Huy động nguồn lực, thúc đẩy đô thị phát triển bền vững

Tại diễn đàn Phát triển đô thị bền vững Việt Nam 2026, các đối tác quốc tế đã đề xuất các giải pháp hợp tác, huy động vốn và phát triển hạ tầng nhằm đổi mới mô hình tăng trưởng đô thị, nâng cao khả năng chống chịu, tạo động lực phát triển bền vững.

Mở rộng hợp tác phát triển hạ tầng

Đề cập đến hợp tác trong đổi mới mô hình tăng trưởng đô thị, ông Thomas Gass, Đại sứ Thụy Sĩ tại Việt Nam nhận định, trước những thách thức từ biến đổi khí hậu và áp lực phát triển kinh tế, Việt Nam không chỉ cần tăng tốc đầu tư cơ sở hạ tầng mà còn phải xác định đúng lĩnh vực, dự án ưu tiên, bảo đảm các khoản đầu tư mang lại giá trị bền vững lâu dài.

Theo ông Thomas Gass, vấn đề đặt ra hiện nay không đơn thuần là đầu tư như thế nào mà quan trọng hơn là đầu tư vào đâu, làm thế nào để đẩy nhanh tiến độ và nâng cao hiệu quả các khoản đầu tư.

Các quyết định đầu tư cần hướng tới tăng cường khả năng chống chịu của đô thị trước biến đổi khí hậu, thiên tai, ngập lụt và những đợt nắng nóng cực đoan. 

Đồng thời, hạ tầng phải bảo đảm khả năng bảo vệ cộng đồng, duy trì hoạt động của hệ thống giao thông, hoạt động kinh doanh và các dịch vụ công cộng ngay cả trong điều kiện thời tiết khắc nghiệt. 

Đây cũng là nền tảng để xây dựng những đô thị có tính kết nối cao, đáng sống, nâng cao năng lực cạnh tranh và tạo động lực tăng trưởng bền vững.

Đánh giá cao tiềm năng hợp tác với Việt Nam, ông Thomas Gass cho biết, trong lĩnh vực tư vấn, thiết kế hạ tầng, các đối tác Thụy Sĩ đã tham gia tư vấn thiết kế tuyến đường sắt đô thị tại TP.HCM và thiết kế những cây cầu biểu tượng trên khắp Việt Nam.

Ở lĩnh vực kiến trúc, các công ty Thụy Sĩ góp phần quy hoạch, định hình diện mạo tương lai của các đô thị Việt Nam. Các giải pháp về lưới điện thông minh, chuyển đổi năng lượng và tích hợp hệ thống giao thông công cộng, gồm xe buýt và đường sắt đô thị cũng là những lĩnh vực hợp tác đáng chú ý.

Bên cạnh đó, các tập đoàn như Sika (vật liệu xây dựng) và MSC (hàng hải, logistics) đang góp phần tối ưu hóa chuỗi cung ứng, tăng cường kết nối giữa hệ thống cảng biển, khu công nghiệp và các trung tâm đô thị.

Một dấu mốc quan trọng trong hợp tác Việt Nam - Thụy Sĩ là việc ký kết Chương trình hợp tác phát triển đô thị bền vững giữa Thụy Sĩ và Bộ Xây dựng.

Chương trình hướng tới hỗ trợ Việt Nam giải quyết những tồn tại trong quá trình phát triển đô thị bền vững, nâng cao năng lực chuẩn bị dự án và tạo điều kiện huy động hiệu quả các nguồn lực đầu tư. 

Trong đó, trọng tâm là hỗ trợ các đô thị nâng cao chất lượng lập kế hoạch, chuẩn bị và xây dựng dự án bài bản hơn, qua đó tăng khả năng thu hút đầu tư.

Đặc biệt, Chương trình chú trọng thúc đẩy huy động vốn tư nhân, tạo cơ chế để khu vực tư nhân tham gia cùng nguồn lực ngân sách Nhà nước trong phát triển hạ tầng đô thị.

Thông qua chương trình, hai bên kỳ vọng sẽ kết hợp hiệu quả công tác quy hoạch của Nhà nước, nguồn lực khu vực tư nhân và trí tuệ của giới khoa học để phát triển các dự án chất lượng, hướng tới các đô thị có khả năng chống chịu tốt hơn trước biến đổi khí hậu, tăng cường kết nối và phát triển bền vững.

Cần thu hút đa dạng hóa nguồn vốn đầu tư cho hạ tầng đô thị

Đề cập đến vai trò tài trợ cơ sở hạ tầng trong đổi mới mô hình tăng trưởng và vận hành chính quyền địa phương hai cấp, bà Mariam J. Sherman, Giám đốc Ngân hàng thế giới tại Việt Nam, Campuchia và Lào, đánh giá các đô thị đang giữ vai trò quan trọng đối với mục tiêu tăng trưởng của Việt Nam.

Trong bối cảnh Việt Nam hướng tới mục tiêu đến năm 2030, tăng trưởng kinh tế trung bình ít nhất 10% mỗi năm. Các đô thị hiện đang đóng góp tới 85% GDP của Việt Nam, tiếp tục được kỳ vọng là động lực phát triển.

Luật Phát triển đô thị được thông qua tháng 8/2026 đã đặt ra khuôn khổ thể chế thúc đẩy phát triển đô thị. Tuy nhiên, nhu cầu đầu tư lớn trong khi nguồn lực còn hạn chế đang đặt ra yêu cầu đa dạng hóa nguồn vốn. 

Theo kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026 - 2030 được Quốc hội phê duyệt, quy mô kế hoạch khoảng là 315 tỷ USD. Trong khi đó, đầu tư công chỉ chiếm khoảng 20 - 22% tổng nhu cầu đầu tư cần thiết. Số lượng dự án do Nhà nước tài trợ dự kiến sẽ giảm ít nhất 30%.

Bà Mariam J. Sherman cho rằng, Việt Nam cần nâng cao chất lượng chuẩn bị dự án, giải quyết những điểm nghẽn về hạ tầng để thu hút vốn tư nhân và các khoản vay ngân hàng. 

Đầu tư công vẫn giữ vai trò chủ đạo, nhưng cần huy động thêm nguồn lực phát triển khu công nghiệp, cảng biển, khu du lịch và tăng cường kết nối với thị trường, các dịch vụ hỗ trợ doanh nghiệp.

Để giải quyết bài toán nguồn lực, GMariam J. Sherman đề xuất bốn nhóm giải pháp. Thứ nhất, ưu tiên vốn đầu tư công cho những dự án không có khả năng tạo lợi tức trực tiếp như phòng chống ngập úng, cấp thoát nước, hạ tầng có khả năng chống chịu...

Ngân sách Nhà nước và các nguồn tài chính ưu đãi tiếp tục giữ vai trò quan trọng đối với những lĩnh vực này.

Thứ hai, đẩy mạnh các dự án đầu tư hỗn hợp, nhất là các lĩnh vực có khả năng tạo nguồn thu như cấp nước, xử lý nước thải, chất thải rắn và giao thông vận tải. 

Các dự án này có thể thu hút đầu tư tư nhân thông qua hình thức đối tác công tư (PPP), với tỷ lệ vốn Nhà nước tham gia có thể lên tới 70% đối với dự án đáp ứng yêu cầu. Chính quyền địa phương cần tăng cường tham gia để thu hút thêm nguồn vốn tư nhân.

Thứ ba, phát triển các công cụ tài chính mới. Với những dự án có khả năng sinh lời, vốn công có thể đóng vai trò vốn mồi để thu hút nguồn tài chính hỗn hợp. 

Đáng chú ý, Ngân hàng Thế giới đang đề xuất thành lập Quỹ Đầu tư cơ sở hạ tầng Việt Nam, tạo nền tảng chuyên nghiệp để tập hợp các công cụ và kênh huy động vốn.

Thứ tư, bà Mariam J. Sherman cho biết, TP.HCM đã phát hành trái phiếu bằng đồng Việt Nam. Luật Phát triển đô thị cũng cho phép các thành phố sử dụng các dự án để phát hành trái phiếu xanh cho nhà cho vay quốc tế, có tính đến giới hạn nợ công. 

Các địa phương có thể huy động vốn thông qua Tổ chức Tài chính quốc tế (IFC), Trung tâm Tài chính Việt Nam hoặc phát hành quốc tế, đồng thời nhận hỗ trợ nâng cao mức độ tín nhiệm để tăng khả năng tiếp cận vốn ngân hàng.

Bộ Xây dựng phát huy vai trò dẫn dắt

Bên cạnh các giải pháp huy động vốn, bà Mariam J. Sherman cũng nhấn mạnh vai trò của các Bộ, ngành trong nâng cao năng lực lập kế hoạch đầu tư và quản lý dự án hạ tầng đô thị tại địa phương.

Trong đó, Bộ Xây dựng cần xây dựng tiêu chuẩn, hướng dẫn kỹ thuật để các tỉnh, thành phố áp dụng; đồng thời chia sẻ kinh nghiệm và các mô hình tốt trong quản lý, triển khai dự án phát triển hạ tầng đô thị.

Bộ Xây dựng cũng được đề xuất tiên phong thực hiện các mô hình tài chính hỗn hợp đối với dự án hạ tầng trọng điểm quốc gia; hướng dẫn địa phương triển khai dự án đô thị theo hình thức PPP hoặc BT (xây dựng - chuyển giao). 

Cùng với đó, Bộ có thể phối hợp với Bộ Tài chính thúc đẩy các cơ chế huy động và phân bổ nguồn lực đầu tư.

Theo bà Mariam J. Sherman, hạ tầng đô thị không chỉ tạo việc làm, kết nối người lao động với nơi làm việc mà còn giúp doanh nghiệp duy trì hoạt động hiệu quả trong điều kiện thời tiết bất lợi, tạo nền tảng cho tăng trưởng. 

Yêu cầu đặt ra hiện nay là hiện thực hóa các kế hoạch, nâng cao chất lượng chuẩn bị dự án và đa dạng hóa nguồn vốn, qua đó tạo điều kiện thu hút mạnh mẽ hơn nguồn lực tư nhân vào phát triển hạ tầng đô thị.