Trong bối cảnh chi phí đầu vào gia tăng, tiêu chuẩn chất lượng khắt khe và cạnh tranh quốc tế lớn dần, nhiều doanh nghiệp Việt Nam lựa chọn Kaizen - triết lý cải tiến liên tục như giải pháp nền tảng để nâng cao năng suất và tối ưu hóa quy trình.
Khác với các giải pháp mang tính ngắn hạn, Kaizen đặt trọng tâm vào những cải tiến nhỏ nhưng liên tục, dựa trên sự tham gia của toàn bộ người lao động. Chính cách tiếp cận này giúp doanh nghiệp duy trì hiệu quả lâu dài thay vì chỉ đạt kết quả tức thời.
Cải tiến từ những thao tác nhỏ
Giải pháp Kaizen đặt trọng tâm vào những cải tiến nhỏ nhưng liên tục, dựa trên sự tham gia của toàn bộ người lao động. (Ảnh minh họa).
Tại ngành điều - nơi mỗi công đoạn từ hấp, tách vỏ, phân loại đến sấy và đóng gói đều ảnh hưởng trực tiếp đến tỷ lệ hao hụt và chất lượng thành phẩm, cải tiến từng thao tác nhỏ có ý nghĩa quyết định.
Công ty Cổ phần Hà Mỵ là một ví dụ khi triển khai Kaizen bài bản, bắt đầu từ đào tạo nhận thức cho đội ngũ quản lý và tổ trưởng sản xuất. Doanh nghiệp tổ chức họp định kỳ để rà soát các điểm bất hợp lý trong dây chuyền, đồng thời khuyến khích công nhân trực tiếp đề xuất sáng kiến thay vì cải tiến mang tính hình thức.
Những thay đổi tưởng chừng đơn giản lại mang lại hiệu quả rõ rệt. Việc điều chỉnh chiều cao bàn bóc vỏ phù hợp với thể trạng người lao động giúp giảm mỏi lưng, tăng tốc độ thao tác và hạn chế hạt vỡ. Phân luồng nguyên liệu bằng thẻ màu giảm nhầm lẫn, rút ngắn thời gian phân loại. Bảng theo dõi năng suất trực quan tại xưởng, cập nhật sản lượng và tỷ lệ lỗi hằng ngày, giúp lãnh đạo kịp thời điều chỉnh khi xuất hiện bất thường.
Kết quả là năng suất bình quân cải thiện, tỷ lệ hao hụt giảm và khoảng cách năng suất giữa các tổ thu hẹp. Quan trọng hơn, tinh thần cải tiến từng bước trở thành thói quen làm việc thường nhật.
Gắn cải tiến với đổi mới công nghệ
Trong lĩnh vực cơ khí chế tạo, cải tiến không chỉ dừng ở thao tác mà còn gắn chặt với đổi mới công nghệ.
Tại Công ty TNHH MTV Diesel Sông Công (DISOCO), Kaizen được triển khai song song với chuyển đổi công nghệ nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh.
Năm 2024, doanh nghiệp ghi nhận 394 sáng kiến Kaizen; 6 tháng đầu năm 2025, số lượng sáng kiến tiếp tục tăng so với cùng kỳ, cho thấy cải tiến đã lan tỏa sâu rộng trong toàn hệ thống.
Các sáng kiến tập trung vào cả kỹ thuật và tổ chức sản xuất. Hệ thống sàng rung phá khuôn được cải tiến bằng biến tần ba cấp tốc độ, giúp tối ưu vận hành và tiết kiệm điện.
Ở công đoạn đúc, doanh nghiệp điều chỉnh thành phần vật liệu và nâng nhiệt độ rót nhằm giảm hiện tượng chai cứng sản phẩm, qua đó hạn chế phế phẩm.
Đáng chú ý, doanh nghiệp còn tự thiết kế hệ thống thiết bị cho dây chuyền đúc mẫu cháy, nâng công suất từ 65 tấn lên 100 tấn mỗi tháng mà vẫn bảo đảm yêu cầu kỹ thuật. Hiệu quả không chỉ thể hiện ở sản lượng tăng, mà còn ở việc giảm lãng phí nguyên vật liệu, tiết kiệm thời gian thao tác, nâng cao an toàn lao động và chuẩn hóa kiểm soát chất lượng.
Kaizen tại DISOCO được lượng hóa bằng tiêu chí đánh giá cụ thể và cơ chế khuyến khích sáng kiến rõ ràng, qua đó tránh tình trạng triển khai kiểu phong trào ngắn hạn.
Năng suất là bài toán tối ưu giá trị
Theo ông Lê Minh Tâm, Giám đốc Trung tâm Đào tạo nghiệp vụ tiêu chuẩn đo lường chất lượng, Ủy ban Tiêu chuẩn đo lường chất lượng Quốc gia - chuyên gia năng suất, khi doanh nghiệp cải tiến quy trình sản xuất, mục tiêu cuối cùng luôn là hiệu quả và tiết kiệm chi phí. Tuy nhiên, tiết kiệm không đồng nghĩa với cắt giảm tối đa chi tiêu.
Theo công thức của Tổ chức Năng suất châu Á (APO), năng suất được tính bằng output/input - tức kết quả đầu ra chia cho đầu vào. Doanh nghiệp có thể tăng năng suất bằng cách giảm đầu vào, tăng đầu ra hoặc đồng thời tối ưu cả hai. "Điều cốt lõi là mỗi đồng chi phí phải được sử dụng đúng và đủ để tạo ra giá trị gia tăng", ông Tâm nói.
Thực tế cho thấy, Kaizen chỉ phát huy tác dụng khi có cam kết thực chất từ lãnh đạo, cách tiếp cận mang tính hệ thống và đầu tư nghiêm túc cho đào tạo. Các công cụ như PDCA, DMAIC hay bộ QC đòi hỏi người thực hiện hiểu bản chất phương pháp và biết phân tích dữ liệu. Nếu cải tiến chỉ dựa trên cảm tính, kết quả đạt được sẽ khó bền vững.
Từ ngành điều đến cơ khí chế tạo, Kaizen cho thấy khả năng trở thành đòn bẩy nâng cao năng suất chất lượng. Tuy nhiên, nếu thiếu cam kết, phương pháp và đầu tư đúng mức, cải tiến sẽ chỉ dừng ở khẩu hiệu.
Khi được triển khai đúng cách, Kaizen không chỉ cải thiện chỉ số sản xuất mà còn xây dựng văn hóa làm việc dựa trên tinh thần đổi mới liên tục - nền tảng quan trọng cho năng lực cạnh tranh dài hạn của doanh nghiệp Việt Nam.