Việc triển khai Luật Kiến trúc đã từng bước nâng cao hiệu lực, hiệu quả công tác quản lý Nhà nước về kiến trúc, thể hiện tương đối rõ trên các phương diện hoàn thiện thể chế, tổ chức thực hiện và phát triển hệ thống công cụ quản lý chuyên ngành.
Nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý
Theo báo cáo tổng kết việc thi hành Luật Kiến trúc số 40/2019/QH14 của Bộ Xây dựng, một trong những kết quả nổi bật của việc triển khai Luật Kiến trúc là từng bước hình thành khung quản lý Nhà nước về kiến trúc có tính hệ thống, khắc phục tình trạng phân tán, chồng chéo trong giai đoạn trước khi luật được ban hành.
Các yêu cầu về kiến trúc ngày càng được tích hợp trong quá trình lập, thẩm định, phê duyệt quy hoạch đô thị và nông thôn.
Hệ thống quản lý nhà nước về kiến trúc đã từng bước được xác lập rõ ràng hơn về chức năng, nhiệm vụ và thẩm quyền giữa các cấp, các ngành. Vai trò quản lý nhà nước thống nhất của Bộ Xây dựng được củng cố.
Đồng thời, trách nhiệm của các Bộ, ngành liên quan và UBND các cấp được quy định cụ thể hơn thông qua luật và các văn bản hướng dẫn thi hành.
Nhiều địa phương đã chủ động kiện toàn tổ chức, phân công rõ trách nhiệm giữa các cơ quan chuyên môn trong quản lý kiến trúc, nâng cao tính chủ động và trách nhiệm giải trình trong quá trình thực thi nhiệm vụ.
Cùng với đó, các công cụ như quy chế quản lý kiến trúc, danh mục công trình kiến trúc có giá trị, cơ chế thi tuyển phương án kiến trúc, hệ thống quản lý hành nghề kiến trúc đã được thiết lập và đưa vào vận hành, tạo điều kiện để cơ quan quản lý chủ động hơn trong việc kiểm soát chất lượng kiến trúc và định hướng phát triển không gian.
Thực tiễn tại nhiều địa phương, quy chế quản lý kiến trúc đã trở thành một công cụ quản lý trực tiếp, gắn với hoạt động cấp phép xây dựng và quản lý trật tự xây dựng, qua đó nâng cao tính minh bạch và nhất quán trong kiểm soát kiến trúc công trình.
Các yêu cầu về kiến trúc ngày càng được tích hợp trong quá trình lập, thẩm định, phê duyệt quy hoạch đô thị và nông thôn, quản lý đầu tư xây dựng, quản lý đất đai và bảo tồn di sản văn hóa.
Công tác quản lý hành nghề kiến trúc được thiết lập, vận hành tương đối đồng bộ, góp phần chuẩn hóa điều kiện hành nghề và nâng cao chất lượng đội ngũ kiến trúc sư. Cơ sở dữ liệu về chứng chỉ hành nghề được hình thành; một số địa phương đã ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý chứng chỉ, nâng cao tính công khai, minh bạch và hiệu quả quản lý.
Cùng với đó, hoạt động phát triển nghề nghiệp liên tục (CPD) được triển khai, tạo cơ chế cập nhật kiến thức chuyên môn, pháp luật và công nghệ mới cho đội ngũ kiến trúc sư.
Ngoài ra, việc triển khai Luật Kiến trúc góp phần thúc đẩy cải cách thủ tục hành chính trong lĩnh vực kiến trúc theo hướng công khai, minh bạch và giảm chi phí tuân thủ. Một số thủ tục như cấp chứng chỉ hành nghề, công nhận CPD, tổ chức thi tuyển phương án kiến trúc đã được chuẩn hóa về trình tự, thành phần hồ sơ và thời gian giải quyết.
Tạo thông thoáng cho hoạt động xây dựng
Cũng theo báo cáo của Bộ Xây dựng, việc triển khai thi hành Luật Kiến trúc góp phần quan trọng trong việc cải thiện môi trường đầu tư xây dựng theo hướng công khai, minh bạch và thuận lợi hơn cho tổ chức, cá nhân tham gia hoạt động xây dựng.
Trước hết, Luật Kiến trúc đã góp phần chuẩn hóa các yêu cầu đối với hồ sơ thiết kế kiến trúc, làm rõ trách nhiệm của các chủ thể tham gia hoạt động kiến trúc và thiết lập cơ chế kiểm soát chất lượng thiết kế ngay từ giai đoạn chuẩn bị dự án.
Việc thiết lập và vận hành hệ thống chứng chỉ hành nghề kiến trúc theo quy định của Luật đã tạo lập một môi trường hành nghề minh bạch, bình đẳng và có kiểm soát.
Cùng với đó, việc quy định và triển khai cơ chế thi tuyển phương án kiến trúc đối với các công trình quan trọng, công trình có yêu cầu cao về kiến trúc cũng là một điểm mới quan trọng, góp phần tăng cường tính công khai, minh bạch và cạnh tranh trong lựa chọn phương án thiết kế.
Việc ban hành và tổ chức thực hiện quy chế quản lý kiến trúc tại các địa phương đã góp phần công khai các yêu cầu quản lý đối với không gian kiến trúc, cảnh quan đô thị và nông thôn.
Từ góc độ tổng thể, việc triển khai Luật Kiến trúc đã góp phần hình thành môi trường hoạt động xây dựng theo hướng minh bạch, có kiểm soát nhưng không tạo rào cản không cần thiết, qua đó tạo điều kiện thuận lợi cho các chủ thể tham gia thị trường, nâng cao tính ổn định và khả năng dự báo của hoạt động đầu tư xây dựng.
Những chuyển biến này không chỉ có ý nghĩa trong việc nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước mà còn góp phần cải thiện môi trường đầu tư, nâng cao năng lực cạnh tranh của ngành xây dựng trong bối cảnh hội nhập quốc tế.
