Cũng vẫn là những dây chuyền tích hợp, những cánh tay robot khổng lồ, là chuẩn hóa, chính xác, kỷ luật, ngăn nắp..., “bộ gen” Thaco không lẫn vào đâu được ấy đang phủ xanh hàng trăm nghìn ha đất nông nghiệp cùng sự trù phú sinh sôi từng ngày...
“Hồn” công nghiệp giữa đại nông trường trù phú
Chúng tôi đến Khu liên hợp (KLH) Snuol (huyện Snuol, tỉnh Kratie, Vương quốc Capuchia) của Công ty Cổ phần Nông nghiệp Trường Hải (Thaco Agri), thuộc hệ sinh thái của Tập đoàn Trường Hải (Thaco) vào ngày đầu tháng 1. Từ cửa khẩu Quốc tế Hoa Lư (Bình Phước), sau khoảng 30 phút dọc theo quốc lộ 7, băng qua một con đường đất mờ mịt bụi đỏ, cánh cổng KLH Snuol hiện ra trước mắt, dẫn chúng tôi vào một bình nguyên xanh ngút ngàn.
Tỷ lệ phân bổ hồ đập tại Snuol được tính toán để “không một gốc cây nào nằm ngoài tầm với của nước”. (Ảnh Cụm đập số 2 tại KLH Snuol).
Con đường nội khu đủ cho 4 làn xe chạy, song vẫn lọt thỏm giữa những cánh đồng chuối xanh mướt đan cài với màu xanh thẫm của một số tán cây ăn trái như xoài, bưởi, sầu riêng; vài kilomet lại lấp lánh màu nắng hắt lên từ một hồ chứa nước ngọt. Trên những ruộng chuối non, hàng trăm chùm nước trắng li ti từ các béc phun tự động đang tỏa đều đến từng gốc nhỏ.
“Dưới mỗi gốc chuối hoặc tại các lô trồng đều lắp đặt các cảm biến đo độ ẩm đất và nhu cầu dinh dưỡng của cây. Dữ liệu này được kết nối trực tiếp với trung tâm điều hành. Tại đây, phần mềm sẽ tự động tính toán: Hôm nay cần tưới bao nhiêu lít nước; Thời điểm nào tưới là tốt nhất, để “ra quyết định”, ông Nguyễn Ngọc Anh Tú, Phó tổng giám đốc thường trực KLH Snuol thuộc Thaco Agri, giới thiệu.
Tại cánh đồng cỏ mơn mởn nằm ở phía Tây Nam của KLH, xí nghiệp chăn nuôi bò Snuol với quy mô gần 33.000 con cũng đang vận hành tự động hóa và khép kín tuần hoàn. Trong dãy chuồng bò có hệ thống mái che, thấp thoáng chiếc xe ra vào tiếp thức ăn, những cánh tay robot đang nhịp nhàng cào chất thải và dọn vệ sinh.
Vén tai một con bò mẹ, anh Ren Rothanak, chuyên viên kỹ thuật Thú y (người Campuchia) chỉ cho chúng tôi chiếc thẻ tai điện tử. “Chiếc thẻ chứa thông tin về tuổi, sức khỏe, lịch tiêm chủng và biểu đồ tăng trưởng, kết nối với phần mềm quản lý, vừa giúp theo dõi quá trình chăm sóc, vừa cho phép truy xuất nguồn gốc từng miếng thịt bò sau này”, anh nói.
Nằm giữa phân khu sản xuất, con đường bê tông dẫn vào xưởng sản xuất chuối BP1.B của KLH Snuol đi giữa các luống hoa, cây xanh, bên trên có các bảng hiệu hướng dẫn về an toàn lao động và quy trình sản xuất sạch bằng tiếng Việt và tiếng Khmer.
Chuối đến kỳ thu hoạch được vận chuyển qua hệ thống ròng rọc từ ruộng về thẳng xưởng đóng gói. Tại đây, sản phẩm được nhúng vào các bể nước sạch liên hoàn, phân tách thành nải, cắt tỉa gọn gàng và đi qua khâu kiểm tra kích thước, màu sắc, trọng lượng, chất lượng... sau đó đóng gói theo nhu cầu của từng thị trường. Phía cuối băng chuyền, một cánh tay robot nhịp nhàng xếp từng thùng carton chuối lên pallet, đưa vào kho lạnh chờ các xe container lạnh lên đường ra cảng biển, từ đó tỏa vào mạng lưới tiêu thụ khắp châu Á.
Hệ thống xưởng đóng gói (chuối) được đặt tại vị trí trung tâm của mỗi cụm lô vườn giúp tối đa quãng đường vận chuyển chuối (Ảnh: Xưởng sản xuất chuối KLH Snuol).
Một trong những khách hàng lớn nhất của Thaco Agri là Fresh Del Monte - công ty trái cây hàng đầu thế giới với tuổi đời 135 năm, sở hữu mạng lưới phân phối phủ hơn 80 quốc gia, doanh thu 4,6 tỷ USD/năm. Ông Mohammed Abbas, Phó tổng giám đốc thường trực Fresh Del Monte không giấu sự thán phục về cách Thaco làm nông nghiệp: “Chúng tôi đã làm việc với nông dân và các công ty nông nghiệp có tuổi đời hơn 100 năm, nhưng đây là một trong những mô hình độc đáo nhất mà cá nhân tôi từng thấy”.
Cái độc đáo được ông Mohammed Abbas nhấn mạnh đi nhấn mạnh lại, đó là “hồn công nghiệp trong nông nghiệp”.
Quả thật, trong những ngày rong ruổi từ KLH Snuol rộng gần 10.700ha đến KLH Koun Mom (huyện Koun Mom và Lumphat, tỉnh Ratanakiri, Vương quốc Campuchia) rộng 24.600ha và Trang trại chăn nuôi bò thịt thực nghiệm (xã IA Púch, Gia Lai) 155ha..., tôi tận thấy dáng dấp và tầm vóc của một tập đoàn công nghiệp hàng đầu hiển hiện trên khắp ruộng đồng trù phú. Không phải chỉ qua những cánh tay robot khổng lồ, dây chuyền tự động đóng gói và xử lý phụ phẩm từ chuối, máy nghiền thức ăn in đậm dấu ấn Thaco Industries. Không chỉ qua những chiếc xe mang thương hiệu của Thaco Auto như xe đào, xe ủi, xe ben, xe lu đang san núi, đào hồ chứa, gạt đất; xe rải thức ăn cho bò, xe phun thuốc lớn, xe thu hoạch cỏ, xe tưới nước. Không chỉ qua những chuyến container lạnh nối đuôi chở chuối ra bến cảng của Thilogi. Cũng không chỉ qua những cánh đồng phân lô, kẻ hàng thẳng tắp như đường chỉ... Mà hơn cả, đó là tư duy công nghiệp, quản trị công nghiệp, và con người công nghiệp - không lẫn vào đâu được của Thaco.
“Triết lý sản xuất công nghiệp của chúng tôi, là phải chuẩn hóa, không cho phép lỗi. Làm 1 triệu sản phẩm mà chỉ cần 1 sản phẩm lỗi, là mất hết. Chuẩn hóa là khi người lao động không cần học nhiều, chỉ cần làm theo. Như quy trình trồng, thu hoạch chuối của chúng tôi, khi đã chuẩn hóa, công nhân có muốn tẽ trái chuối sai cũng không tẽ sai được”, Chủ tịch Thaco Trần Bá Dương nhấn mạnh.
“Chúng tôi phải trả giá rất nhiều, nhưng thành quả nhận lại cũng đáng”
Vậy làm thế nào để đưa được cái “hồn” công nghiệp đậm chất Thaco vào các đại dự án, nông trường có tổng quy mô hơn 85.000ha trải dài trên 3 nước Campuchia, Lào và Việt Nam?
Nhớ lại ở thời điểm nhận bàn giao quỹ đất từ Công ty Cổ phần Nông nghiệp Quốc tế Hoàng Anh Gia Lai năm 2020, Thaco đang lãnh đạo, quản trị một hệ sinh thái mà chỉ một cú click chuột là có thể kích hoạt cả một hệ thống sản xuất với các dây chuyền chuyển động, khớp nối nhịp nhàng với các cánh tay robot xưởng hàn, xưởng sơn, xưởng lắp ráp... Trong khi đó, 3 công ty của “bầu Đức” đang trồng chủ yếu là cao su và 18 loại cây ăn trái (phần lớn là chuối). Tuy nhiên, do năng suất, chất lượng thấp nên mỗi ha trồng chuối tại Snuol của HAGL phải gánh lỗ tới 143 triệu đồng còn ở Koun Mom lỗ tới 359 triệu đồng.
Chuối đạt tiêu chuẩn được đóng gói, dán tem, chuẩn bị “lên đường” xuất khẩu.
“Phải mang “bộ gen” quản trị công nghiệp chính xác đến khắc nghiệt của Thaco “áp đặt” lên cánh đồng, vườn cây, biến chúng thành những “nhà máy” sản xuất nông sản thực thụ”, vị tỷ phú Trần Bá Dương khi ấy đặt quyết tâm.
Thế là Thaco Agri được thành lập. Một loạt lãnh đạo cấp cao của Thaco - vốn là các nhân sự kỳ cựu mảng cơ khí, ô tô, xây dựng… được điều động sang để áp dụng quản trị công nghiệp vào nông nghiệp. Tuy nhiên, mất 2 năm tê liệt vì Covid-19, đến 2023 Thaco Agri mới chính thức “chuyển động”.
Tầm nhìn, chiến lược đã rõ. Tài chính cũng không thành vấn đề. Nhưng để có thể biến “sỏi đá thành cơm” lại là hành trình gian nan.
Thaco Agri đang quản lý, đầu tư nông nghiệp trên tổng quỹ đất gần 85.000ha tại 3 nước Việt Nam, Lào và Campuchia, tập trung vào hai trụ cột chính: Trồng trọt cây ăn trái và chăn nuôi đại gia súc.
Trong mảng trồng trọt, chuối là cây trồng chủ lực với diện tích quy hoạch hơn 14.000 ha, bên cạnh hàng chục nghìn ha xoài, bưởi và sầu riêng. Mảng chăn nuôi ghi nhận sự bứt phá với tổng đàn bò đạt trên 250.000 con vào đầu năm 2026.
Với vốn điều lệ hơn 17.000 tỷ đồng và đội ngũ hơn 30.000 nhân sự, dự án hướng tới mục tiêu xuất khẩu đạt 1 tỷ USD và đóng góp bền vững cho an sinh xã hội tại các địa phương.
Trong năm 2025, tổng doanh thu hợp nhất của Thaco Agri dự kiến đạt 8.340 tỷ đồng (so với 2.200 tỷ đồng năm 2024); Lợi nhuận dự kiến kỳ vọng đạt khoảng 433 tỷ đồng, đánh dấu bước ngoặt "thoát lỗ" và bắt đầu chu kỳ có lãi mạnh mẽ sau nhiều năm đầu tư lớn.
Không ai có thể hình dung, vùng đất nông nghiệp trù phú hôm nay, hơn 2 năm về trước còn không ít dải đồi nhấp nhô, cỏ dại và cây bụi nằm xen giữa các vườn cây ăn trái; một số vườn cao su chết hoặc còi cọc; trong khi một số vườn chuối khô hạn thì cũng có vườn vàng rũ lá vì ngập úng, nằm lọt giữa những khoảng đất trống, đồi trọc. Kết nối giữa những mảnh vườn còn sót lại là những lối mòn ngoằn nghèo, bụi đỏ mù mịt mỗi lần có xe chạy. Nơi công nhân ở chỉ là những lán trại tạm bợ mái tôn, quây bạt dứa, xung quanh ngập nước và rác thải…
Bởi vậy, để có thể số hóa, cơ giới hóa cho cánh đồng, việc đầu tiên Thaco Agri “xắn tay” vào là cải tạo mặt bằng: Hạ cốt, san nền, đào đập, xây hồ chứa nước sạch, ống dẫn nước tưới tiêu cũng như kênh thoát… Không chỉ công nhân, kỹ sư, các lãnh đạo nhà máy vốn quen ngồi phòng lạnh giờ cũng phải ra cánh đồng dầm mưa, dãi nắng.
“Đất nông nghiệp thì mỗi nơi một thế đất, địa hình khác nhau. Thiết kế trên bản vẽ là một chuyện nhưng ra thực địa lại khác. Nếu mình không trực tiếp ở hiện trường để điều chỉnh, cùng làm với anh em thì cái sai lớn lắm, phải làm đi làm lại. Và ban đầu chúng tôi phải trả giá cho điều đó rất nhiều. Cứ làm đi làm lại, thấy sai lại sửa, bằng được đúng mới thôi. Đến hôm nay chúng tôi mới có cái tạm gọi là công nghệ cải tạo mặt bằng. Đồng thời với đó là phải chuẩn hóa từ làm đất, bón phân, đến thu hoạch, bằng việc lập kế hoạch và giám sát bằng các chỉ số (KPIs) và quy trình nghiêm ngặt, tương tự như dây chuyền sản xuất một chiếc Kia hay Mazda. Thay vì đào tạo nông dân làm nông nghiệp, Thaco đào tạo các “công nhân nông nghiệp”, làm việc theo ca kíp, tuân thủ kỷ luật lao động công nghiệp...”, ông Sơn kể.
Vị tư lệnh của Thaco Agri cũng có phần nhún nhường khi nói rằng, công ty may mắn khi được quản trị bằng tư duy công nghiệp thống nhất từ tập đoàn mẹ, sự đồng hành của 6 công ty trong hệ sinh thái: Từ Thadico (xây dựng) xây nhà máy, Thaco Industries (cơ khí và công nghiệp hỗ trợ) chế tạo máy móc nông nghiệp, Thaco Agri tổ chức vận hành, Thilogi (logistics) vận chuyển nông sản đến Thiso (Emart - thương mại và dịch vụ) bán hàng đến tay người tiêu dùng... Chỉ riêng Thaco Agri cũng có 13 công ty thành viên, cung cấp vật tư, nguyên liệu, dịch vụ chéo...
“Nếu chỉ có một mình Thaco Agri tự quản lý bằng ấy đất, tự sản xuất nông nghiệp thì chắc chắn không làm được. Bởi khi phải đi thuê ngoài, bên cạnh vấn đề chi phí, giá thành, thì còn thiếu sự thống nhất, đồng bộ. Đó là một trong những lợi thế đầu tiên của Thaco Agri, của Thaco.
Lợi thế thứ hai, đương nhiên là người đứng đầu. Không chỉ nghĩ xa, nghĩ trước chúng tôi, Chủ tịch Trần Bá Dương cũng trực tiếp chỉ đạo phải sửa việc này, phải thay chỗ kia.
Chẳng hạn như hệ thống trại bò 1.000 con mà các anh chị vừa khảo sát, chúng tôi đã phải sửa đến lần thứ 6, thứ 7 mới ra được một thiết kế trại phù hợp với đời sống của con bò. Chỉ riêng việc ứng dụng cơ giới hoá trong rải chất đệm chuồng, rải thức ăn cũng phải chỉnh tới chỉnh lui, rất nhiều thứ đập đi xây lại hàng chục lần.
Đội ngũ anh em làm trực tiếp ban đầu rất xót, nhưng sửa xong rồi mới thấy nếu cứ để như vậy thì vận hành không được. Và đến giờ thì chúng tôi đã có thành quả: Chi phí sản xuất bắt đầu giảm, năng suất tăng, trong khi chất lượng sản phẩm đảm bảo. Như vậy những cái giá phải trả cũng đáng”, ông Sơn cười.
Tích hợp tuần hoàn và những mảnh ghép hoàn hảo
Minh chứng rõ nhất cho thành quả mà ông Sơn tự hào, là cũng mảnh đất đó, cây chuối đó, trước đây phải gánh lỗ tới 143 - 359 triệu đồng/ha/năm, thì sau 2 năm qua “dây chuyền” của Thaco đã cho lợi nhuận tới 200 triệu đồng/ha/năm.
Các công nhân đang phân loại chuối, loại bỏ những trái bị khuyết tật, sâu bệnh hoặc không đạt kích thước.
Kết quả này, bên cạnh chiến lược “công nghiệp hóa nông nghiệp”, không thể không kể đến sự góp công của mô hình tích hợp tuần hoàn do Thaco Agri mày mò sáng tạo.
“Trong chuỗi giá trị, chúng tôi chọn việc khó nhất. Đó là trồng chuối quy mô lớn, chất lượng cao. Chúng tôi chọn nuôi bò - loài vật “dễ tính” nhất nhưng cũng là bộ máy chuyển hóa kỳ diệu nhất trong tự nhiên. Sự kết hợp này mang lại cho chúng tôi giá trị kinh tế gián tiếp không nhỏ: Hầu hết phụ phẩm của cây chuối, như lá, thân đều có thể phối trộn thành hỗn hợp dinh dưỡng cho đàn bò thì ngược lại, chất thải của bò lại là nguồn phân hữu cơ dồi dào để nuôi lại chính những cánh đồng chuối, giúp tiết kiệm hàng trăm tỷ đồng chi phí thức ăn chăn nuôi và phân bón. Không chỉ có vậy, còn giúp chuối của chúng tôi còn có chất lượng vượt trội, từ đó bán được giá cao tại các thị trường khó tính như Nhật Bản, Hàn Quốc, UAE. Hơn thế, còn giúp chúng tôi giảm thiểu rác thải nông nghiệp và ô nhiễm môi trường - vốn là mối lo không nhỏ của mô hình sản xuất nông nghiệp truyền thống”, ông Sơn "khoe".
Với vùng trồng hơn 5.800ha trong năm 2025, Thaco Agri đã thu hoạch và xuất khẩu gần 400.000 tấn chuối quả, thu về hơn 180 triệu USD. Thịt bò thương phẩm cũng dự kiến mang về hơn 2.000 tỷ đồng doanh thu hàng năm cho tập đoàn này.
Không chỉ dừng ở chu trình "chuối - bò”, mô hình nông nghiệp tích hợp tuần hoàn của Thaco Agri còn phát triển thành một hệ sinh thái khép kín, đa tầng và đa giá trị, như là bố trí hệ thống nhà xưởng theo cụm tích hợp ngay trong các KLH (Snuol, Koun Mom, Ia Puch): Xưởng sản xuất thức ăn đặt sát các trang trại bò để chế biến thức ăn hỗn hợp, giảm chi phí vận chuyển; Nhà máy sản xuất phân hữu cơ nằm liền kề khu chuồng trại để xử lý phân bò tươi thành phân bón ngay tại chỗ cho các cánh đồng chuối và cây ăn trái; Hệ thống kho lạnh và xưởng đóng gói được đặt tại trung tâm các vùng nguyên liệu để đảm bảo trái cây được xử lý ngay sau khi thu hoạch, giữ độ tươi và giảm hao hụt; Mái các nhà máy/hệ thống xử lý nước trung tâm được thiết kế thành “nhà nuôi yến”; Hệ thống hồ trữ nước điều tiết được tận dụng để nuôi cá; Xe chuyên dụng chở trái cây xuất khẩu ra cảng, sau đó chở vật tư nông nghiệp hoặc bò nhập khẩu quay trở lại trang trại để tối ưu hóa chi phí vận hành; Mái nhà xưởng và chuồng trại được lắp điện mặt trời để cung cấp điện cho hệ thống tưới và chiếu sáng…
Cùng với sự lớn mạnh của Thaco Agri, nhiều người lao động, đặc biệt lao động bản địa cũng đổi đời. Anh Krai Tha, sinh ra và lớn lên tại Srash Kun, tỉnh Siêm Riệp, Vương quốc Campuchia, hiện phụ trách làm cảnh quan KLH Snuol, cho biết: Cũng làm nông nghiệp (làm ruộng, trồng cây), song trước đây anh chỉ kiếm được trung bình 6,5 triệu đồng mỗi tháng. Được nhận vào làm việc tại KLH Snuol từ năm 2023, sau một thời gian vừa học vừa làm, thu nhập của anh đã tăng lên trung bình trên 10 triệu, chưa kể chi phí ăn, ở trung bình 3 triệu mỗi tháng và các chính sách phúc lợi, an sinh khác. Giờ thì cả gia đình anh Krai Tha đã lập nghiệp ở Snuol: Anh và con trai cùng làm cảnh quan, vợ anh làm vườn và con gái anh làm tạp vụ.
Bò được nuôi tại các trang trại có diện tích bãi chăn thả rộng lớn để vận động tự nhiên, kết hợp với chuồng.
“Công ty đã lo toàn bộ nơi ăn, chốn ở nên hàng tháng chúng tôi gần như không phải chi tiêu gì. Mỗi tháng cả gia đình cũng tiết kiệm được gần 40 triệu đồng. Cứ lĩnh lương là chúng tôi lại gom góp đi mua vàng, từ khi vàng mới trên 60 triệu đồng một lượng”, anh Krai Tha phấn khởi nói.
Anh Krai Tha chỉ là một trong số hơn 20.000 lao động người Campuchia đang làm việc tại 2 KLH Snuol và Koum Mom với thu nhập bình quân gần 10 triệu đồng/người/tháng. Mức thu nhập này cao gấp 2-3 lần so với thu nhập bình quân của người dân trên địa bàn hiện nay (khoảng 3,6 triệu đồng/người/tháng).
Đến thăm KLH Snuol, đại tướng Sao Sokha, Phó tổng Tư lệnh Quân đội Hoàng gia Campuchia, đánh giá cao việc Thaco Agri không chỉ sản xuất nông nghiệp mà còn góp phần quan trọng vào phát triển kinh tế - xã hội tại địa phương. Đại tướng ghi nhận doanh nghiệp đã tập trung vào 7 yếu tố cơ bản cho công nhân và người dân: thực phẩm, nhà ở, nghỉ ngơi, sức khỏe, giáo dục, giao thông và giải trí.
Song chừng ấy với người đứng đầu Thaco là chưa đủ. Ông vẫn đang “giao việc” cho Thaco Agri và hệ sinh thái tiếp tục đầu tư hệ thống kho chứa, quy trình trồng, thu hoạch, đóng gói, bảo quản một số sản phẩm, như là sầu riêng để có thể bán sau vụ thu hoạch. Hệ thống này đi vào hoạt động, Thaco sẽ liên kết, bao tiêu sản phẩm cho nông dân trồng sầu riêng. “Có như vậy mới xử lý được câu chuyện ‘được mùa mất giá’. Mô hình thành công và mở rộng, nhiều nông dân Việt Nam sẽ bớt đi mối lo sản xuất bấp bênh”, tỷ phú Trần Bá Dương nói.
"Nguồn nước, quỹ đất và các khu vực có điều kiện khí hậu thuận lợi là điểm mạnh của Thaco. Và quan trọng nhất, tôi muốn ghi nhận nỗ lực và sự tận tâm của Ban lãnh đạo và đội ngũ Thaco. Họ đều là kỹ sư, nhưng họ đã khiến chúng tôi bất ngờ khi ai cũng có thể trở thành một chuyên gia nông nghiệp.
Tôi tin chỉ vài năm tới, mô hình mà Thaco đang triển khai sẽ được đưa vào giảng dạy và nhân rộng nhiều nơi trên thế giới.
Không phải Fresh Del Monte mang kiến thức vào Việt Nam và Campuchia, mà chính Thaco sẽ chuyển đổi ngành nông nghiệp và đưa mô hình ra thế giới. Dựa trên những gì đang làm, THACO sẽ đưa Việt Nam lên bản đồ nông nghiệp quốc tế”, ông Mohammed Abbas, Phó tổng giám đốc thường trực Tập đoàn Fresh Del Monte.