Điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ đang được quan tâm đầu tư. Tuy nhiên, để nguồn điện này phát triển nhanh và phát huy hiệu quả, cần tháo gỡ những điểm nghẽn về vốn, thủ tục và cơ chế hỗ trợ đầu tư.
Tiết kiệm hàng triệu đồng tiền điện
Từng phải chi 4-5 triệu đồng tiền điện mỗi tháng, gia đình chị Trần Thu Thùy, ở tổ dân phố Hà Vị 2, phường Bắc Giang, tỉnh Bắc Ninh, đã giảm đáng kể khoản chi này sau khi đầu tư hệ thống điện mặt trời mái nhà kết hợp lưu trữ năng lượng (BESS).
Lắp đặt điện mặt trời mái nhà kết hợp BESS giúp người dân, doanh nghiệp chủ động nguồn điện tại chỗ.
Gia đình chị Thùy sử dụng nhiều thiết bị điện, từ thang máy, máy giặt, máy sấy đến 4 điều hòa hai chiều. Thế nhưng, kể từ khi lắp đặt hệ thống vào tháng 6/2025, có tháng tiền điện của gia đình chỉ còn khoảng 300.000 đồng.
Việc này có được từ tận dụng nguồn điện mặt trời tại chỗ, kết hợp hệ thống lưu trữ để sử dụng vào những thời điểm không có nắng.
Không chỉ ở các hộ gia đình, điện mặt trời mái nhà còn được đẩy mạnh tại các cơ sở sản xuất, kinh doanh, nơi có nhu cầu tiêu thụ điện lớn vào ban ngày. Tận dụng diện tích mái nhà xưởng để phát điện giúp doanh nghiệp giảm lượng điện mua từ lưới, qua đó tiết kiệm chi phí vận hành.
Theo Tổng công ty Điện lực miền Bắc (EVNNPC), điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ đang phát triển nhanh tại các tỉnh phía Bắc. Từ 10.099 khách hàng với tổng công suất 718,3 MW vào cuối tháng 6/2026, đến hết tháng 8, con số này tăng lên 15.643 khách hàng, tương ứng 929,3 MW.
Đà tăng tiếp tục được duy trì trong tháng 9, nâng tổng số lên 17.750 khách hàng, với công suất 1.032,7 MW. Tính chung 9 tháng đầu năm, EVNNPC phát triển mới 16.151 khách hàng, tương ứng 709,04 MW.
Trên phạm vi cả nước, theo Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN), đến hết tháng 8/2026, có 134.410 hệ thống điện mặt trời mái nhà, với tổng công suất lắp đặt hơn 11.450 MWp. Trong đó, 31.957 hệ thống, công suất 1.947 MWp, được phát triển theo Nghị định 58/2025 và Nghị định 243/2026.
Thúc đẩy đầu tư hệ thống lưu trữ
Theo chuyên gia Nguyễn Huy Hoạch, Hiệp hội Năng lượng Việt Nam, phát triển điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ giúp bổ sung nguồn điện tại chỗ, giảm phụ thuộc vào các nhà máy điện tập trung. Qua đó, cơ quan, công sở, doanh nghiệp và hộ gia đình có thể chủ động đáp ứng một phần nhu cầu sử dụng điện.
Tuy nhiên, trong bối cảnh nhiều dự án nguồn điện lớn chậm tiến độ, để thúc đẩy điện mặt trời mái nhà, cần có cơ chế đồng bộ, đủ sức khuyến khích đầu tư.
Ở góc độ vận hành, chuyên gia năng lượng Hà Đăng Sơn lưu ý, nếu phát triển với quy mô lớn nhưng thiếu giải pháp điều tiết phù hợp, nguồn điện này có thể ảnh hưởng đến sự ổn định của lưới điện phân phối. Đây cũng là lý do điện mặt trời mái nhà kết hợp BESS được xác định là một trong những giải pháp nhằm giảm phụ tải giờ cao điểm, tăng khả năng tự chủ nguồn điện tại chỗ.
BESS cho phép lưu trữ một phần điện mặt trời sản xuất vào ban ngày để sử dụng khi nhu cầu tăng cao hoặc nguồn điện mặt trời không còn phát. Tuy nhiên, việc đầu tư đồng bộ cả hai hệ thống cũng đặt ra bài toán chi phí ban đầu đối với người sử dụng.
Trước yêu cầu bảo đảm cung ứng điện năm 2027, mới đây Thủ tướng đã chỉ đạo các địa phương khẩn trương ban hành chính sách hỗ trợ hộ gia đình lắp đặt điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ, hoàn thành trong tháng 12.
Bộ Công thương được giao đề xuất chỉ tiêu phát triển BESS cụ thể cho từng địa phương, đặc biệt tại các tỉnh miền Bắc, xác định rõ số lượng và thời điểm đưa hệ thống vào vận hành.
Tuy nhiên, theo ông Hoạch, cả chính sách hỗ trợ từ ngân sách địa phương lẫn cơ chế bán điện dư mới chỉ giải quyết một phần bài toán đầu tư. Bởi để lắp đặt điện mặt trời mái nhà kết hợp BESS, một hộ gia đình có thể phải chi hàng trăm triệu đồng, nên không thể chỉ trông chờ vào nguồn tiền hỗ trợ.
Nghiên cứu giúp người dân tiếp cận thêm nguồn vốn
Vì vậy, bên cạnh hỗ trợ trực tiếp, cần nghiên cứu các giải pháp giúp người dân, doanh nghiệp tiếp cận vốn, tín dụng xanh, đồng thời tăng cường hướng dẫn kỹ thuật và đơn giản hóa thủ tục trong phạm vi pháp luật cho phép.
Về phía ngành điện, việc công khai quy trình, hướng dẫn đấu nối và phối hợp với các cơ quan quản lý địa phương có vai trò quan trọng, vừa tạo thuận lợi cho người dân, doanh nghiệp, vừa bảo đảm an toàn vận hành hệ thống.
Thực tế, EVNNPC đã kiến nghị tăng cường kết nối, chuyển thông tin từ cổng dịch vụ công đến các đơn vị điện lực trực tiếp làm việc với khách hàng, qua đó rút ngắn thời gian phối hợp và kịp thời xem xét điều kiện kỹ thuật tại khu vực lắp đặt.
Bốn địa phương đã ban hành chính sách hỗ trợ
Để thúc đẩy điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ, một số địa phương đã cụ thể hóa chính sách hỗ trợ bằng ngân sách.
Tại Bắc Ninh, hộ gia đình lắp đặt điện mặt trời mái nhà được hỗ trợ tối đa 3 triệu đồng. Nếu đầu tư đồng bộ hệ thống lưu trữ điện, mức hỗ trợ tăng lên tối đa 6 triệu đồng. Hà Nội cũng vừa thông qua chính sách với mức hỗ trợ tương tự, dự kiến dành khoảng 158,76 tỷ đồng thực hiện trong giai đoạn 2026 - 2030.
Trong khi đó, Quảng Trị hỗ trợ tối đa 4 triệu đồng/hộ khi lắp đặt đồng bộ điện mặt trời mái nhà và hệ thống lưu trữ, với tổng kinh phí thực hiện 24 tỷ đồng. Riêng Lai Châu áp dụng chính sách hỗ trợ tối đa 50 triệu đồng/hộ để lắp đặt hệ thống điện mặt trời có lưu trữ cho các đối tượng đủ điều kiện chưa được sử dụng điện lưới quốc gia.