Đa số ĐBQH đồng tình bỏ điều kiện kinh doanh dịch vụ kế toán nhằm tạo thuận lợi cho doanh nghiệp, người hành nghề, song nhấn mạnh cần tăng cường hậu kiểm, kiểm soát chất lượng dịch vụ và không để phát sinh thêm thủ tục hành chính dưới hình thức khác.
Sáng 13/11, thảo luận tại hội trường về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kế toán, Luật Kiểm toán độc lập, nhiều đại biểu Quốc hội tập trung góp ý các quy định về bỏ điều kiện kinh doanh dịch vụ kế toán, mở rộng chủ thể cung cấp dịch vụ và cơ chế quản lý sau khi nới lỏng điều kiện gia nhập thị trường.
Đại biểu Trần Mạnh Huy (Đoàn Đà Nẵng). Ảnh: Media Quốc hội.
Tham gia thảo luận, đại biểu Trần Mạnh Huy (Đoàn Đà Nẵng) ghi nhận Ban soạn thảo và cơ quan thẩm tra đã tiếp thu nhiều ý kiến, chỉnh lý dự thảo luật, trong đó làm rõ tên gọi giấy chứng nhận năng lực kinh doanh dịch vụ kế toán, bổ sung quy định về lưu trữ hồ sơ, bảo vệ dữ liệu khi chấm dứt dịch vụ.
Tuy nhiên, đại biểu cho rằng cần tiếp tục làm rõ cơ chế khai báo thông tin tại Điều 67, tránh để các quy định hướng dẫn biến thành một cửa kiểm soát mới sau khi bỏ thủ tục cấp phép kinh doanh dịch vụ kế toán.
Theo đại biểu, dự thảo dự kiến yêu cầu cá nhân, đơn vị có nhu cầu kinh doanh phải khai báo trên hệ thống trước khi hoạt động. Vấn đề đặt ra là nếu doanh nghiệp đã đủ điều kiện kinh doanh theo pháp luật nhưng hệ thống chưa tiếp nhận thông tin hoặc gặp sự cố thì có được bắt đầu hoạt động hay không.
"Nếu doanh nghiệp phải chờ cơ quan quản lý tiếp nhận, xử lý thông tin kê khai mới được hoạt động thì quy định này trên thực tế vẫn tạo ra một bước tiền kiểm, ảnh hưởng đến quyền kinh doanh và có thể phát sinh chi phí, thời gian chờ đợi cho doanh nghiệp", đại biểu phân tích.
Đại biểu đề nghị bổ sung nguyên tắc khai báo thông tin chỉ nhằm phục vụ quản lý, không phải thủ tục chấp thuận trước. Việc cơ quan nhà nước chưa tiếp nhận thông tin hoặc hệ thống gặp sự cố không được làm đình trệ việc thực hiện quyền kinh doanh hợp pháp. Những thông tin đã có trong hệ thống đăng ký kinh doanh, thuế và các hệ thống nhà nước cần được sử dụng lại, không yêu cầu doanh nghiệp khai báo thêm.
Đại biểu Phạm Văn Hòa (Đoàn Đồng Tháp). Ảnh: Media Quốc hội.
Cũng liên quan đến cơ chế quản lý sau khi bỏ điều kiện kinh doanh, đại biểu Phạm Văn Hòa (Đoàn Đồng Tháp) đồng tình với việc mở rộng đối tượng cung cấp dịch vụ kế toán, song cho rằng cần tăng cường thanh tra, kiểm tra, hậu kiểm để bảo đảm chất lượng hành nghề.
Theo đại biểu, thực tế có trường hợp kế toán chịu áp lực hoặc sự chỉ đạo của chủ doanh nghiệp, không bảo đảm tính độc lập trong thực hiện nhiệm vụ, dẫn đến sai sót, thậm chí vi phạm pháp luật. Đáng chú ý, một số chủ doanh nghiệp yêu cầu kế toán che giấu sổ sách, doanh thu nhằm giảm nghĩa vụ thuế.
Vì vậy, đại biểu đề nghị thực hiện nghiêm các quy định về hành vi bị nghiêm cấm trong hoạt động kế toán, xử lý nghiêm cá nhân, tổ chức cố tình làm sai lệch hồ sơ, báo cáo tài chính để trốn thuế. Cơ quan quản lý nhà nước cần tăng cường kiểm tra người hành nghề và tổ chức cung cấp dịch vụ, bảo đảm đáp ứng tiêu chuẩn chuyên môn.
Đại biểu cũng đề nghị làm rõ khái niệm cá nhân độc lập hành nghề kế toán và cá nhân cung cấp dịch vụ kế toán để tránh trùng lặp; phân định trách nhiệm của người trực tiếp làm kế toán và chủ thể cung cấp dịch vụ khi ký báo cáo tài chính. Đồng thời, nghiên cứu bổ sung hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã vào nhóm chủ thể được cung cấp dịch vụ kế toán.
Đại biểu Vũ Hồng Quân (Đoàn Gia Lai). Ảnh: Media Quốc hội.
Trong khi đó, đại biểu Vũ Hồng Quân (Đoàn Gia Lai) cho rằng, kế toán có tính liên tục và tích lũy. Một khoản chi ghi nhận sai hoặc sai lệch tồn kho không được phát hiện có thể ảnh hưởng đến giá thành, kết quả kinh doanh và nghĩa vụ thuế. Trong khi đó, khách hàng sử dụng dịch vụ kế toán chủ yếu là hộ kinh doanh, doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ, nhiều chủ thể còn hạn chế kiến thức kế toán, tài chính nên khó đánh giá chất lượng dịch vụ.
Do đó, mục tiêu sửa đổi luật không chỉ là mở rộng đối tượng cung cấp dịch vụ, giảm chi phí cho doanh nghiệp mà còn phải bảo đảm chất lượng, tạo nền tảng để doanh nghiệp phát triển chuẩn mực, bền vững.
Đại biểu đề nghị Chính phủ quy định các tiêu chuẩn thực hành tối thiểu trong quá trình cung cấp dịch vụ, như kiểm tra tính đầy đủ của tài liệu, thông báo chênh lệch, lưu dấu vết xử lý và bảo đảm số liệu khi bàn giao. Hợp đồng dịch vụ kế toán cũng cần làm rõ phạm vi công việc, người trực tiếp thực hiện, người chịu trách nhiệm chuyên môn và trách nhiệm cung cấp thông tin của khách hàng.
Đại biểu Quân nhấn mạnh cần phân định trách nhiệm của cả hai bên: bên cung cấp dịch vụ phải cảnh báo những thiếu sót phát hiện được, bên thuê có trách nhiệm cung cấp thông tin trung thực. Đồng thời, cần làm rõ quyền độc lập về chuyên môn, quyền bảo lưu ý kiến, quyền từ chối hoặc chấm dứt hợp đồng khi khách hàng yêu cầu thực hiện công việc trái pháp luật.
Về hậu kiểm, đại biểu đề nghị bảo đảm khả năng truy xuất người lập và người chịu trách nhiệm chuyên môn thông qua hồ sơ, dữ liệu điện tử nhưng không phát sinh thêm thủ tục. Cơ quan quản lý nên sử dụng dữ liệu sẵn có của cơ quan thuế để lựa chọn đối tượng kiểm tra theo rủi ro, đồng thời làm rõ cơ chế phối hợp giữa các cơ quan để tránh kiểm tra trùng lặp.
Đại biểu Thái Thị An Chung (Đoàn Nghệ An). Ảnh: Media Quốc hội.
Đại biểu Thái Thị An Chung (Đoàn Nghệ An) cũng đề nghị rà soát quy định về giấy chứng nhận năng lực kinh doanh dịch vụ kế toán để bảo đảm thống nhất với Luật Đầu tư và định hướng cải cách điều kiện kinh doanh.
Theo đại biểu, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đầu tư được Quốc hội thông qua ngày 24/8/2026, có hiệu lực từ ngày 1/3/2027, đã đưa kinh doanh dịch vụ kế toán ra khỏi danh mục ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện. Đây là bước chuyển từ kiểm soát điều kiện gia nhập thị trường sang quản lý chất lượng hoạt động.
Tuy nhiên, dự thảo sửa đổi Điều 57 Luật Kế toán vẫn yêu cầu một số cá nhân phải có giấy chứng nhận năng lực kinh doanh dịch vụ kế toán. Đại biểu cho rằng cần làm rõ bản chất pháp lý và phạm vi áp dụng của giấy chứng nhận, đúng đối tượng, đúng công việc. Nếu áp dụng cả với những công việc chỉ cần đáp ứng tiêu chuẩn của người làm kế toán thì điều kiện kinh doanh đã bãi bỏ có thể được thiết lập lại dưới hình thức khác.
Đối với quy định đình chỉ hoạt động kinh doanh dịch vụ kế toán, đại biểu Thái Thị An Chung đề nghị làm rõ tiêu chí xác định trường hợp có khả năng thực tế gây hậu quả nghiêm trọng; phân biệt sai sót chuyên môn có thể khắc phục với hành vi cố ý làm sai lệch tài liệu, báo cáo. Việc đình chỉ phải dựa trên căn cứ có thể kiểm chứng, bảo đảm tính cần thiết, tương xứng với mức độ vi phạm và có cơ chế giải trình.
Cùng quan tâm nội dung này, đại biểu Dương Khắc Mai (Đoàn Lâm Đồng) đề nghị quy định rõ nguyên tắc nhận diện, công khai và đánh giá xung đột lợi ích trong hoạt động kế toán. Xung đột lợi ích không chỉ phát sinh từ quan hệ gia đình mà còn có thể liên quan đến sở hữu, góp vốn, vay nợ hoặc lợi ích vật chất đáng kể. Trường hợp không thể kiểm soát nguy cơ ảnh hưởng đến tính khách quan thì người cung cấp dịch vụ phải từ chối hoặc chấm dứt dịch vụ.
Về đình chỉ kinh doanh dịch vụ kế toán, đại biểu đề nghị quyết định đình chỉ phải nêu rõ hành vi, căn cứ pháp lý, phạm vi và thời hạn; người bị xem xét đình chỉ được thông báo và có quyền giải trình. Thời hạn đình chỉ phải tương xứng với tính chất, mức độ vi phạm.
Đặc biệt, cần quy định trách nhiệm thông báo kịp thời cho khách hàng, bảo quản và bàn giao hồ sơ, dữ liệu khi việc đình chỉ khiến hợp đồng không thể tiếp tục. Điều này giúp khách hàng chủ động lựa chọn đơn vị thay thế, bảo đảm thời hạn lập báo cáo tài chính và thực hiện nghĩa vụ thuế.