Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xuất bản thiết kế cơ chế kiểm soát ba lớp đối với xuất bản phẩm về lịch sử cách mạng, chủ quyền, an ninh quốc gia, lãnh tụ, lãnh đạo đất nước và anh hùng dân tộc trước khi phát hành.
Chiều 14/8, tại phiên họp thứ 5 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, các đại biểu tiếp tục nghe báo cáo tiếp thu, giải trình và chỉnh lý dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xuất bản.
Báo cáo, giải trình tại phiên họp, Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Lâm Thị Phương Thanh cho biết, Chính phủ và cơ quan thẩm tra đã thống nhất về 5 nhóm vấn đề lớn.
Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Lâm Thị Phương Thanh. Ảnh: Media Quốc hội.
Một trong những nội dung được làm rõ là cơ chế kiểm tra, giám sát và thẩm định đối với xuất bản phẩm có nội dung đặc thù. Các chủ đề, đề tài thuộc diện này gồm lịch sử cách mạng, chủ quyền, an ninh quốc gia, lãnh tụ, lãnh đạo đất nước và anh hùng dân tộc. Danh mục cụ thể sẽ do Chính phủ quy định.
Theo Bộ trưởng Lâm Thị Phương Thanh, cơ chế kiểm soát được thiết kế theo ba lớp nhằm tăng trách nhiệm của nhà xuất bản, cơ quan chủ quản nhà xuất bản, cơ quan quản lý Nhà nước trong việc quản lý hoạt động xuất bản, đồng thời hạn chế tối đa sai sót liên quan đến an ninh chính trị, tư tưởng.
Cụ thể, lớp thứ nhất, nhà xuất bản phải tổ chức thẩm định bản thảo trước khi đăng ký kế hoạch xuất bản. Việc thẩm định phải đáp ứng yêu cầu chuyên môn phù hợp với tính chất, nội dung bản thảo; xem xét đầy đủ vấn đề cần thẩm định, có căn cứ đánh giá và kết luận rõ ràng.
Lớp thứ hai, cơ quan chủ quản nhà xuất bản có trách nhiệm kiểm tra kết quả thẩm định, bảo đảm kế hoạch phù hợp với tôn chỉ, mục đích, chức năng, nhiệm vụ và định hướng hoạt động của nhà xuất bản, sau đó phê duyệt để đăng ký.
Lớp kiểm soát thứ ba được thực hiện sau khi xuất bản phẩm được nộp lưu chiểu. Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch tổ chức thẩm định, cho ý kiến trước khi phát hành. Theo dự thảo, xuất bản phẩm thuộc danh mục đặc thù chỉ được phát hành sau khi có ý kiến của Bộ, trừ trường hợp được miễn thẩm định do Chính phủ quy định.
Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Nguyễn Đắc Vinh. Ảnh: Media Quốc hội.
Về nội dung trên, Thường trực Ủy ban Văn hóa và Xã hội tán thành với sự chỉnh lý để làm rõ hơn cơ chế kiểm soát ba lớp, tăng cường trách nhiệm của nhà xuất bản, cơ quan chủ quản nhà xuất bản và cơ quan quản lý Nhà nước trong việc quản lý hoạt động xuất bản.
Thường trực Ủy ban cũng thống nhất việc xác định nhóm chủ đề, đề tài có tính chất phức tạp, nhạy cảm cần phải tổ chức thẩm định, gồm lịch sử cách mạng, chủ quyền, an ninh quốc gia, lãnh tụ, lãnh đạo đất nước, anh hùng dân tộc và giao Chính phủ quy định chi tiết các danh mục này.
Cùng với cơ chế kiểm soát đối với xuất bản phẩm có nội dung đặc thù, dự thảo Luật cũng được chỉnh lý theo hướng mở rộng phạm vi điều chỉnh, nhằm bao quát các chủ thể tham gia vào hoạt động xuất bản, các chủ thể có liên quan đến hoạt động xuất bản, bảo đảm điều chỉnh các vấn đề phát sinh trong thực tiễn.
Đồng thời, Thường trực Ủy ban tán thành phương án chỉnh lý quy định về hành vi bị nghiêm cấm trong hoạt động xuất bản.
Trong đó, dự thảo làm rõ ba hành vi bị cấm liên quan đến "sản phẩm thông tin có tính chất xuất bản trên không gian mạng", gồm phát hành bản in của sản phẩm thông tin có tính chất xuất bản trên không gian mạng; đăng, phát sản phẩm thông tin có tính chất xuất bản trên không gian mạng dưới dạng sách; đăng, phát sản phẩm thông tin có tính chất xuất bản trên không gian mạng có nội dung bị cấm theo quy định của Luật.
Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh phát biểu tại phiên họp. Ảnh: Media Quốc hội.
Dự thảo đồng thời bổ sung hành vi bị cấm liên quan đến việc sử dụng trí tuệ nhân tạo trong hoạt động xuất bản.
Theo đó, xuất bản phẩm có nội dung được tạo lập toàn bộ hoặc một phần bằng hệ thống AI phải được thông báo, gắn nhãn. Việc sử dụng công nghệ không làm thay đổi trách nhiệm của tổ chức, cá nhân đối với xuất bản phẩm.
Dự thảo Luật còn bổ sung trách nhiệm của nền tảng trung gian và nền tảng xuyên biên giới; các biện pháp ngăn chặn việc sản xuất, phát tán tài liệu có nội dung vi phạm dưới hình thức xuất bản phẩm.
Theo Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Nguyễn Đắc Vinh, dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xuất bản đã đủ điều kiện trình Quốc hội xem xét, thông qua tại Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI.
Phát biểu kết luận, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh đánh giá cao sự chủ động, tinh thần trách nhiệm và sự phối hợp chặt chẽ của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch và Thường trực Ủy ban Văn hóa và Xã hội cùng các cơ quan liên quan trong việc nghiên cứu, tiếp thu, giải trình, chỉnh lý các ý kiến đại biểu Quốc hội tại tổ và tại hội trường.
Ủy ban Thường vụ Quốc hội cơ bản tán thành với nội dung giải trình, tiếp thu, chỉnh lý dự thảo Luật. Phó Chủ tịch Quốc hội đề nghị Chính phủ, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch tiếp tục phối hợp với Ủy ban Văn hóa và Xã hội và các cơ quan có liên quan rà soát, hoàn thiện dự thảo Luật, bảo đảm đồng bộ trong hệ thống pháp luật.