Lấp “khoảng trống trách nhiệm” trên không gian mạng

Nhiều ý kiến đồng tình với đề xuất siết trách nhiệm của chủ quản và người kiểm duyệt nội dung hội, nhóm trên mạng xã hội, nhằm thiết lập lại nguyên tắc chịu trách nhiệm của mỗi cá nhân trong môi trường mạng.

Bài học cảnh tỉnh

Thời gian qua, trong quá trình giám sát trên không gian mạng, lực lượng công an nhiều địa phương đã phát hiện và xử lý không ít trường hợp vi phạm pháp luật.

Đơn cử, ngày 7/4, Công an TP Hải Phòng bắt giữ hai quản trị viên của nhiều fanpage có nhiều người theo dõi ở Hải Phòng. Theo cáo buộc, các đối tượng lập nhiều nhóm Facebook. Từ đây, họ dùng nhiều tài khoản "ảo" chủ động đăng hoặc duyệt đăng các bài viết, clip review của thành viên phản ánh tiêu cực về hoạt động kinh doanh của một số cơ sở dịch vụ ăn uống.

Sau đó, các đối tượng liên hệ với chủ các cơ sở, yêu cầu ký hợp đồng quảng cáo, hỗ trợ xử lý khủng hoảng truyền thông với giá trị từ 30-60 triệu đồng/năm thì mới xóa các bài đăng.

Khi bị hại ký hợp đồng và thanh toán tiền, họ xóa các bài viết trên các fanpage, group Facebook do chính mình là quản trị viên.

Trước đó, vào ngày 26/3, Công an tỉnh Quảng Nam phát hiện nhóm Facebook "Hội kể chuyện và truyện cười vui mỗi ngày" (có hơn 202.000 thành viên) không kiểm duyệt bài đăng, để cho nhiều tài khoản nước ngoài và các đối tượng xấu lợi dụng để phát tán thông tin xuyên tạc.

Căn cứ Nghị định 15/2020, nhà chức trách đã xử phạt hành chính với người này số tiền 5,5 triệu đồng, yêu cầu gỡ bỏ các nội dung sai sự thật và cam kết không tái phạm.

Định danh chủ quản các hội, nhóm

Trao đổi với Báo Xây dựng, thượng tá Triệu Mạnh Tùng, Phó cục trưởng Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (A05), Bộ Công an cho biết, thực tế hiện nay, nhiều hội, nhóm trên không gian mạng quy tụ số lượng thành viên rất lớn.

Các hội, nhóm này đăng tải rất nhiều nội dung đa dạng, có liên quan đến mọi mặt của đời sống xã hội và thu hút sự quan tâm của đông đảo người tham gia. Tuy nhiên, nhiều nội dung do các thành viên đăng tải chưa được kiểm duyệt, quản lý chặt chẽ, gây ra không ít hệ lụy tiêu cực cho xã hội.

Hiện Bộ Công an đang hoàn thiện xây dựng dự thảo Nghị định quy định về phòng, chống tội phạm mạng và tội phạm sử dụng công nghệ cao.

Tại Điều 7 dự thảo, Bộ Công an đề xuất nhà cung cấp dịch vụ mạng xã hội, viễn thông và Internet phải định danh, xác thực điện tử thông tin chủ quản các hội, nhóm theo quy định. Quy định này nhằm minh bạch danh tính người quản lý các cộng đồng trực tuyến.

Các nhà cung cấp dịch vụ đồng thời phải thiết lập cơ chế quản lý, giám sát nhằm ngăn chặn việc lợi dụng hội, nhóm để thực hiện hành vi vi phạm pháp luật; áp dụng biện pháp kỹ thuật để phát hiện, cảnh báo và xử lý các nhóm có dấu hiệu vi phạm. Khi có yêu cầu của cơ quan có thẩm quyền, nhà cung cấp phải cung cấp thông tin, dữ liệu liên quan đến các hội, nhóm.

Chủ quản và người kiểm duyệt nội dung các hội, nhóm trên mạng xã hội phải chịu trách nhiệm trước pháp luật về hoạt động của nhóm do mình quản lý; xây dựng nội quy phù hợp với pháp luật, điều khoản dịch vụ và thuần phong mỹ tục; kiểm soát thành viên, nội dung đăng tải; kịp thời loại bỏ nội dung vi phạm.

Khi phát hiện dấu hiệu vi phạm, quản trị nhóm có trách nhiệm phản ánh, tố giác tới nhà cung cấp dịch vụ hoặc cơ quan có thẩm quyền.

Theo thượng tá Tùng, quan điểm và mục tiêu lâu dài của Bộ Công an khi xây dựng Nghị định là phải quản lý được toàn bộ các hoạt động trên không gian mạng, trong đó có việc định danh tài khoản trên mạng xã hội.

Đối với những hội, nhóm lớn, người quản trị phải chịu trách nhiệm với toàn bộ hoạt động quản trị, vận hành của mình. Quản trị viên vận hành cũng phải thực hiện kiểm duyệt nội dung đăng tải tương tự như các cơ quan báo chí trong đời sống thực.

Loại bỏ việc ẩn danh có chủ đích

Theo ông Nguyễn Lạc Huy (người sáng lập Schannel và là quản trị viên một hệ sinh thái trên mạng xã hội), đề xuất nêu trên của Bộ Công an rất phù hợp với giai đoạn hiện nay.

"Một số group, hội nhóm đang hoạt động thiếu sự kiểm soát từ các quản trị viên, dẫn đến thông tin chưa đúng đắn, thậm chí sai sự thật bị phát tán hoặc không được gỡ bỏ kịp thời.

Ngoài ra, có nhiều hội, nhóm được lập ra với mục đích không hướng đến những điều tích cực do người lập ra gần như ẩn danh, nên họ không sợ trách nhiệm", ông Huy đánh giá và cho rằng, việc định danh tài khoản admin sẽ khiến tình trạng đó giảm bớt, giúp các group hoạt động dưới sự quản lý chặt chẽ hơn.

Cũng là người thường xuyên tham gia mạng xã hội và nghiên cứu các nội dung trong dự thảo Nghị định, TS Đào Trung Hiếu, chuyên gia Tội phạm học cho rằng, đặc điểm nổi bật của tội phạm trên không gian mạng hiện nay là sự ẩn danh có chủ đích.

"Trạng thái ẩn danh hoặc giả danh đó đã tạo ra cái mà chúng ta thường gọi là "khoảng trống trách nhiệm" - nơi các đối tượng vi phạm có thể tự do phát tán tin giả, lừa đảo mà không dễ bị truy vết", ông Hiếu phân tích.

Theo ông, trong bối cảnh như vậy, đề xuất định danh điện tử đối với những chủ thể có sức ảnh hưởng, ví dụ như quản trị viên các hội nhóm, là một bước đi mang tính tất yếu, nhằm thiết lập lại nguyên tắc chịu trách nhiệm của mỗi cá nhân trong môi trường mạng.