Dự kiến trình Quốc hội tháng 5/2027, Luật Cấp, thoát nước hướng tới tháo gỡ điểm nghẽn hạ tầng, huy động nguồn lực đầu tư, bảo đảm cấp nước an toàn và giảm ngập úng đô thị.
Bộ Tư pháp vừa thẩm định dự thảo Luật Cấp, thoát nước. Dự thảo Luật hướng tới hoàn thiện khung pháp lý thống nhất, quản lý thoát nước theo lưu vực, huy động nguồn lực đầu tư và nâng cao chất lượng dịch vụ.
Ông Trần Hoài Anh, Phó Cục trưởng Cục Kết cấu hạ tầng xây dựng (Bộ Xây dựng).
Trao đổi với Báo Xây dựng, ông Trần Hoài Anh, Phó Cục trưởng Cục Kết cấu hạ tầng xây dựng (Bộ Xây dựng) làm rõ những chính sách trọng tâm và lộ trình hoàn thiện dự án Luật.
Hoàn thiện chính sách, bảo đảm cấp nước an toàn
- Bộ Tư pháp vừa tổ chức thẩm định dự thảo Luật Cấp, thoát nước. Xin ông cho biết, những nội dung trọng tâm được đặt ra trong quá trình thẩm định và định hướng tiếp thu, hoàn thiện các chính sách của Bộ Xây dựng?
Bộ Tư pháp đã thẩm định hồ sơ chính sách và ban hành Báo cáo thẩm định số 553/BCTĐ-BTP ngày 09/10/2026. Trọng tâm là làm rõ sự cần thiết ban hành luật riêng trên cơ sở những khoảng trống pháp lý thực chất; xác định đúng phạm vi điều chỉnh, thẩm quyền của Quốc hội và ranh giới với pháp luật về tài nguyên nước, thủy lợi, bảo vệ môi trường, quy hoạch, đầu tư, xây dựng, giá và ngân sách.
Cơ quan thẩm định cũng yêu cầu đánh giá đầy đủ hơn tính khả thi, thủ tục hành chính, phân cấp, nhân lực, nguồn tài chính, tác động đến người dân và doanh nghiệp; đồng thời bảo đảm thống nhất số liệu, căn cứ và giải pháp trong toàn bộ hồ sơ.
Bộ Xây dựng đang tiếp thu theo hướng giữ cấu trúc 3 chính sách, 14 nội dung đã được Chính phủ thông qua tại Nghị quyết số 203/NQ-CP ngày 01/12/2023, đồng thời cập nhật mô hình chính quyền địa phương hai cấp và hệ thống pháp luật mới. Ba chính sách tập trung vào: phát triển cấp, thoát nước đồng bộ, thống nhất, hiệu quả; quản lý, vận hành và khai thác hệ thống; bảo đảm nguồn lực phát triển cấp, thoát nước.
Việc tiếp thu làm rõ nội dung nào cần quy định ở cấp luật về quyền, nghĩa vụ, trách nhiệm và nguyên tắc quản lý; nội dung kỹ thuật, quy trình và tổ chức thực hiện sẽ được giao quy định chi tiết đúng thẩm quyền, tránh trùng lặp hoặc phát sinh thủ tục không cần thiết.
Sau khi có Báo cáo thẩm định, hồ sơ chính sách đã được chỉnh lý. Bộ Xây dựng đang trình Thứ trưởng xem xét, ký văn bản gửi Bộ Tư pháp để xin ý kiến về nội dung tiếp thu, giải trình sau thẩm định.
- Trước những thách thức về ô nhiễm nguồn nước, biến đổi khí hậu và nhu cầu sử dụng nước ngày càng tăng, xin ông cho biết, dự thảo Luật có những chính sách mới nào nhằm bảo đảm an ninh, an toàn cấp nước và nâng cao chất lượng dịch vụ cho người dân?
Dự thảo đặt yêu cầu quản lý rủi ro liên tục trên toàn chuỗi cấp nước, từ nguồn khai thác, công trình thu, xử lý, lưu trữ, truyền tải, phân phối đến điểm sử dụng. Mục tiêu là duy trì chất lượng, số lượng, áp lực và tính liên tục của dịch vụ; chủ động nhận diện nguy cơ suy giảm nguồn, ô nhiễm, hạn hán, xâm nhập mặn, sự cố công trình, mất điện hoặc gián đoạn tuyến truyền dẫn để có phương án ứng phó phù hợp.
Dự thảo Luật Cấp, thoát nước hướng tới quản lý thoát nước theo lưu vực, đầu tư đồng bộ hạ tầng, góp phần từng bước khắc phục tình trạng ngập úng đô thị.
Các giải pháp được nghiên cứu gồm lập và thực hiện kế hoạch cấp nước an toàn theo mức độ rủi ro; giám sát, cảnh báo chất lượng tại nguồn và trong hệ thống; bảo vệ công trình và dữ liệu vận hành; kết nối, hỗ trợ lẫn nhau giữa các hệ thống; dự trữ hoặc chuẩn bị nguồn thay thế và quy trình cấp nước khẩn cấp. Nguồn dự phòng phải được lựa chọn theo quy mô, rủi ro, thời gian khôi phục và điều kiện cấp phép, phân bổ nguồn nước theo pháp luật chuyên ngành. Luật không thay thế thẩm quyền quản lý, điều hòa và phân phối tài nguyên nước.
Về chất lượng dịch vụ, chính sách hướng tới tiêu chí rõ ràng hơn về chất lượng, công khai thông tin, xử lý phản ánh và gián đoạn, trách nhiệm của chủ sở hữu và đơn vị cung cấp; có cơ chế hỗ trợ để người dân ở vùng khó khăn, khan hiếm nước hoặc chịu tác động nghiêm trọng của biến đổi khí hậu tiếp cận dịch vụ. Ứng dụng dữ liệu số giúp theo dõi chất lượng, thất thoát, sự cố và nhu cầu, qua đó nâng cao hiệu quả điều hành. Các yêu cầu cụ thể sẽ tiếp tục được hoàn thiện cùng với đánh giá chi phí và khả năng thực hiện.
- Thưa ông, việc đầu tư hạ tầng cấp, thoát nước, đặc biệt là hệ thống thu gom, xử lý nước thải, đòi hỏi nguồn lực lớn. Dự thảo Luật đề xuất những cơ chế gì để huy động vốn ngoài ngân sách, thu hút doanh nghiệp tham gia và tháo gỡ những vướng mắc về giá dịch vụ cấp, thoát nước?
Một điểm nghẽn hiện nay là các công trình cấp nước đô thị có khả năng thu hồi vốn thường hấp dẫn nhà đầu tư hơn, trong khi thoát nước, xử lý nước thải và công trình phục vụ địa bàn khó khăn có thời gian thu hồi vốn dài, nguồn thu thấp và lợi ích công cộng lớn. Chính sách vì vậy kết hợp nhiều nguồn lực, phân biệt rõ vốn đầu tư với kinh phí quản lý, vận hành và bảo trì.
Dự thảo định hướng ưu tiên bố trí ngân sách theo khả năng cân đối cho công trình thiết yếu, liên vùng, liên tỉnh, dự phòng và các khu vực khó khăn; đồng thời khuyến khích khu vực tư nhân tham gia, áp dụng PPP theo pháp luật về đầu tư theo phương thức đối tác công tư, đặt hàng hoặc cơ chế hợp đồng phù hợp với tính chất dịch vụ và phân bổ rủi ro. Với thoát nước, chống ngập, thu gom và xử lý nước thải, cần xem xét hợp đồng gắn với kết quả đầu ra và mức độ sẵn sàng cung cấp dịch vụ, thay vì chỉ thanh toán theo sản lượng nước thải được xử lý.
Về giá, định hướng là thực hiện theo pháp luật về giá, từng bước tính đúng, tính đủ chi phí hợp lý, hợp lệ gắn với chất lượng dịch vụ và lộ trình phù hợp; đồng thời tính đến khả năng chi trả, cơ chế hỗ trợ đúng đối tượng và nguồn ngân sách bảo đảm. Không đặt mục tiêu tăng giá đồng loạt hoặc thu đủ mọi chi phí ngay khi luật có hiệu lực. Cần phân định giá dịch vụ với phí bảo vệ môi trường, tránh tính trùng, công khai căn cứ tính giá và đánh giá tác động với hộ gia đình, doanh nghiệp, ngân sách địa phương trước khi quyết định.
Tháo gỡ điểm nghẽn hạ tầng, từng bước giảm ngập đô thị
- Thưa ông, Hà Nội và nhiều đô thị lớn đang đối mặt với áp lực về cấp nước sạch và tình trạng ngập úng ngày càng phức tạp. Dự thảo Luật Cấp, thoát nước đề xuất những cơ chế, chính sách gì để tháo gỡ các điểm nghẽn trong đầu tư, quản lý hạ tầng, bảo đảm cấp nước an toàn và từng bước khắc phục tình trạng ngập úng đô thị?
Đối với Hà Nội và các đô thị lớn, vấn đề cần giải quyết là độ tin cậy của cả hệ thống, từ nguồn nước, công trình thu và xử lý đến tuyến truyền tải, mạng phân phối và phương án hỗ trợ khi có sự cố; đồng thời khắc phục tình trạng đầu tư phân tán, thiếu kết nối giữa các công trình cấp nước và thoát nước.
Dự thảo hướng tới cơ chế phát triển hệ thống quy mô lớn, liên vùng, liên tỉnh, tăng kết nối giữa các nhà máy và mạng lưới, bảo vệ công trình trọng yếu, lập phương án cấp nước an toàn và chuẩn bị nguồn, tuyến hoặc giải pháp dự phòng theo rủi ro.
Hoàn thiện chính sách cấp, thoát nước góp phần tháo gỡ điểm nghẽn hạ tầng, nâng cao năng lực thoát nước và khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu tại các đô thị.
Đối với ngập đô thị, dự thảo thúc đẩy quản lý theo lưu vực, đồng bộ công trình thu gom, điều hòa, tiêu thoát và xử lý; bảo vệ không gian trữ nước, hành lang thoát nước và quỹ đất cho hạ tầng; xem xét tác động của các dự án mới đến cao độ nền và dòng chảy. Cơ chế đầu tư cần kết hợp ngân sách, vốn doanh nghiệp và PPP, đi cùng trách nhiệm vận hành, bảo trì và nguồn thanh toán ổn định. Dữ liệu dùng chung về công trình, chất lượng nước, sự cố và ngập sẽ hỗ trợ cảnh báo và điều hành.
Luật có thể tạo khung nguyên tắc và phân định trách nhiệm, nhưng không thể thay thế quy hoạch, danh mục đầu tư, nguồn vốn và năng lực tổ chức thực hiện ở từng địa phương. Hiệu quả sẽ phụ thuộc vào việc các địa phương cụ thể hóa kế hoạch, phối hợp liên vùng, dành quỹ đất và không gian cho nước, lựa chọn thứ tự ưu tiên dựa trên mức độ rủi ro và bảo đảm đủ kinh phí vận hành sau đầu tư.
- Thưa ông, sau khi hoàn thành thẩm định chính sách, Bộ Xây dựng dự kiến triển khai những bước tiếp theo như thế nào? Đâu là những vấn đề cần ưu tiên giải quyết để bảo đảm chất lượng dự án Luật và tiến độ trình cấp có thẩm quyền xem xét?
Trước mắt, Bộ Xây dựng hoàn thiện báo cáo tiếp thu, giải trình và hồ sơ chính sách theo Báo cáo thẩm định số 553/BCTĐ-BTP, trình Thứ trưởng xem xét ký gửi Bộ Tư pháp xin ý kiến về nội dung tiếp thu sau thẩm định. Trên cơ sở ý kiến của Bộ Tư pháp và chỉ đạo của cấp có thẩm quyền, Bộ sẽ hoàn chỉnh hồ sơ để trình Chính phủ xem xét chính sách theo Chương trình lập pháp năm 2027.
Song song, cơ quan soạn thảo tiếp tục hoàn thiện hồ sơ dự án Luật, rà soát từng điều với chính sách được thông qua và pháp luật có liên quan; tổ chức lấy ý kiến cơ quan, tổ chức, địa phương, chuyên gia, doanh nghiệp và đối tượng chịu tác động; đánh giá thủ tục hành chính, phân cấp, nguồn lực, tác động ngân sách và khả năng chi trả; tiếp thu, giải trình, thẩm định dự án theo đúng trình tự. Kế hoạch hiện hành đặt mục tiêu trình Chính phủ dự án Luật trong tháng 1/2027, trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội tháng 2/2027 và trình Quốc hội tại kỳ họp tháng 5/2027. Tiến độ này phải gắn với việc hoàn thành đầy đủ các bước, không làm giảm yêu cầu về chất lượng hồ sơ.
Những vấn đề ưu tiên là thống nhất đầu mối quản lý và phương án chuyển tiếp khi phân công nhiệm vụ; làm rõ ranh giới với pháp luật về tài nguyên nước, thủy lợi, môi trường, quy hoạch và giá; chốt cơ chế cấp nước an toàn, quản lý thoát nước theo lưu vực, huy động vốn và giá dịch vụ; đồng thời bảo đảm số liệu, căn cứ, đánh giá tác động và dự thảo quy phạm nhất quán. Những nội dung còn khác nhau liên ngành cần được trao đổi sớm và báo cáo cấp có thẩm quyền quyết định.
Trân trọng cảm ơn ông!