Theo các chuyên gia y tế, về mặt sinh học, tuổi 40 là điểm ngoặt đánh dấu sự khởi đầu của quá trình suy giảm sinh lý tự nhiên. Đây là thời điểm tốt nhất để chuyển từ "khám khi có bệnh" sang "quản lý sức khỏe trước khi bệnh đến".
Hơn 40 "đã toan về già"
Bộ Y tế đang lấy ý kiến dự thảo Chương trình chăm sóc sức khỏe, dân số và phát triển giai đoạn 2026 - 2035. Trong đó, đề xuất trang bị kiến thức, kỹ năng cho người từ 40 tuổi để chuẩn bị cho tuổi già, góp phần thích ứng với tốc độ già hóa dân số ngày càng nhanh ở Việt Nam. Tuy nhiên, vẫn có những ý kiến khác nhau về đề xuất này.
Mỗi người nên lập một hồ sơ sức khỏe cá nhân theo dõi định kỳ các chỉ số huyết áp, cân nặng, đường huyết…
Ông Nguyễn Văn Tuấn (trú tại ngõ 16, phố Kim Hoa, Hà Nội) cho hay, trước 40 tuổi, ông đã bắt đầu thoái hóa xương khớp. Đến giờ 47 tuổi, ông mắc gout, suy van tĩnh mạch, trĩ, thiếu máu não gây đau đầu chóng mặt mất ngủ, yếu mắt, yếu bao tử gan thận, gai xương đủ chỗ.
"Cơ thể tôi suy yếu như ông già 60, thường xuyên dùng máy massage để giảm đau mỏi và lưu thông máu. Đi vui chơi hay du lịch không còn thấy hào hứng nhiều nữa nên hạn chế dần, chất lượng cuộc sống giảm rõ rệt hẳn. Tôi cho rằng, cần chuẩn bị cho tuổi già càng sớm càng tốt, nên sớm nhất có thể", ông Tuấn chia sẻ.
Còn theo chia sẻ của chị Nguyễn Thùy Linh (tổ dân phố 4, phường Phương Liệt, Hà Nội), năm nay chị 39 tuổi, tuần vừa rồi đi khám sức khỏe định kỳ, chị phát hiện đường huyết cao, nguy cơ tiểu đường.
"Bình thường đi đánh cầu lông, tôi có thói quen giải khát bằng nước ngọt, có ngày uống 2 chai và còn ăn hơi nhiều cơm. Việc chuẩn bị sớm cho sức khỏe cũng như nền tảng kinh tế vững vàng cho sau này là cần thiết", chị nói.
Trong khi đó, anh Nguyễn Trường Sơn (trú tại ngõ 477 phố Kim Mã, Hà Nội) lại cho rằng: "Ở tuổi 40, nghĩ về tuổi già là hơi sớm, giờ tôi thấy mình đang ở độ chín của sự nghiệp, sức khỏe cũng rất tốt. Tuy nhiên, tôi cũng không chủ quan".
Quản lý sức khỏe trước khi bệnh đến
Thượng tá, bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng, Hội Y học dưới nước và Oxy cao áp Việt Nam cho biết: Bước sang tuổi 40, nhiều người vẫn thấy mình còn khỏe. Đó là lý do giai đoạn này thường bị xem nhẹ. Nhưng dưới góc nhìn y học, đây lại là lúc các rối loạn âm thầm bắt đầu lộ diện: Huyết áp tăng dần, đường huyết nhích lên, mỡ máu xấu đi, gan nhiễm mỡ tiến triển, cơ bắp giảm dần mà người trong cuộc chưa chắc đã nhận ra.
Tuổi 40 vì thế không phải mốc để sợ. Đây là mốc để chủ động. Nếu làm tốt từ lúc này, có thể giảm nhiều nguy cơ bệnh mạn tính về sau, đồng thời giữ được khả năng lao động, vận động và tự chăm sóc bản thân khi lớn tuổi. Đây là thời điểm tốt nhất để chuyển từ "khám khi có bệnh" sang "quản lý sức khỏe trước khi bệnh đến".
Đồng quan điểm, PGS.TS Đỗ Văn Dũng, nguyên Trưởng khoa Y tế công cộng, Đại học Y Dược TP.HCM cho rằng, về mặt sinh học, tuổi 40 đánh dấu sự khởi đầu của quá trình suy giảm sinh lý tự nhiên như giảm khối cơ, mật độ xương hay độ co giãn mạch máu.
Đây cũng là giai đoạn phát bệnh âm thầm của các bệnh mạn tính không lây như tăng huyết áp, đái tháo đường type 2 và rối loạn lipid máu.
Việc thiết lập thói quen kiểm soát các chỉ số nền như huyết áp, đường huyết, mỡ máu và duy trì khối cơ ngay trong giai đoạn 40 - 44 tuổi sẽ tạo ra lớp đệm sinh học vững chắc. Điều này giúp đường cong suy giảm chức năng thể chất ở tuổi 60 diễn ra chậm và nhẹ nhàng hơn, giảm thiểu rủi ro tàn phế.
Lập kế hoạch sức khỏe sớm ra sao?
Theo khuyến cáo của BS Hoàng, ở tuổi 40, điều hợp lý nhất là mỗi người lập một hồ sơ sức khỏe cá nhân. Trong đó, nên có theo dõi định kỳ các chỉ số huyết áp, cân nặng, vòng eo, đường huyết, mỡ máu, men gan, chức năng thận và lịch tầm soát theo giới tính, tiền sử gia đình và bệnh nền.
Không cần làm mọi thứ một lúc, nhưng cần có kế hoạch rõ ràng. Sau đó là xây một lối sống đủ bền vững, ăn vừa phải, vận động đều, ngủ đúng giờ, hạn chế rượu bia, giữ cân nặng hợp lý và kiểm tra sức khỏe định kỳ.
"Đây không phải những lời khuyên mới. Nhưng ở tuổi 40, chúng bắt đầu có giá trị rất thực tế", BS Hoàng nói.
BS Hoàng cũng chỉ ra những "chỉ số ngộ nhận" về sự khỏe của người trẻ, rất dễ để lại hệ lụy sau này. Điều đầu tiên cần theo dõi là huyết áp. Đây là chỉ số tưởng đơn giản nhưng lại liên quan trực tiếp đến đột quỵ, nhồi máu cơ tim và suy thận.
Nhiều người tăng huyết áp nhiều năm mà không hề có triệu chứng. Chỉ đến khi biến cố xảy ra mới biết mình đã mang bệnh từ lâu. Hay việc nhiều người vẫn nghĩ đái tháo đường là chuyện của người lớn tuổi hơn.
Thực tế, tiền đái tháo đường và đái tháo đường type 2 đang xuất hiện ngày càng sớm, nhất là ở người thừa cân, ít vận động, ngủ kém hoặc ăn uống thất thường. Xét nghiệm đường huyết lúc đói và HbA1c giúp phát hiện sớm tình trạng này.
Mỡ máu cũng là một phần không thể bỏ qua. Nhiều người thấy mình không béo nên chủ quan, nhưng mỡ máu xấu và mỡ nội tạng có thể tăng âm thầm dù cân nặng chưa thay đổi nhiều. Đó là lý do người châu Á cần nhìn thêm vòng eo, không chỉ nhìn chỉ số cân nặng. Vòng eo tăng là một tín hiệu rất sớm của nguy cơ chuyển hóa.
"Ở lứa tuổi 40, gan nhiễm mỡ không còn là chuyện hiếm. Người ăn nhiều tinh bột, uống rượu bia, tăng cân hoặc có kháng insulin thường dễ gặp tình trạng này. Creatinin máu, eGFR (mức lọc cầu thận), men gan và siêu âm bụng là những xét nghiệm cơ bản nhưng có giá trị. Chúng giúp phát hiện tổn thương trước khi cơ thể lên tiếng", BS Hoàng cho biết thêm.
Thống kê của Tổ chức Y tế Thế giới ghi nhận, người cao tuổi Việt Nam thường phải chịu trung bình 14 năm bệnh tật, mắc khoảng 3 - 6 bệnh nền cùng lúc như rối loạn chuyển hóa, xương khớp, tim mạch và đái tháo đường.
TS Dũng cho hay, tuổi thọ của người Việt tăng lên nhưng số năm sống khỏe mạnh không tăng tương ứng, khiến người cao tuổi đối mặt với gánh nặng bệnh tật kép, suy giảm chức năng và lệ thuộc vào thuốc men.
Thêm vào đó, áp lực tài chính cũng hiện hữu khi hơn phần lớn người cao tuổi không có lương hưu, phải sống phụ thuộc vào con cái, trong đó phần lớn sinh sống ở khu vực nông thôn với thu nhập không ổn định. Dự báo đến năm 2038, Việt Nam sẽ chính thức bước vào giai đoạn dân số già khi số lượng người từ 60 tuổi trở lên tăng nhanh.
"Việc tầm soát và can thiệp lối sống ở tuổi 40 giúp phát hiện bệnh từ sớm, làm chậm diễn tiến bệnh với chi phí thấp hơn nhiều so với việc điều trị đa bệnh lý ở tuổi 65 trở lên", ông Dũng cho hay.