Mô hình phát triển đô thị đóng góp cho tăng trưởng quốc gia

Ngày 6/11, Bộ Xây dựng phối hợp với Ban chính sách Chiến lược Trung ương tổ chức Diễn đàn phát triển bền vững đô thị Việt Nam 2026 với chủ đề: Mô hình phát triển đô thị đóng góp cho tăng trưởng quốc gia.

Vai trò của hệ thống đô thị trong thực hiện mục tiêu tăng trưởng hai con số

Phát biểu khai mạc diễn đàn, ông Nguyễn Ngọc Tuấn, Phó trưởng Ban Chính sách Chiến lược Trung ương cho biết, Đại hội XIV của Đảng đã xác định mục tiêu phát triển nhanh, bền vững, phấn đấu tăng trưởng kinh tế bình quân giai đoạn 2026 - 2030 và những năm tiếp theo từ 10%/năm trở lên, gắn với giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô, nâng cao năng suất, chất lượng, hiệu quả và sức cạnh tranh của nền kinh tế. Trong tiến trình đó, đô thị hóa và phát triển đô thị có vai trò đặc biệt quan trọng.

Sau 40 năm đổi mới, quá trình đô thị hóa và phát triển đô thị ở nước ta đã đạt được nhiều kết quả quan trọng. Chủ trương lớn của Đảng và thể chế phát triển đô thị ngày càng được hoàn thiện, tạo cơ sở chính trị quan trọng để đổi mới quy hoạch, tổ chức không gian phát triển và nâng cao chất lượng đô thị hóa.

Hệ thống đô thị phát triển về số lượng, quy mô và phạm vi phân bổ, từng bước hình thành các trung tâm và cực tăng trưởng. Hiện nay, cả nước có 910 đô thị, gồm 2 đô thị loại đặc biệt, 7 đô thị loại I và 901 đô thị loại II, III.

Kết cấu hạ tầng và chất lượng không gian đô thị từng bước được cải thiện, góp phần quan trọng nâng cao đời sống vật chất, tinh thần của nhân dân, thúc đẩy phát triển nông thôn và thu hẹp khoảng cách phát triển giữa các vùng, miền. Công tác quản lý và quản trị đô thị ngày càng có những chuyển biến tích cực.

Tuy nhiên, quá trình đô thị hóa và phát triển đô thị vẫn còn nhiều hạn chế, bất cập. Chất lượng và hiệu quả đô thị hóa chưa tương xứng với tiềm năng, lợi thế. Chất lượng quy hoạch và hiệu quả tổ chức thực hiện quy hoạch còn hạn chế. Kết cấu hạ tầng đô thị còn thiếu đồng bộ. Năng lực quản trị và khả năng chống chịu của đô thị còn những điểm yếu…

Phát triển bền vững đô thị Việt Nam trong thời kỳ mới đang đứng trước nhiều cơ hội và thách thức đan xen. Yêu cầu tăng trưởng cao, bền vững đòi hỏi đô thị phải thực sự trở thành động lực tăng trưởng của nền kinh tế. 

Tiến trình đổi mới mô hình phát triển đất nước đòi hỏi hình thành các mô hình đô thị hiện đại, có năng suất cao và khả năng cạnh tranh quốc tế.

Việc sắp xếp đơn vị hành chính, tổ chức chính quyền địa phương hai cấp, cùng với biến đổi khí hậu và chuyển đổi số đặt ra yêu cầu đổi mới mạnh mẽ quy hoạch và quản trị đô thị…

Trong khuôn khổ diễn đàn, ông Nguyễn Ngọc Tuấn đề nghị các đại biểu tập trung nghiên cứu, trao đổi, thảo luận sâu một số nội dung trọng tâm. 

Thứ nhất, làm rõ vai trò của hệ thống đô thị trong thực hiện mục tiêu tăng trưởng hai con số và đổi mới mô hình phát triển quốc gia.

Thứ hai, trao đổi, thảo luận các mô hình phát triển đô thị mới, nâng cao chất lượng quy hoạch và hiệu quả tổ chức không gian phát triển.

Thứ ba, tăng cường khả năng chống chịu với biến đổi khí hậu, thúc đẩy phát triển đô thị xanh và bền vững. Thứ tư, đẩy mạnh phát triển đô thị thông minh, đổi mới quản trị dựa trên dữ liệu và ứng dụng các công nghệ tiên tiến.

Thứ năm, hoàn thiện thể chế, cơ chế huy động nguồn lực và nâng cao năng lực quản trị phát triển đô thị. Thứ sáu, đổi mới phương thức đánh giá chất lượng đô thị hóa và đóng góp của đô thị đối với phát triển quốc gia.

Phải có sự chuyển đổi căn bản về mô hình phát triển đô thị

Phát biểu tại diễn đàn, ông Nguyễn Tường Văn, Thứ trưởng Bộ Xây dựng cho biết, mô hình phát triển đô thị trên thế giới đang có những chuyển đổi căn bản. 

Đô thị không còn chỉ là nơi tập trung dân cư, các hoạt động sản xuất, kinh doanh và công trình hạ tầng, mà ngày càng trở thành trung tâm của khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, nơi hình thành các ngành kinh tế mới và những động lực tăng trưởng mới.

Thực tiễn phát triển đô thị của nhiều quốc gia phát triển trên thế giới cho thấy, giá trị của đô thị không chỉ nằm ở quy mô diện tích, dân số hay công trình xây dựng, mà quan trọng hơn là chất lượng quy hoạch, hiệu quả quản trị, năng suất sử dụng các nguồn lực và khả năng tạo ra môi trường sống, làm việc thuận lợi cho người dân và doanh nghiệp.

Tại Việt Nam, thực tiễn phát triển của Hà Nội và TP.HCM cho thấy, đổi mới mô hình phát triển đô thị không chỉ là thay đổi cấu trúc không gian, mà quan trọng hơn là tổ chức lại các hoạt động kinh tế, khai thác hiệu quả những lợi thế mới, nâng cao năng suất và tạo ra những động lực tăng trưởng có sức lan tỏa.

Yêu cầu tăng trưởng kinh tế cao trong giai đoạn tới đòi hỏi hệ thống đô thị phải có sự chuyển đổi căn bản về mô hình phát triển.

Thứ trưởng Nguyễn Tường Vă nhấn mạnh: "Vấn đề đặt ra không chỉ là chúng ta cần phát triển thêm bao nhiêu đô thị, mở rộng bao nhiêu không gian hay đầu tư thêm bao nhiêu công trình, mà quan trọng hơn là mỗi đô thị sẽ tạo ra những giá trị mới gì, đóng góp như thế nào vào năng suất, chất lượng tăng trưởng, sức cạnh tranh của nền kinh tế và chất lượng sống của người dân".

Trên cơ sở đó, Thứ trưởng đề nghị diễn đàn tập trung trao đổi, thảo luận và làm sâu sắc thêm 5 định hướng lớn trong đổi mới mô hình phát triển đô thị Việt Nam.

Thứ nhất, đổi mới tư duy phát triển đô thị, gắn với tái cấu trúc không gian kinh tế và đổi mới mô hình tăng trưởng quốc gia.

Thứ hai, lấy chất lượng sống của người dân làm mục tiêu và thước đo của phát triển đô thị. Thứ ba, thúc đẩy chuyển đổi xanh, chuyển đổi số và nâng cao khả năng chống chịu của đô thị.

Thứ tư, đổi mới phương thức quản trị đô thị phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Thứ năm, đổi mới cơ chế huy động và sử dụng nguồn lực cho phát triển đô thị.

Đổi mới mô hình tăng trưởng đô thị Việt Nam trong kỷ nguyên mới

Chia sẻ về đổi mới mô hình tăng trưởng đô thị Việt Nam trong kỷ nguyên mới, ông Trần Quốc Thái, Cục trưởng Cục Phát triển đô thị cho biết, trong những năm qua, hệ thống đô thị của Việt Nam đã không ngừng phát triển mạnh mẽ và khẳng định vai trò thế ở trong nước, trong khu vực và trên thế giới.

Sau một năm thực hiện sắp xếp đơn vị hành chính và chuyển đổi sang chính quyền địa phương hai cấp, hệ thống đô thị của nước ta đã được tái cấu trúc, sắp xếp lại. 

Hệ thống đô thị được duy trì với tỷ lệ đô thị hóa đạt 53,3%, đồng thời hình thành các lĩnh vực tăng trưởng mới. Đó là các thành phố trực thuộc Trung ương mới thành lập (Đồng Nai, Bắc Ninh, Quảng Ninh).

Những kết quả tích cực này có đóng góp rất quan trọng của các động lực mới, bao gồm: Thể chế được hoàn thiện theo định hướng đồng hồ, hiện đại; bộ máy chính quyền đổi mới theo hướng tinh gọn, hiệu lực, hiệu quả; đổi mới về tư duy và phương pháp lập quy hoạch; ưu tiên về phát triển của các hệ thống cấu hạ tầng; chú trọng về phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao.

Trên cơ sở các quan điểm chỉ đạo Trung ương, quy hoạch hệ thống đô thị và nông thôn đã được ban hành và kế hoạch phát triển hệ thống đô thị của các địa phương, ông Trần Quốc Thái đã nhấn mạnh 5 nhiệm vụ, giải pháp cần được triển khai thực hiện trong thời gian tới.

Thứ nhất, cần chuyển mạnh từ chiến lược sang hành động, biến định hướng kết quả phát triển thực chất. Thứ hai, đổi mới các nguồn lực phát triển để tạo động lực phát triển đô thị trong kỷ nguyên mới.

Thứ ba là thúc đẩy phát triển đô thị theo hướng thông minh, đa tầng, đa trung tâm. Thứ tư là phát triển hệ thống đô thị theo mạng lưới, tăng cường liên kết vùng. Thứ năm, đẩy mạnh xây dựng phát triển thương hiệu đô thị

Trong quá trình triển khai năm nhóm nhiệm vụ, giải pháp ưu tiên nêu trên, ông Trần Quốc Thái đề nghị tiếp tục thực hiện ba trọng tâm cho giai đoạn từ nay đến năm 2030, gồm: Phát triển đô thị thông minh; phát triển đô thị ứng phó với biến đổi khí hậu; cải tạo, tái thiết đô thị gắn với TOD.

Trong khuôn khổ phiên tổng thể, ông Thomas Gass, Đại sứ Thụy Sĩ tại Việt Nam đã chia sẻ nội dung hợp tác trong đổi mới mô hình tăng trưởng đô thị. Bà Mariam J. Sherman, Giám đốc quốc gia Ngân hàng Thế giới tại Việt Nam, Campuchia và Lào chia sẻ về vai trò của tài trợ cho cơ sở hạ tầng trong mô hình tăng trưởng mới và chính quyền địa phương hai cấp.