Chỉ một tình huống bất ngờ giữa dòng xe đông đúc cũng có thể dẫn đến tai nạn nghiêm trọng. Thực tế tại các điểm dừng xe buýt cho thấy cần đồng bộ giải pháp về hạ tầng và ý thức để ngăn ngừa rủi ro.
Tai nạn nghiêm trọng từ những tình huống bất ngờ
Khoảng 8h39 ngày 20/10, tại khu vực trước cửa số nhà 165 đường Xuân Thủy, phường Cầu Giấy, TP Hà Nội, xe máy do một nam thanh niên điều khiển lưu thông hướng đi Cầu Giấy bất ngờ va chạm với xe máy do một cô gái cầm lái.
Sau va chạm, cô gái ngã ra đường rồi bị xe buýt số 27 mang BKS 29B-404.xx cán qua và tử vong tại chỗ. Hiện lực lượng chức năng đang điều tra, làm rõ nguyên nhân.
Hiện trường vụ tai nạn khiến cô gái tử vong sau va chạm với xe máy trên đường rồi bị xe buýt cán qua trên đường Xuân Thuỷ (Cầu Giấy, Hà Nội).
Vụ việc một lần nữa cho thấy hậu quả đặc biệt nghiêm trọng có thể xảy ra khi phương tiện va chạm, người điều khiển mất thăng bằng trong điều kiện giao thông đông đúc, khoảng cách xử lý hạn chế.
Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ quy định, người điều khiển phương tiện phải quan sát, giảm tốc độ hoặc dừng lại để bảo đảm an toàn khi xe cùng chiều phía trước có tín hiệu xin đường hoặc tại điểm dừng, đỗ có khách đang lên, xuống. Khi ra, vào vị trí dừng, đỗ, người điều khiển phương tiện cũng phải phát tín hiệu báo cho các phương tiện khác biết, đồng thời không gây ảnh hưởng đến người đi bộ và dòng xe lưu thông.
Tuy nhiên, ghi nhận của PV Báo Xây dựng cho thấy, tại không ít điểm dừng xe buýt, nguy cơ va chạm vẫn hiện hữu. Khi xe buýt tấp vào đón, trả khách, phần lớn xe máy phía sau chủ động giảm tốc, nhưng vẫn có người cố tìm khoảng trống để vượt lên.
Có thời điểm, hành khách phải bước xuống phần đường xe chạy để lên xe buýt, trong khi xe máy vẫn lưu thông sát khu vực cửa xe. Một số phương tiện len qua khoảng hẹp giữa thân xe buýt và lề đường, đúng nơi hành khách đang lên, xuống.
Tình trạng càng đáng lo ngại khi hai xe buýt nối đuôi nhau vào điểm dừng. Một số xe máy cố luồn lách qua khoảng trống giữa các phương tiện; có trường hợp xe chở hàng cồng kềnh di chuyển ngay phía trước đầu xe buýt, trong khi những phương tiện khác vẫn tìm cách vượt lên lúc xe đang chuyển hướng.
Khi xe buýt rời điểm dừng, nguy cơ xung đột vẫn tiếp diễn. Dù một số người đi xe máy giảm tốc, chờ xe nhập làn, vẫn có phương tiện di chuyển sát bên hông xe, khiến khoảng cách an toàn bị thu hẹp.
Những tình huống này cho thấy, bảo đảm an toàn tại điểm dừng xe buýt không chỉ phụ thuộc vào kỹ năng điều khiển phương tiện mà còn liên quan trực tiếp đến cách tổ chức đón, trả khách và ý thức chấp hành quy tắc giao thông của mỗi người.
Hạ tầng, không gian để xe buýt tiếp cận và rời vị trí đón/trả khách vẫn còn nhiều bất cập, tiềm ẩn rủi ro mất an toàn.
Hạ tầng chưa đồng bộ, nguy cơ xung đột gia tăng
Theo chuyên gia giao thông TS. Vương Xuân Cần, một trong những vấn đề cần quan tâm là không gian để xe buýt tiếp cận và rời vị trí đón, trả khách.
Tại nhiều tuyến đường đô thị, xe buýt chưa có làn riêng hoặc vịnh dừng nên phải tiếp cận lề đường trên phần đường có nhiều loại phương tiện cùng lưu thông. Khi xe giảm tốc, chuyển hướng để đón khách, các phương tiện phía sau phải điều chỉnh tốc độ, trong khi xe máy vẫn di chuyển trên phần đường liền kề. Nếu các phương tiện không giữ khoảng cách và chủ động nhường đường, nguy cơ va chạm rất dễ phát sinh.
Ở những điểm dừng có nhiều tuyến xe buýt cùng hoạt động nhưng không gian hạn chế, các xe có thể phải chờ nhau, thậm chí đón, trả khách ngoài vị trí quy định. Nhiều xe cùng tiếp cận điểm dừng trong thời gian ngắn cũng làm gia tăng nhu cầu sử dụng phần đường sát lề, nơi các phương tiện cá nhân vẫn lưu thông.
Bên cạnh đó, vị trí điểm dừng so với nút giao, điều kiện tầm nhìn và hệ thống biển báo đều là những yếu tố ảnh hưởng đến khả năng quan sát, xử lý tình huống của người tham gia giao thông. Nếu điểm dừng chưa phù hợp với đặc điểm tuyến đường và lưu lượng phương tiện, việc kiểm soát các điểm xung đột càng trở nên khó khăn.
Tuy nhiên, theo TS. Cần, bất cập hạ tầng không phải nguyên nhân duy nhất. Việc cố vượt qua khoảng trống hẹp, bám sát thân xe buýt hoặc đi vào khu vực hành khách đang lên, xuống xe cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro. Ngay cả tại những điểm dừng có điều kiện hạ tầng tương đối thuận lợi, sự thiếu chú ý và tâm lý tranh thủ vượt lên vẫn có thể dẫn đến những tình huống nguy hiểm.
Theo các chuyên gia, cần đồng bộ nhiều giải pháp từ việc tổ chức hạ tầng giao thông, nâng cao ý thức trách nhiệm của tài xế xe buýt, người tham gia giao thông để ngăn ngừa va chạm, rủi ro tại các điểm đón/trả khách.
An toàn tại điểm dừng xe buýt, cần cả hạ tầng và ý thức
Để hạn chế va chạm tại các điểm dừng xe buýt, ông Khương Kim Tạo, Chủ tịch Chi hội đào tạo và sát hạch lái xe, Hiệp hội Vận tải ô tô Việt Nam, nguyên Phó Chánh Văn phòng Ủy ban An toàn giao thông Quốc gia, cho rằng người điều khiển xe máy cần chủ động nhận biết tín hiệu chuyển hướng của xe buýt, giảm tốc độ và giữ khoảng cách an toàn khi đi qua khu vực này.
Theo ông Tạo, việc bám sát thân xe buýt hoặc cố vượt qua khoảng trống hẹp khi xe đang chuyển hướng khiến người đi xe máy có rất ít không gian xử lý nếu xe buýt tiếp tục tấp vào lề hoặc phương tiện phía trước bất ngờ giảm tốc.
Đối với tài xế xe buýt, ông Tạo khuyến cáo cần giảm tốc từ khoảng 30 - 50m trước điểm dừng, bật tín hiệu chuyển hướng và quan sát các phương tiện xung quanh. Khi đón khách, xe nên dừng cách lề khoảng 20 - 30cm để tạo thuận lợi cho hành khách lên, xuống.
"Tài xế chỉ mở cửa khi xe đã dừng hẳn, chờ hành khách lên, xuống hết mới đóng cửa. Trước khi rời điểm dừng, cần quan sát các phương tiện đang lưu thông, phát tín hiệu và chỉ cho xe nhập vào dòng phương tiện khi bảo đảm an toàn. Những thao tác này cần được thực hiện xuyên suốt quá trình đón, trả khách, thay vì chỉ chú ý khi xe bắt đầu chuyển hướng", ông Tạo nhấn mạnh.
Về hạ tầng, TS. Vương Xuân Cần đề xuất nghiên cứu bố trí làn hoặc đường dành riêng cho xe buýt tại những tuyến đủ điều kiện, qua đó giảm giao cắt với phương tiện cá nhân khi xe tiếp cận và rời điểm dừng.
Với những tuyến chưa thể tổ chức làn riêng, cần xem xét xây dựng vịnh dừng phù hợp với mặt cắt đường, lưu lượng phương tiện và tần suất xe buýt. Tại khu vực có nhiều tuyến cùng hoạt động, việc bố trí đủ không gian cho xe buýt tiếp cận vị trí đón, trả khách sẽ giúp hạn chế tình trạng xe phải chờ nhau hoặc dừng ngoài vị trí quy định.
Cùng với đó, cần rà soát các điểm dừng gần nút giao, khu vực có tầm nhìn hạn chế; đánh giá hệ thống biển báo và điều kiện lên, xuống xe của hành khách để điều chỉnh phù hợp với thực tế từng tuyến đường.
Ngăn ngừa tai nạn tại điểm dừng xe buýt đòi hỏi sự phối hợp đồng bộ giữa tổ chức hạ tầng, điều hành vận tải và ý thức chấp hành của người tham gia giao thông. Khi điểm dừng được bố trí hợp lý, tài xế tuân thủ quy trình đón, trả khách và người đi đường chủ động giảm tốc, giữ khoảng cách, nhường nhịn nhau, nguy cơ va chạm sẽ từng bước được hạn chế, góp phần bảo đảm an toàn cho hành khách và toàn bộ dòng phương tiện.