Murakami và Tàn Tuyết tiếp tục trượt giải Nobel Văn học 2026, nhà thơ Anne Carson lên ngôi
Vượt qua hai ứng viên sáng giá là Murakami, Tàn Tuyết, Anne Carson, nhà thơ Canada nổi tiếng với phong cách sáng tác phá vỡ khuôn mẫu giành giải Nobel Văn học 2026.
Theo The Guardian, tối 8/10, theo giờ Việt Nam, Viện Hàn lâm Thụy Điển công bố cây viết người Canada - Anne Carson là chủ nhân giải Nobel Văn học 2026.
Hội đồng trao giải đánh giá cao sự táo bạo, giàu sáng tạo trong các tác phẩm của bà, đặc biệt là khả năng đối thoại dí dỏm với truyền thống kinh điển để kiến tạo những hình thức biểu đạt mới cho văn học đương đại.
Nhà thơ Anne Carson. (Ảnh: AFP).
"Không ai viết như bà ấy. Và tôi nghĩ, cũng chẳng ai dám viết theo cách ấy", nhà văn Steve Sem-Sandberg, thành viên Ủy ban Nobel Văn học, nói ngay sau lễ công bố.
Tờ CNN thông tin, Ingrid Carlberg, thư ký thường trực của Viện Hàn lâm Thụy Điển cho biết, Carson đang ở Iceland, "lắng nghe tiếng gió" khi bà biết tin mình đã đoạt giải Nobel.
"Bà ấy bất ngờ nhưng rất vui. Tôi có thể nghe thấy điều đó trong giọng nói của bà ấy", Carlberg nói.
Sinh tại Toronto, Canada, năm 1950, Carson vừa là nhà thơ, nhà văn, dịch giả, vừa nghiên cứu văn học cổ đại.
Phần lớn sự nghiệp ban đầu của bà gắn liền với công việc nghiên cứu văn học cổ điển – bà theo học lấy bằng cử nhân, thạc sĩ và tiến sĩ tại Đại học Toronto và cũng nhận được bằng tốt nghiệp về văn học cổ điển từ Đại học St. Andrews ở Scotland.
Mặc dù bà đã xuất bản một bài luận và luận án tiến sĩ khi ở độ tuổi 30, nhưng đến năm 42 tuổi, tập thơ đầu tay "Short Talks" của bà mới được xuất bản. Ba tác phẩm nữa tiếp nối trước khi "Autobiography of red" đưa bà trở thành một tác giả được giới phê bình yêu thích.
Bà được biết đến rộng rãi với phong cách kết hợp, cân bằng giữa nhiều ý tưởng, thể loại và hình thức khác nhau. "Hầu hết các tác phẩm văn học của bà đều tập trung vào sự giao thoa giữa nỗi ám ảnh của nhà ngữ văn học với ngôn từ và khát vọng tìm kiếm ý nghĩa mới của nhà thơ," Anders Olsson, chủ tịch Ủy ban Nobel Văn học, nhận xét.
Cuốn sách đầu tay của bà là "Eros the Bittersweet", xuất bản năm 1986, kết hợp phê bình văn học với việc khám phá dục vọng và truyền thống Hy Lạp cổ đại.
Có thể kể đến tập thơ "Men in the off hours" kết hợp các bài luận bằng thơ, thơ ca, điếu văn và văn xuôi về các nghệ sĩ và nhân vật lịch sử, và đã giành được giải thưởng thơ Griffin đầu tiên vào năm 2001.
"Decreation" - một tác phẩm pha trộn khác, tập hợp thơ, tiểu luận và một vở opera.
"Nox" - xuất bản năm 2010, đặc biệt tiêu biểu cho cách tiếp cận văn chương tiên phong của Carson: cuốn sách có dạng một chiếc hộp chứa tập giấy gấp kiểu đàn xếp, bên trong là bản sao cuốn sổ tay mà Carson thực hiện sau cái chết của anh trai bà.
Một số tác phẩm của Carson được trưng bày tại hiệu sách Waterstones ở London, Anh, ngày 8/10. (Ảnh: Reuters).
Tác phẩm nổi tiếng nhất của bà là "Autobiography of red", một tiểu thuyết thơ năm 1998 lấy cảm hứng từ những đoạn thơ của nhà thơ Hy Lạp cổ đại Stesichorus. Tác phẩm này tái hiện lại thần thoại về Geryon, con quái vật cánh đỏ bị Herakles giết chết, thành câu chuyện về một cậu thiếu niên hiện đại đang trải qua nỗi đau khổ và khát khao.
Năm 2001, bà trở thành người phụ nữ đầu tiên giành được giải thưởng TS Eliot với tập thơ "The beauty of the husband". Bà cũng từng được trao tặng học bổng Guggenheim và MacArthur.
Tác phẩm với phụ đề "A fictional essay in 29 tangos" (tạm dịch: Một tiểu luận hư cấu gồm 29 điệu tango), kể về một cuộc hôn nhân, sự phản bội và sự tan rã của tình yêu.
Tác phẩm của bà đã nhận được lời khen ngợi từ các nhà văn đồng nghiệp. Đơn cử, nhà văn nổi tiếng người Mỹ Susan Sontag từng nói: "Bà ấy là một trong số ít nhà văn viết bằng tiếng Anh mà tôi sẽ đọc bất cứ thứ gì bà ấy viết. Nếu có tạp chí nào đăng tác phẩm của bà ấy, tôi sẽ mua ngay lập tức".
Song song với sáng tác, Carson giảng dạy văn học cổ điển, văn học so sánh và sáng tác văn chương từ năm 1979 tại nhiều đại học ở Mỹ và Canada, như McGill, Michigan, Princeton.
Trước khi kết quả Nobel Văn học 2026 được công bố, Carson nằm trong nhóm tác giả được giới quan sát nhắc tới, cùng Tàn Tuyết, Margaret Atwood, Cristina Rivera Garza, Jamaica Kincaid.
Trước ngày công bố kết quả, Tàn Tuyết, Murakami là hai ứng viên được kỳ vọng sẽ là chủ nhân giải Nobel Văn học năm nay. Cả hai vốn là hai tác giả "suýt" đoạt giải trong hơn 1 thập kỷ qua.
Với chiến thắng này, Carson là người phụ nữ thứ 19 trong số 122 người từng đoạt giải Nobel Văn học. Bà cũng là nữ tác giả Canada thứ hai được vinh danh, 13 năm sau giải thưởng dành cho Alice Munro.
Mức tiền thưởng năm nay tăng 1 triệu krona (hơn 2,5 tỷ đồng) so với những năm trước, nhân dịp kỷ niệm 125 năm giải Nobel ra đời. Lễ trao giải chính thức sẽ diễn ra vào tháng 12 tại Stockholm.
Nobel Văn học là 1 trong 6 hạng mục của giải Nobel, được trao cho tác giả từ bất kỳ quốc gia nào, theo di chúc của nhà hóa học Alfred Nobel. Viện Hàn lâm Thụy Điển sẽ lựa chọn người thắng cuộc.
Giải lần đầu được trao cho nhà thơ Pháp - Sully Prudhomme vào năm 1901.
Huy chương Nobel văn học được nhà điêu khắc người Thụy Điển Erik Lindberg thiết kế, với hình ảnh tượng trưng cho một chàng trai trẻ ngồi dưới gốc cây nguyệt quế.
Trong khi đó, giấy chứng nhận Nobel là những tác phẩm nghệ thuật độc đáo, được tạo ra bởi các nghệ sĩ và nhà thư pháp Thụy Điển và Na Uy.
Các nhà văn nổi tiếng từng đoạt giải thưởng này bao gồm: Nhà thơ và nhà văn tiểu luận người Pháp Sully Prudhomme (giải thưởng đầu tiên), tiểu thuyết gia người Mỹ William Faulkner (1949), Thủ tướng Anh Winston Churchill (1953), nhà văn Thổ Nhĩ Kỳ Orhan Pamuk (2006), Jon Fosse từ Na Uy (2023), nhà văn người Hàn Quốc Han Kang (2024).
Năm ngoái, tác giả người Hungary László Krasznahorkai được trao giải Nobel Văn học vì "những tác phẩm hấp dẫn, mang tính viễn kiến, khắc họa nỗi kinh hoàng tận thế, đồng thời tái khẳng định sức mạnh của nghệ thuật".