Các cơ quan báo chí chuyên ngành hoàn toàn có thể tạo nên dấu ấn và khẳng định vị thế độc tôn nếu tập trung khai thác sâu vào chiều sâu nội dung, xây dựng hệ thống dữ liệu chuyên biệt để phục vụ tốt nhất cho cộng đồng độc giả đặc thù của mình.
Chuyển đổi số đối với các cơ quan báo chí là yêu cầu bắt buộc, tuy nhiên, không phải tòa soạn nào cũng có đủ nguồn lực, điều kiện để tăng tốc. Bà Đặng Thị Phương Thảo, Phó cục trưởng Cục Báo chí (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) chia sẻ với Báo Xây dựng về vấn đề này, đồng thời gợi mở những chính sách hỗ trợ từ cơ quan quản lý Nhà nước để thúc đẩy chuyển đổi số báo chí…
Bà Đặng Thị Phương Thảo.
Lợi thế của báo chuyên ngành
Muốn chuyển đổi số phải cần nguồn lực rất lớn, nhất là đầu tư về thiết bị, công nghệ, phần mềm. Điều đó có đúng không, thưa bà?
Chúng ta không nên hiểu chuyển đổi số một cách máy móc là một "cuộc đua vũ trang" về công nghệ hiện đại hay bắt buộc phải đầu tư những nguồn kinh phí khổng lồ.
Điều cốt lõi là mỗi cơ quan báo chí cần định vị rõ ràng mô hình phù hợp với quy mô, tôn chỉ mục đích, "tệp khách hàng" cũng như nhóm công chúng mục tiêu của riêng mình.
Bà nhìn nhận thế nào về khoảng cách ngày càng lớn giữa các cơ quan báo chí trong tiến trình chuyển đổi số hiện nay?
Các cơ quan báo chí lớn sở hữu những lợi thế vượt trội về tiềm lực tài chính, đội ngũ nhân sự chất lượng cao và kho dữ liệu đồ sộ. Nhờ đó, họ đang bứt tốc rất nhanh, đặc biệt là trong việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI), phân tích sâu sắc hành vi độc giả, sản xuất nội dung đa nền tảng...
Ngược lại, nhiều tạp chí chuyên ngành, báo ngành và các cơ quan báo chí địa phương vẫn đang vấp phải những rào cản mang tính căn bản như: Hạ tầng số chưa đồng bộ, sự thiếu hụt nghiêm trọng nguồn nhân lực công nghệ cao và áp lực kinh phí đè nặng để duy trì hoạt động.
Tuy nhiên, các cơ quan báo chí chuyên ngành hoàn toàn có thể tạo nên dấu ấn và khẳng định vị thế độc tôn nếu tập trung khai thác sâu vào chiều sâu nội dung, xây dựng hệ thống dữ liệu chuyên biệt để phục vụ tốt nhất cho cộng đồng độc giả đặc thù của mình.
Như bà nói thì báo chí chuyên ngành hoàn toàn có lợi thế nhất định?
Tôi muốn nhấn mạnh, các cơ quan báo chí chuyên ngành, quy mô nhỏ sở hữu một lợi thế cạnh tranh đặc biệt mà đôi khi các tòa soạn lớn không có được. Đó là các đề tài được đào sâu, phân tích kỹ lưỡng dưới góc nhìn chuyên môn của hệ thống chuyên gia đầu ngành.
Nếu biết tận dụng triệt để thế mạnh này, kết hợp với chuyển đổi số ở mức độ phù hợp, các tạp chí và báo ngành hoàn toàn có thể xây dựng và duy trì một cộng đồng độc giả trung thành của riêng mình.
Vì thế, chuyển đổi số không phải là áp lực, đó chính là "cơ hội vàng" để khẳng định bản sắc và phát huy thế mạnh độc lập của riêng mình.
Hoàn thiện chính sách, hỗ trợ đào tạo
Thực tế các cơ quan báo chí chuyên ngành nguồn lực đều hạn chế, rất khó để tự xoay xở. Định hướng tới đây, cơ quan quản lý có chính hỗ trợ thế nào, thưa bà?
Từ góc độ quản lý Nhà nước, chúng tôi đã nhìn nhận thấu đáo các khó khăn, vướng mắc căn cơ này. Định hướng sắp tới là phải tập trung thu hẹp khoảng cách phát triển theo hướng hỗ trợ đồng đều hơn về mặt nền tảng và nâng cao năng lực thực thi.
Ông Lê Quốc Minh, Ủy viên Trung ương Đảng, Phó trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương, Tổng biên tập Báo Nhân Dân, Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam chụp ảnh lưu niệm cùng đại diện lãnh đạo các cơ quan báo chí Trung ương đạt mức Xuất sắc về trưởng thành chuyển đổi số báo chí năm 2025, trong đó có Báo Xây dựng.
Nhà nước sẽ đóng vai trò kiến tạo thông qua việc hoàn thiện cơ chế chính sách, thúc đẩy cơ chế dùng chung hạ tầng công nghệ, hỗ trợ đào tạo nguồn nhân lực số chuyên sâu, nâng cao toàn diện kỹ năng ứng dụng AI cho đội ngũ làm báo, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi để các tòa soạn quy mô nhỏ có thể tiếp cận các giải pháp công nghệ tiên tiến với chi phí tối ưu nhất.
Điều kiện và đặc thù hoạt động của mỗi tòa soạn là khác nhau, vậy Cục Báo chí có giải pháp nào giúp những cơ quan báo chí quy mô nhỏ không bị tụt lại phía sau mà vẫn giữ được bản sắc riêng?
Các tòa soạn nhỏ hoàn toàn có thể khởi đầu bằng những giải pháp thiết thực, như tối ưu hóa quy trình sản xuất tin bài, ứng dụng các công cụ AI ở mức độ cơ bản để hỗ trợ tối đa cho phóng viên và biên tập viên nâng cao năng suất lao động; tăng cường sự hiện diện của thương hiệu báo chí trên các nền tảng số phù hợp với thị hiếu của từng nhóm công chúng.
Cục Báo chí sẽ tiếp tục kiên trì theo đuổi mục tiêu thiết kế các hạ tầng dùng chung và chia sẻ các giải pháp công nghệ dùng chung, nhằm giúp các tòa soạn nhỏ tiếp cận công cụ số với chi phí hợp lý.
Tiêu biểu là việc thử nghiệm công cụ đo lường và đánh giá trải nghiệm người dùng "Make in Vietnam" nhằm thay thế cho Google Analytics, giúp các cơ quan báo chí có một công cụ định lượng chuyên biệt, phù hợp hơn.
Chúng tôi cũng thường xuyên tổ chức các diễn đàn trao đổi kinh nghiệm thực tiễn, kết nối các tòa soạn nhỏ đến tham quan, học hỏi trực tiếp mô hình tòa soạn hội tụ và quản trị số của các cơ quan báo chí đi đầu nhằm tăng cường sự chia sẻ và gắn kết.
Cục Báo chí đang đẩy mạnh công tác đào tạo kỹ năng số và năng lực ứng dụng AI cho đội ngũ người làm báo. Chúng tôi tập trung hướng dẫn và cung cấp các công cụ thiết thực để phóng viên, biên tập viên khai thác tối ưu hỗ trợ của AI trong quy trình sáng tạo và sản xuất các sản phẩm báo chí.
Không để cơ quan báo chí phải "tự bơi"
Thời gian qua, để "tiếp lửa" cho các tòa soạn, cơ quan quản lý đã ra mắt Trung tâm Hỗ trợ chuyển đổi số báo chí và đưa vào bộ chỉ số đo lường mức độ trưởng thành số, các chương trình hỗ trợ đào tạo chuyển đổi số báo chí. Theo bà, những chính sách này đã giúp các tòa soạn giải quyết được những vướng mắc cụ thể gì?
Nhìn nhận một cách khách quan, Bộ chỉ số đánh giá mức độ trưởng thành chuyển đổi số báo chí được Cục Báo chí triển khai trong những năm qua thực sự đã tạo ra một cú hích quan trọng đối với công cuộc chuyển đổi số của các tòa soạn hiện nay.
Khóa bồi dưỡng “Kỹ năng dẫn và biên tập bản tin đa nền tảng” do Trung tâm Bồi dưỡng nghiệp vụ báo chí tổ chức ngày 20/5.
Câu chuyện ở đây không dừng lại ở việc tòa soạn đạt được bao nhiêu điểm số, mà ý nghĩa cốt lõi nằm ở việc khi soi chiếu vào 5 trụ cột chiến lược và hơn 40 tiêu chí bắt buộc phải đính kèm được kiểm chứng nghiêm ngặt.
Bộ chỉ số định vị rõ ràng về việc mỗi tờ báo đang đứng ở đâu trên bản đồ chuyển đổi số. Đồng thời tạo động lực khích lệ to lớn cho các cơ quan báo chí còn đi chậm có thêm quyết tâm bứt tốc.
Trong giai đoạn tiếp theo, Cục Báo chí sẽ tiếp tục đi sâu khảo sát, đánh giá các mô hình chuyển đổi số ứng dụng thực tế và chất lượng các sản phẩm báo chí số của từng đơn vị.
Một rào cản lớn khiến nhiều tòa soạn e ngại chuyển đổi số là chi phí vận hành kỹ thuật, bảo mật và nguy cơ bị hacker tấn công hệ thống. Thay vì để các báo phải "tự bơi" và tự đầu tư tốn kém, Cục Báo chí đã có những giải pháp nào để hỗ trợ các cơ quan báo chí giảm tải áp lực này?
Vấn đề an toàn thông tin và chi phí vận hành kỹ thuật thực sự là một trong những áp lực, đặc biệt là các báo ngành, tạp chí chuyên ngành có nguồn lực hạn chế.
Nếu từng cơ quan báo chí phải tự đứng ra đầu tư riêng lẻ, không chỉ gây lãng phí lớn về tiền của xã hội mà còn rất khó bảo đảm tính đồng bộ, an toàn kỹ thuật.
Về mặt nguyên tắc, chúng tôi xác định quản lý Nhà nước phải tăng cường mạnh mẽ vai trò kiến tạo hạ tầng dùng chung, thay vì để các cơ quan báo chí phải loay hoay "tự bơi" trong làn sóng công nghệ.
Thời gian qua, Cục Báo chí đã tích cực phối hợp với các cơ quan chức năng, đồng thời đặt hàng các doanh nghiệp công nghệ lớn thúc đẩy xây dựng các nền tảng dùng chung hỗ trợ báo chí với các giải pháp từ hệ thống quản trị nội dung (CMS), công cụ đo lường dữ liệu, hỗ trợ phân phối thông tin đến các hệ thống giám sát an toàn thông tin chuyên sâu và cảnh báo sớm nguy cơ tấn công mạng.
Chúng tôi cũng giữ vai trò cầu nối, giới thiệu để các tòa soạn nhỏ tiếp cận với các tập đoàn công nghệ hoặc các cơ quan báo chí lớn nhằm nhận được sự hỗ trợ thiết thực, như việc chia sẻ sử dụng miễn phí hệ thống CMS hay các công cụ đánh giá trải nghiệm cơ bản.
Cục Báo chí cũng đặc biệt khuyến khích phát triển các nền tảng công nghệ "Made in Vietnam" được thiết kế theo phương thức "may đo" riêng cho đặc thù báo chí Việt Nam với mức chi phí tối ưu.
Về nguy cơ bị hacker tấn công, một kinh nghiệm thực tế chúng tôi muốn chia sẻ là các tòa soạn cần thiết lập và duy trì mối liên hệ chặt chẽ với Cục An ninh mạng và Phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (Bộ Công an) để rà soát tổng thể các lỗ hổng bảo mật, bảo đảm an toàn tuyệt đối cho hoạt động tòa soạn.
Nhiều kỳ vọng từ Luật Báo chí mới
Việc xâm phạm bản quyền, tự ý sao chép, khai thác trái phép sản phẩm báo chí trên không gian mạng đã và đang trở thành vấn nạn. Tới đây, cơ quan quản lý có giải pháp gì giúp các tòa soạn bảo vệ được chất xám của mình, được chia sẻ lợi ích tương xứng?
Thực tế, nhiều tòa soạn đầu tư những tuyến bài điều tra công phu suốt nhiều tháng trời, tiêu tốn bao công sức, trí tuệ của cả nhóm phóng viên và ban biên tập, vậy mà chỉ cần vài phút sau khi xuất bản, tác phẩm đã bị sao chép tràn lan trên mạng xã hội.
Hiện Cục Báo chí đang chủ động đặt hàng và đề xuất các giải pháp công nghệ tiên tiến về nhận diện, giám sát bản quyền để hỗ trợ các tòa soạn công cụ tự động phát hiện hành vi khai thác trái phép sản phẩm trên không gian mạng.
Chúng tôi đã thực hiện đề tài nghiên cứu và đưa vào ứng dụng thử nghiệm hệ thống "Hub Media" chuyên trách đo quét, phát hiện và đề xuất giải pháp xử lý vi phạm bản quyền báo chí. Các tòa soạn có nhu cầu đều có thể chủ động liên hệ để ứng dụng thử nghiệm hệ thống này.
Nguồn thu từ quảng cáo truyền thống sụt giảm rất mạnh thời gian qua khiến nhiều tòa soạn rất khó khăn. Theo bà, để cải thiện, các tòa soạn nên làm thế nào?
Đúng là mô hình doanh thu phụ thuộc hoàn toàn vào quảng cáo truyền thống không còn phát huy hiệu quả trong bối cảnh hiện nay. Do đó, yêu cầu cấp bách đặt ra đối với các tòa soạn là phải chủ động nghiên cứu đa dạng hóa nguồn thu trên nền tảng số, xác định rõ phân khúc khách hàng phù hợp...
Chúng tôi đặt nhiều kỳ vọng sau khi Luật Báo chí mới chính thức đi vào cuộc sống từ tháng 7/2026, cùng với việc ban hành một loạt nghị định, thông tư hướng dẫn kèm theo, hành lang pháp lý sẽ mở ra những cơ chế thông thoáng và cởi mở hơn rất nhiều.
Đặc biệt là cơ chế tạo điều kiện để các cơ quan báo chí tiếp cận hiệu quả các nguồn kinh phí đặt hàng, giao nhiệm vụ từ Nhà nước. Đây sẽ là nguồn lực tài chính quan trọng, tiếp thêm sức mạnh để các tòa soạn vừa thực hiện thành công chuyển đổi số, vừa tái tạo nguồn thu ổn định, bảo đảm cho sự phát triển vững mạnh của báo chí trong giai đoạn mới.
Cảm ơn bà!
Nhà báo Tô Quang Phán, Chủ tịch Hội Nhà báo TP Hà Nội:
Chuyển đổi số cần bắt đầu từ tư duy
Hiện nay, nước ta có hơn 100 triệu dân thì đã có vài chục triệu người sở hữu điện thoại thông minh giá chỉ vài ba triệu đồng. Họ làm YouTuber, dùng Facebook, TikTok đưa tin tại chỗ tức thì, không cần qua tòa soạn biên tập. Do đó, nếu báo chí không đầu tư cho số hóa thì hoàn toàn thất bại.
Thực tế, tốc độ chuyển đổi số tại các cơ quan báo chí diễn ra không đồng đều. Các tòa soạn lớn như Báo Nhân Dân, Thông tấn xã Việt Nam, VTV, VOV tiến rất nhanh nhờ sẵn tài chính, nhân lực để vận hành tòa soạn hội tụ, tận dụng trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn, đa nền tảng.
Ngược lại, một số cơ quan báo chí địa phương, tạp chí chuyên ngành quy mô nhỏ lại gặp rất nhiều khó khăn do thiếu kinh phí và nhân sự, công nghệ.
Dù vậy, không có mẫu số chung cho tất cả. Mỗi tờ báo có đối tượng phục vụ riêng và đều phải đạt các tiêu chí cơ bản để giữ cân đối hệ sinh thái báo chí.
Về cơ chế hỗ trợ, cơ quan quản lý Nhà nước và Hội Nhà báo đã quan tâm hoàn thiện chính sách qua nhiều hội thảo chuyên đề gần đây. Tuy nhiên, sự hỗ trợ mới dừng ở việc mở cơ chế, động viên tinh thần chứ chưa đi liền với kinh phí.
Hàng năm, cơ quan quản lý có đánh giá kết quả số hóa, nhưng tất cả đều do các tòa soạn chủ động chứ chưa có sự đầu tư ngân sách Nhà nước. Tôi mong có thêm nguồn ngân sách hỗ trợ đầu tư hạ tầng, phần mềm dùng chung và đào tạo nhân lực cho báo chí.
Quyết tâm của người đứng đầu cơ quan báo chí mang tính quyết định. Chẳng hạn, việc ứng dụng chữ ký số, phần mềm kế toán, họp và phân công việc trực tuyến không tốn nhiều tiền, song lại là những thứ cần làm đầu tiên.
Một cơ quan dù có quy mô 20 hay 200 người, nếu lãnh đạo vẫn giữ tư duy cũ kỹ, bắt phóng viên di chuyển hàng chục cây số giữa thời tiết khắc nghiệt để đến tòa soạn điểm danh thì không thể số hóa thành công.
Giá trị cốt lõi của báo chí cách mạng nằm ở chiều sâu chân thực, tính nhân văn và năng lực định hướng, điều mà máy móc không bao giờ có, không thể làm được. Vì vậy, nguồn nhân lực phải được đào tạo và đào tạo lại liên tục. Bản thân phóng viên phải chủ động tự học từ cách dùng máy ảnh, máy quay, flycam đến sử dụng AI, chứ không thụ động chờ cơ quan tổ chức lớp.