Hà Tĩnh đang triển khai đồng bộ các giải pháp đẩy mạnh tuyên truyền, nâng cao nhận thức và kỹ năng ứng phó cho người dân với phương châm tuyệt đối không để bị động, bất ngờ trước bão lũ.
Từ bị động chờ cứu hộ sang chủ động tự cứu
Hà Tĩnh là một trong những rốn bão, tâm lũ khốc liệt của miền Trung. Do đặc thù địa hình dốc từ Tây sang Đông, chia cắt mạnh từ đồi núi xuống đồng bằng trũng thấp và vùng ven biển, địa phương này thường xuyên gánh chịu các loại hình thiên tai cực đoan, phức tạp.
Chủ tịch UBND tỉnh Hà Tĩnh Phan Thiên Định cùng đoàn công tác kiểm tra tình hình phòng chống bão lũ trên địa bàn.
Ngay trong đợt áp thấp nhiệt đới và mưa lớn vừa qua, hàng loạt điểm nóng lập tức kích hoạt. Tại vùng hạ du, sông Rác dâng cao làm ngập úng, gãy đổ hoàn toàn hơn 60 ha lúa Hè Thu chín muộn tại các xã Kỳ Phú, Kỳ Long.
Ở vùng ven biển, giông lốc bẻ gãy hệ thống dây neo, làm trôi dạt phao báo hiệu luồng tàu tại cảng cá Cửa Nhượng, đe dọa trực tiếp an toàn của ngư dân ra vào tránh trú.
Trong khi đó, ở các vùng miền núi như Vũ Quang, Hương Khê, Hương Sơn tình trạng sạt lở bờ sông, đường giao thông áp sát nhà dân diễn ra nghiêm trọng, tạo áp lực di dời khẩn cấp.
Thách thức lớn nhất hiện nay không chỉ là sự cực đoan của thời tiết, mà còn là tâm lý chủ quan ở một bộ phận người dân và kỹ năng thực chiến chống lũ tại cơ sở còn bộc lộ nhiều khoảng trống.
Nằm trong số các hộ dân chịu ảnh hưởng trực tiếp từ đợt mưa lũ dồn dập vừa qua, gia đình ông Nguyễn Văn Hải (54 tuổi, trú tại xã Kỳ Văn) chia sẻ: Trước đây, cứ nghe loa báo bão lũ là người dân đổ xô đi mua mì tôm rồi ngồi chờ, nước lên đến đâu thì chạy đến đó, rất bị động. Nhưng mấy năm nay, nhờ tham gia các lớp tập huấn rủi ro thiên tai dựa vào cộng đồng, tư duy đã khác hẳn.
"Đợt mưa lớn vừa rồi, ngay khi nhận được tin nhắn cảnh báo lượng mưa từ Ban chỉ huy xóm qua nhóm Zalo, gia đình tôi đã chủ động kê cao toàn bộ tài sản, dự trữ nhu yếu phẩm đủ dùng trong một tuần và chủ động ngắt nguồn điện tầm thấp. Nhờ tự trang bị kỹ năng trước, dù nước có tràn vào nhà, thiệt hại kinh tế của gia đình giảm đáng kể”, ông Hải nói.
Số hóa kịch bản và rèn kỹ năng thực chiến
Để thay đổi căn bản cách tiếp cận, Hà Tĩnh quyết liệt triển khai Đề án “Nâng cao nhận thức cộng đồng và quản lý rủi ro thiên tai dựa vào cộng đồng giai đoạn 2026 - 2030”. Địa phương đang áp dụng những giải pháp mới, mang tính bứt phá và khác biệt rõ rệt so với phương thức truyền thống.
Phó chủ tịch Thường trực UBND tỉnh Trần Báu Hà cùng đoàn công tác kiểm tra các phương án phòng chống bão, lụt tại Khu kinh tế Vũng Áng.
Trao đổi về các giải pháp mang tính chiến lược và khác biệt này, ông Phan Trọng Bình, Trưởng Ban Chỉ huy Phòng chống thiên tai và tìm kiếm cứu nạn (PCTT&TKCN) xã Cẩm Xuyên cho biết: Chúng tôi không còn tuyên truyền theo kiểu phát tờ rơi hay đọc văn bản khô khan trên loa phát thanh nữa. Cẩm Xuyên đã chuyển sang thực chiến hóa và số hóa kịch bản ứng phó.
Thứ nhất, chúng tôi xây dựng bản đồ số rủi ro ngập lụt tự động kết nối với mạng lưới nhóm Zalo của từng tổ dân phố.
Khi hồ Kẻ Gỗ có kịch bản điều tiết xả lũ, hệ thống sẽ tự động tính toán thời gian nước về và phát thông tin cảnh báo trực tiếp đến điện thoại của người dân ở vùng hạ du theo thời gian thực để họ chủ động di dời, kê cao tài sản trước khi lũ về.
Thứ hai, nâng cao năng lực tại chỗ. Xã đã chỉ đạo 100% tổ dân phố kiện toàn các Đội xung kích phòng chống thiên tai cơ sở. Lực lượng này được huấn luyện sâu về các kỹ năng thực chiến: từ kỹ thuật neo đậu tàu thuyền an toàn, chằng chống nhà cửa đúng cách, đến kỹ năng sơ cấp cứu tại chỗ và xử lý sự cố đê điều, sạt lở ngay trong đêm.
Thứ ba, thay đổi phương châm chỉ đạo, tuyệt đối không được phép bất ngờ. Các tổ công tác phải bám sát địa bàn xung yếu, kiểm tra nghiêm ngặt việc cắm biển cảnh báo, gác trực cấm đường tại các ngầm tràn, đảm bảo tuyệt đối an toàn tính mạng cho bà con”.
Tại những khu vực thường xảy ra ngập, chính quyền các phường Vũng Áng và Sông Trí đã huy động phương tiện nạo vét, khơi thông cống, mương.
Các chủ đầu tư dự án trên địa bàn phường Vũng Áng đã chủ động bố trí mặt bằng thi công theo hướng hạn chế ảnh hưởng đến các dòng chảy tự nhiên.
Một số giải pháp như bố trí máy bơm tiêu nước, phân vùng thi công, kết hợp san lấp với làm đê quây và mương thu nước mưa cũng được triển khai, nhằm giảm nguy cơ nước tràn vào khu dân cư.
Chủ động phương án sơ tán người dân khi cần thiết. Các trụ sở dôi dư trên địa bàn được tính toán sử dụng làm nơi sơ tán trong trường hợp phải di chuyển người dân trong thời gian dài, đồng thời chuẩn bị các điều kiện về điện, nước phục vụ sinh hoạt.
Lãnh đạo phường Vũng Áng kiểm tra tình hình ngập lụt tại công trình.
Qua kiểm tra thực tế, Phó chủ tịch Thường trực UBND tỉnh Trần Báu Hà lưu ý: "Thời tiết những tháng cuối năm còn tiềm ẩn nhiều yếu tố phức tạp, vì vậy công tác phòng ngừa phải được triển khai từ sớm, ưu tiên cao nhất là bảo đảm an toàn tính mạng người dân và người lao động.
Chủ động các phương án bảo vệ nhà xưởng, cảng biển, kho bãi, hệ thống năng lượng, giao thông và khu lưu trú công nhân, góp phần hạn chế thiệt hại và duy trì hoạt động sản xuất, kinh doanh khi xảy ra thiên tai".