Theo chuyên gia y tế, nắng nóng không chỉ làm học sinh mệt mỏi, khó chịu, mà còn âm thầm bào mòn trí nhớ, khả năng tập trung và sức khỏe tâm thần trong giai đoạn ôn thi. Do vậy, cần một chiến lược sinh hoạt, dinh dưỡng để sĩ tử khỏe mạnh, thi tốt.
Sĩ tử oải vì nắng nóng
Thấy con bỏ cả ăn vì mệt sau mấy ngày nắng nóng, chị Nguyễn Thu Trang (Hai Bà Trưng, Hà Nội) quyết định giành thời gian đưa đón con tan học và đi học thêm vào đầu giờ chiều. Chị Trang cho hay: "Nhà cách trường khá xa, thường ngày gia đình vẫn để con tự đạp xe. Con lại đang trong thời điểm ôn thi cuối cấp, cường độ học tập tăng cao, nắng nóng đầu mùa gay gắt làm con quá mệt mỏi, mất sức nên gia đình không yên tâm. Kỳ thi sắp tới khá căng thẳng nên tôi mong có được sức khỏe tốt nhất để ôn thi thật tốt".
Nắng nóng "bào mòn" sức khỏe sĩ tử (ảnh minh họa).
Chia sẻ nỗi lo của nhiều gia đình sĩ tử, bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng, Hội Y học dưới nước và Oxy cao áp Việt Nam cho hay, khi trời quá nóng, nhất là trong các đợt nắng nóng kéo dài, hệ điều nhiệt phải làm việc "quá ca" để tỏa bớt nhiệt ra môi trường. Trong những ngày nhiệt độ ngoài trời lên 35–37°C, đặc biệt tại các đô thị đông đúc, hiệu ứng đảo nhiệt khiến không khí luôn nóng bức, khả năng tỏa nhiệt qua bức xạ và đối lưu giảm rõ rệt. Khi đó, cơ thể gần như chỉ còn "lá bài" cuối cùng là đổ mồ hôi để làm mát thông qua bay hơi. Nếu mồ hôi ra nhiều mà không được bù nước và muối kịp thời, thể tích máu sẽ giảm, máu đặc hơn, lưu lượng máu lên não giảm, gây ra mệt mỏi, đau đầu, chóng mặt, nhìn mờ, giảm tập trung và suy giảm trí nhớ ngắn hạn, đặc biệt lại đúng vào lúc học sinh đang cần "nhồi" kiến thức.
BS Hoàng cho biết thêm, trong giai đoạn ôn thi, não bộ tiêu thụ rất nhiều oxy và glucose. Hoạt động trí óc càng căng, lượng nhiệt nội sinh sinh ra càng nhiều. Nghĩa là sĩ tử vừa phải chịu nhiệt từ bên ngoài, vừa chịu nhiệt từ chính hoạt động não bên trong. Điều này làm tăng gánh nặng lên hệ tim mạch và hệ thần kinh trung ương.
"Một điểm quan trọng, trẻ em và thanh thiếu niên điều tiết nhiệt kém hơn người trưởng thành. Tỷ lệ diện tích bề mặt da trên khối lượng cơ thể cao hơn, nên thân nhiệt tăng nhanh hơn. Trung tâm điều nhiệt ở vùng dưới đồi (hypothalamus) cũng nhạy cảm hơn với biến động nhiệt. Vì vậy, các em dễ bị kiệt sức do nóng và sốc nhiệt hơn người lớn trong cùng điều kiện môi trường. Nhiệt độ môi trường tăng cao, ngủ kém, mất nước kéo dài làm nồng độ hormon stress (như cortisol) tăng. Học sinh dễ rơi vào trạng thái cáu gắt, khó chịu, giảm động lực học, lo âu và dễ "bùng nổ cảm xúc". Điều này lý giải vì sao cùng một lượng bài vở, nhưng trong đợt nắng nóng, các em hay than "em chẳng nhớ được gì" hoặc "em càng học càng thấy bức bối", BS Hoàng nhấn mạnh.
Ba lá chắn bảo vệ sức khỏe sĩ tử mùa nắng nóng
Theo BS Hoàng, dinh dưỡng, cấp nước, môi trường mát là ba lá chắn bảo vệ sĩ tử mùa nóng. Thứ nhất, uống nước đúng cách. Không chỉ uống đủ mà cần uống đều trong ngày, kết hợp bổ sung điện giải từ nước chanh, nước dừa hoặc dung dịch phù hợp. Tránh lạm dụng nước ngọt, nước tăng lực.
Thứ hai, chế độ ăn hợp lý. Ưu tiên thực phẩm giàu vitamin, khoáng chất và tốt cho não như cá, trứng, rau xanh, trái cây. Hạn chế đồ chiên rán, cay nóng. Các món canh, cháo nhẹ không chỉ dễ tiêu mà còn giúp bổ sung nước hiệu quả.
Thứ ba, cải thiện môi trường học tập. Dù không có điều hòa, vẫn có thể giảm nhiệt bằng cách che nắng, tăng thông gió, sử dụng quạt kết hợp nước mát, hạn chế thiết bị tỏa nhiệt. Không gian học tập thoáng mát sẽ giúp học sinh duy trì sự tập trung tốt hơn.
Để bảo vệ sức khỏe và hiệu suất học tập trong mùa nóng, điều đầu tiên cần làm không phải là "cố gắng chịu đựng", mà là tổ chức lại thời gian biểu dựa trên nhịp sinh học của cơ thể và biểu đồ nhiệt trong ngày. Dành những giờ mát nhất cho các môn khó, dồn thời gian nóng nhất cho nghỉ ngơi, phục hồi.
Bên cạnh đó, cách phân bổ thời gian trong từng buổi cũng rất quan trọng. Học liên tục 2–3 giờ không nghỉ khiến não quá tải, thân nhiệt tăng mà không kịp tản, chất lượng ghi nhớ giảm rõ rệt. Giấc ngủ là "liệu pháp làm mới" quan trọng nhất cho bộ não đang ôn thi. Khi ngủ sâu, não bộ xử lý lại các thông tin trong ngày, chuyển một phần ký ức ngắn hạn sang ký ức dài hạn, đồng thời đào thải các chất chuyển hóa gây mệt mỏi thần kinh. Thiếu ngủ làm tăng nhạy cảm với nhiệt, tăng nguy cơ chóng mặt, bồn chồn, khó tập trung, dễ cáu gắt.
"Nắng nóng cộng với áp lực thi cử rất dễ khiến căng thẳng gia đình tăng cao. Phụ huynh nên quan sát các tín hiệu như con ít nói hẳn, dễ cau có, ăn ít hoặc ăn nhiều bất thường, khó ngủ, hay than mệt, hay "quạu" vì những chuyện nhỏ. Đó có thể là dấu hiệu quá tải cả về nhiệt lẫn tâm lý. Việc cùng con điều chỉnh lại lịch học, cho con thời gian nghỉ, động viên, chia sẻ kỳ vọng thực tế sẽ giúp giảm đáng kể áp lực vô hình đè lên các em", BS Hoàng lưu ý.