Theo khuyến cáo từ các chuyên gia y tế, thời tiết nắng nóng kéo dài, cơ thể phải liên tục "gồng mình" điều hòa thân nhiệt, kéo theo nhiều biến đổi sinh lý có thể ảnh hưởng đến sức khỏe, tăng nguy cơ sỏi thận, rối loạn điện giải dẫn tới sốc nhiệt...
Nắng nóng kéo dài, tăng nguy cơ sỏi thận
Theo ThS BSCKI BSNT Ngô Văn Tân, ĐH Y dược TP.HCM cơ sở 3, những năm gần đây, các đợt nắng nóng kéo dài xuất hiện ngày càng thường xuyên. Nhiệt độ ngoài trời có khi vượt quá 37–38°C, khiến cơ thể mất nước nhanh chóng. Nhiều người chỉ nghĩ đơn giản rằng "uống nhiều nước là đủ". Tuy nhiên, không ít trường hợp dù trước đây hoàn toàn khỏe mạnh vẫn xuất hiện sỏi thận hoặc rối loạn điện giải trong mùa nóng.
Dự báo tháng 4 nắng nóng kéo dài ở nhiều địa phương (ảnh minh họa).
BS Tân cho biết, thận là cơ quan đóng vai trò lọc máu, đào thải chất cặn bã và cân bằng điện giải trong cơ thể. Khi trời nóng, cơ thể mất nước chủ yếu qua mồ hôi. Nếu lượng nước mất đi nhiều mà không được bù đúng cách, nước tiểu sẽ trở nên cô đặc. Khi đó, các chất khoáng như canxi, oxalat hoặc acid uric dễ kết tinh và hình thành sỏi. Vì vậy, thời tiết nóng kéo dài có thể làm tăng nguy cơ sỏi thận, kể cả ở những người trước đây chưa từng mắc bệnh thận.
BS Tân cũng khuyến cáo, nhiều dấu hiệu cảnh báo sớm tổn thương thận trong mùa nóng thường bị bỏ qua. Ví dụ như nước tiểu sẫm màu, có mùi nồng, lượng nước tiểu ít hơn bình thường, hoặc cảm giác tiểu rát nhẹ. Một số người lại có biểu hiện khát nước liên tục dù đã uống nhiều, kèm theo mệt mỏi, đau vùng thắt lưng hoặc đau âm ỉ vùng hông. Đây có thể là những dấu hiệu cho thấy cơ thể đang thiếu nước nghiêm trọng hoặc thận đang phải làm việc quá tải. Ngoài ra, các chứng bệnh như sỏi tiết niệu, tiểu ít, tiểu buốt hay mệt mỏi do mất nước thường xuất hiện nhiều hơn...
Theo Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia, các ngày 7-9/4, nhiều khu vực nắng nóng đặc biệt gay gắt, có nơi trên 40 độ như: Phù Yên (Sơn La) 40.2 độ, Mai Châu (Phú Thọ) 40.2 độ; Tĩnh Gia (Thanh Hóa) 40.3 độ, Tây Hiếu (Nghệ An) 41.9 độ, Hà Tĩnh 40.8 độ; khu vực từ Thanh Hóa đến TP Đà Nẵng và phía Đông các tỉnh từ Quảng Ngãi đến Đắk Lắk tiếp tục có nắng nóng gay gắt, có nơi đặc biệt gay gắt với nhiệt độ cao nhất phổ biến 37-39 độ, có nơi trên 40 độ; độ ẩm tương đối thấp nhất phổ biến 35-40%.
Cơ quan khí tượng cảnh báo, nắng nóng ở các khu vực trên còn có khả năng kéo dài trong nhiều ngày tới. Lưu ý, nhiệt độ dự báo trong các bản tin nắng nóng và nhiệt độ cảm nhận thực tế ngoài trời có thể chênh lệch từ 2-4 độ, thậm chí có thể cao hơn phụ thuộc vào các điều kiện mặt đệm như bê tông, đường nhựa.
Để bảo vệ sức khỏe thận trong mùa nóng, người dân cần lưu ý một số nguyên tắc đơn giản nhưng rất quan trọng: uống nước đều đặn trong ngày, hạn chế đồ uống nhiều đường hoặc chất kích thích; tránh để cơ thể mất nước kéo dài; không tắm nước lạnh ngay sau khi đi nắng; và chú ý quan sát những thay đổi bất thường của nước tiểu. Chế độ ăn nên tăng cường rau xanh, trái cây có tính thanh mát để hỗ trợ thanh nhiệt, sinh tân dịch. Nếu xuất hiện các dấu hiệu như đau lưng, tiểu buốt, nước tiểu sẫm màu kéo dài, nên đi kiểm tra sớm để phát hiện và xử lý kịp thời.
Cẩn trọng với sốc nhiệt ngày nắng
Còn theo TS BSCKII Kiều Xuân Thy, khi tiếp xúc với thời tiết nắng nóng kéo dài, cơ thể phải liên tục điều hòa thân nhiệt, thông qua hai cơ chế chính là giãn mạch ngoại vi và tiết mồ hôi, khiến cơ thể mất nước và điện giải một cách âm thầm. Nếu không được bù đủ nước, thể tích tuần hoàn sẽ suy giảm, kéo theo ảnh hưởng đến tưới máu não và nhiều cơ quan quan trọng. Mất nước kéo dài còn làm máu trở nên cô đặc hơn, gây biến động huyết áp và rối loạn điện giải. Những thay đổi này tạo áp lực lên hệ tim mạch, đặc biệt nguy hiểm với người có bệnh nền như tăng huyết áp, bệnh tim mạch hay đái tháo đường…
Theo BS Thy, các triệu chứng ban đầu như mệt nhanh, khát nước, đau đầu, chóng mặt, tim đập nhanh hoặc giảm tập trung, dễ bị nhầm với tình trạng mệt mỏi thông thường. Khi tình trạng mất nước và rối loạn điện giải trở nên nặng hơn, cơ thể bước vào giai đoạn kiệt sức do nhiệt. Lúc này có thể xuất hiện vã mồ hôi nhiều, buồn nôn, chuột rút, choáng váng và tiểu ít.
Nguy hiểm nhất là khi cơ thể mất khả năng điều hòa thân nhiệt, dẫn đến sốc nhiệt. Người bệnh có thể lơ mơ, lú lẫn, nói khó, co giật hoặc hôn mê cần được cấp cứu khẩn cấp do nguy cơ tổn thương đa cơ quan và tử vong nếu không xử lý kịp thời.
Chính vì vậy, người dân cần bổ sung nước điện giải đều đặn trong ngày. Trong trường hợp cơ thể ra nhiều mồ hôi, có thể cần bổ sung thêm điện giải phù hợp; lưu ý chế độ ăn uống phù hợp ngày hè nắng nóng.
Đồng thời, người dân nên hạn chế ra ngoài vào khung giờ nắng nóng cao điểm, nếu buộc phải ra ngoài cần ưu tiên trang phục rộng, thoáng, sáng màu và che chắn vùng đầu cổ.