Ngành bao bì: Doanh thu tăng, lợi nhuận vẫn hụt hơi

Thị trường bao bì phục hồi, nhưng 38,5% doanh nghiệp vẫn giảm lợi nhuận trong nửa đầu năm. Sức ép chi phí, tiêu chuẩn xanh và yêu cầu minh bạch đang đặt ngành trước bài toán: tăng đơn hàng thế nào để tạo lợi nhuận và giữ chỗ trong chuỗi cung ứng.

Doanh thu tăng chưa đủ bảo đảm doanh nghiệp làm ăn hiệu quả. Khoảng cách này thể hiện rõ trong báo cáo ngành bao bì năm 2026 do Vietnam Report công bố ngày 1/10: 77% doanh nghiệp tham gia khảo sát ghi nhận doanh thu tăng trong nửa đầu năm, nhưng 38,5% vẫn có lợi nhuận suy giảm.

Hai chỉ dấu phản ánh một thị trường đang phục hồi nhưng thành quả phân bổ không đều. Khi khách hàng yêu cầu cao hơn về vật liệu, khả năng tái chế và truy xuất nguồn gốc, doanh nghiệp phải giải đồng thời hai bài toán: kiểm soát chi phí trước mắt và đầu tư để đáp ứng tiêu chuẩn dài hạn.

Chiếc bao bì vì thế đang trở thành phép thử năng lực cạnh tranh của cả chuỗi sản xuất. Giá thành, chất lượng và tiến độ giao hàng vẫn quan trọng, song chưa đủ để bảo đảm vị trí của doanh nghiệp trong những đơn hàng tiếp theo.

Đơn hàng nhiều hơn, nhưng lợi nhuận chưa cao

Theo khảo sát của Vietnam Report, tỷ lệ doanh nghiệp bao bì tăng doanh thu đã chuyển từ 46,2% trong năm 2025 lên 77% ở nửa đầu năm 2026. Trong đó, 30,8% ghi nhận mức tăng từ 25% trở lên.

Lợi nhuận cũng cải thiện khi 61,5% doanh nghiệp báo tăng trưởng. Tuy nhiên, ở chiều ngược lại, 23,1% doanh nghiệp có lợi nhuận giảm từ 25% trở lên. Đây là khoảng cách đáng chú ý giữa khả năng bán hàng và khả năng giữ lại giá trị sau khi trừ chi phí.

Các tỷ lệ trên phản ánh nhóm doanh nghiệp tham gia khảo sát, không đại diện mặc nhiên cho toàn ngành. Dù vậy, kết quả đặt ra một vấn đề kinh tế rõ ràng: sức cầu phục hồi có thể giúp tăng doanh thu, còn lợi nhuận phụ thuộc vào cách doanh nghiệp tổ chức sản xuất, sử dụng nguyên liệu và quản trị nguồn lực.

Một đơn hàng lớn chỉ thực sự có giá trị khi chi phí thực hiện được kiểm soát. Nếu hao hụt nguyên liệu, tồn kho hoặc chi phí vận hành tăng với sản lượng, doanh nghiệp có thể bận rộn hơn mà hiệu quả kinh doanh chưa tương xứng.

Trong bối cảnh ấy, tiêu dùng xanh đang mở thêm cơ hội, đồng thời nâng yêu cầu đối với nhà sản xuất. Có 81,2% doanh nghiệp được khảo sát xác định xu hướng tiêu dùng xanh và nhu cầu bao bì bền vững là động lực tăng trưởng quan trọng, cao hơn tỷ lệ 65,7% lựa chọn sự cải thiện của tiêu dùng trong nước.

Nhưng cơ hội này có giới hạn về giá. Khảo sát người tiêu dùng của Vietnam Report cho thấy 33,9% luôn sẵn sàng trả thêm cho sản phẩm có bao bì thân thiện với môi trường; 53,9% chấp nhận nếu mức phí hợp lý.

Điều đó có nghĩa, sự quan tâm đến môi trường chưa phải cam kết chấp nhận mọi mức giá. Doanh nghiệp cần đưa ra giải pháp xanh với chi phí phù hợp, thay vì kỳ vọng người mua sẽ gánh toàn bộ phần đầu tư tăng thêm.

Sức ép còn đến từ thị trường xuất khẩu. Quy định của EU về bao bì và chất thải bao bì, thường gọi là PPWR, bắt đầu áp dụng theo lộ trình từ ngày 12/8/2026. Một số yêu cầu có mốc thực hiện muộn hơn, trong đó có các mục tiêu về hàm lượng nhựa tái chế vào năm 2030 và 2040.

Lộ trình này đặt ra nhu cầu chuẩn bị sớm về thiết kế, nguyên liệu và hồ sơ chứng minh. Với doanh nghiệp phục vụ chuỗi cung ứng xuất khẩu, bao bì ngày càng gắn với khả năng đáp ứng tiêu chuẩn của sản phẩm cuối cùng.

Đáng chú ý, toàn bộ doanh nghiệp tham gia khảo sát của Vietnam Report ghi nhận yêu cầu về môi trường, xã hội và quản trị doanh nghiệp (ESG) từ khách hàng, đối tác đang gia tăng. Toàn bộ nhóm này cũng dự kiến tăng đầu tư cho ESG trong năm 2026.

Từ đây, "xanh hóa" trở thành một quyết định kinh doanh cần được tính toán bằng hiệu quả cụ thể: khoản đầu tư nào giúp giảm hao phí, đáp ứng yêu cầu khách hàng và duy trì đơn hàng; khoản nào mới dừng ở hình thức.

Bao bì xanh phải có dữ liệu để chứng minh

Cam kết sử dụng vật liệu tái chế hay giảm phát thải chỉ có sức thuyết phục khi doanh nghiệp theo dõi và chứng minh được kết quả. Nguồn gốc nguyên liệu, mức tiêu hao và tỷ lệ hao hụt đều cần dữ liệu đủ tin cậy.

Đây là điểm nối giữa chuyển đổi xanh và chuyển đổi số. Một hệ thống quản trị tốt vừa giúp kiểm soát chi phí, vừa tạo căn cứ để trả lời yêu cầu của khách hàng về quá trình sản xuất.

Khảo sát của Vietnam Report cho thấy 68,4% doanh nghiệp đã ứng dụng công nghệ tại một số công đoạn sản xuất và quản trị; 25,9% triển khai rộng rãi trên toàn doanh nghiệp. Trong ba năm tới, toàn bộ doanh nghiệp được khảo sát ưu tiên đầu tư tự động hóa dây chuyền, 76,5% lựa chọn hệ thống quản trị sản xuất và dữ liệu, còn 51,7% ưu tiên trí tuệ nhân tạo (AI).

Thứ tự này phù hợp với bài toán của ngành: chuẩn hóa vận hành và xây nền dữ liệu trước khi mở rộng công nghệ thông minh.

Có tới 77% doanh nghiệp cho biết gặp khó khăn khi kết nối AI với dây chuyền hiện có. Con số này cho thấy hiệu quả công nghệ phụ thuộc nhiều vào khả năng tích hợp với hệ thống đang vận hành.

Nếu dữ liệu nguyên liệu, sản lượng và tồn kho còn rời rạc, một công cụ AI khó có thể giúp tối ưu toàn bộ quá trình sản xuất. Bởi vậy, đầu tư số cần bắt đầu từ những vấn đề đo được: giảm sản phẩm lỗi, hạn chế hao hụt, cải thiện kế hoạch sản xuất và kiểm soát tồn kho. Kết quả của những thay đổi này phải thể hiện trong chi phí và hiệu quả giao hàng.

Yêu cầu minh bạch cũng xuất hiện ngay tại điểm bán. Theo khảo sát người tiêu dùng của Vietnam Report, 73,8% quan tâm đến thông tin sản phẩm rõ ràng, đầy đủ, dễ đọc, cao hơn tỷ lệ chú ý đến thiết kế đẹp, bắt mắt là 54,2%. Đồng thời, 38,8% quan tâm đến mã QR và thông tin truy xuất nguồn gốc.

Như vậy, giá trị của bao bì đang mở rộng từ bảo vệ sản phẩm sang cung cấp căn cứ cho quyết định mua hàng. Một thiết kế hấp dẫn có thể thu hút ánh nhìn; thông tin rõ ràng và khả năng kiểm chứng mới giúp xây dựng niềm tin lâu dài.

Tuy nhiên, mã QR chỉ là điểm truy cập. Giá trị thực nằm ở dữ liệu phía sau: thông tin có chính xác, được cập nhật và giúp người mua kiểm chứng nguồn gốc hay không. Đầu tư vào hình thức kết nối mà thiếu hệ thống dữ liệu tương ứng sẽ khó tạo khác biệt bền vững.

Với ngành bao bì, dư địa thị trường cần được chuyển thành năng lực sản xuất có hiệu quả. Doanh nghiệp phải tính được chi phí cho mỗi đơn hàng, chứng minh được tiêu chuẩn của từng loại vật liệu và cung cấp thông tin đáng tin cậy cho khách hàng.

Thước đo của chu kỳ tăng trưởng mới vì thế nằm ở phần giá trị giữ lại sau doanh thu: lợi nhuận, năng suất và khả năng tiếp tục được lựa chọn trong chuỗi cung ứng.