Vỉa hè bị lấn chiếm, thiếu không gian công cộng và hạ tầng đi bộ đồng bộ đang đặt ra yêu cầu đổi mới công tác quản lý, quy hoạch đô thị Vinh.
Vỉa hè chưa được quản lý đúng chức năng
Tại nhiều tuyến phố ở đô thị Vinh (Nghệ An), chức năng quản lý chưa được bảo đảm khi tình trạng lấn chiếm, sử dụng vỉa hè sai mục đích vẫn diễn ra. Trong khi đó khuôn viên sinh hoạt cộng đồng tại các khu đô thị, khu chung cư trước đây vẫn chưa đáp ứng nhu cầu cho tổ chức không gian công cộng.
Nhiều tuyến phố tại các phường trung tâm tỉnh Nghệ An xe ô tô đỗ kín cả vỉa hè, lòng đường khiến người đi bộ rất khó khăn khi đi lại qua những khu vực này.
Theo anh Nguyễn Đình Thắng, cư dân chung cư Tecco Phúc Thịnh, phường Trường Vinh (Nghệ An), thực tế tại một số tuyến đường ở các phường trung tâm, vỉa hè đang phải chia sẻ cho nhiều hoạt động như kinh doanh, buôn bán, trông giữ phương tiện và đỗ xe. Không ít vị trí bị thu hẹp lối đi, thậm chí người đi bộ phải di chuyển xuống lòng đường như khu vực các tuyến phố Lê Mao kéo dài, Trần Phú Lê Hồng Phong, Lê Lợi...
Còn tại các khu vực có nhiều tòa nhà chung cư cao tầng như tại đường Lê Mao kéo dài hay dọc phố Quang Trung phần diện tích trống không đủ cho cư dân đỗ ô tô. Tình trạng này không chỉ ảnh hưởng đến trật tự đô thị mà còn tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn giao thông, nhất là đối với người cao tuổi, trẻ em khi đi bộ.
Vỉa hè đường Lê Mao kéo dài (phường Trường Vinh) trở thành bãi đỗ xe chiếm dụng hết phần đường của người đi bộ.
Anh Lê Văn Minh, trú khối Hưng Bình 1, phường Thành Vinh (Nghệ An) cho biết, ngay cả khu phố đi bộ Hồ Tùng Mậu, Nguyễn Văn Cừ từng được UBND thành phố Vinh cũ đầu tư, tổ chức hoạt động vào các tối cuối tuần để người dân đi bộ, thư giãn và tham gia sinh hoạt cộng đồng, nhưng kể từ sau khi thực hiện chính quyền địa phương hai cấp, khu phố đi bộ này cũng không còn hoạt động.
Nguyễn Ngọc Phong, Phó Chủ tịch UBND phường Trường Vinh cho biết, việc bố trí lại không gian vỉa hè cho người đi bộ, phường sẽ đẩy mạnh công tác quản lý trật tự đô thị, đồng thời đề nghị công an phường phối hợp kiểm tra, xử lý nghiêm các trường hợp đỗ xe, kinh doanh, bán hàng không đúng nơi quy định, lấn chiếm vỉa hè, trả lại phần vỉa hè bảo đảm người đi bộ có thể lưu thông an toàn. Còn đối với vấn đề quản lý khu phố đi bộ, đến nay, địa phương chưa thể duy trì hoạt động khu phố đi bộ trở lại do thiếu kinh phí và nhân lực quản lý.
Tuyến phố Hồ Tùng Mậu trên địa bàn phường Trường Vinh không còn phát huy hiệu quả phố đi bộ sau khi thực hiện chính quyền địa phương hai cấp.
Theo ông Phong, đồng thời để đáp ứng nhu cầu của nhân dân, thời gian tới phường sẽ tập trung triển khai các chủ trương, dự án chỉnh trang một số không gian công cộng như công viên Nguyễn Tất Thành, khu vực Quảng trường Hồ Chí Minh... Đây là những địa điểm có vai trò tạo cảnh quan, phục vụ nhu cầu vui chơi, giải trí, nghỉ ngơi và sinh hoạt cộng đồng của người dân sau giờ làm việc. Địa phương đang tích cực triển khai các nhiệm vụ theo chỉ đạo của UBND tỉnh Nghệ An, từng bước nâng cao chất lượng không gian công cộng trên địa bàn.
Đưa không gian đi bộ vào quy hoạch phát triển đô thị
Bên cạnh những bất cập trong quản lý, sử dụng vỉa hè, một vấn đề mang tính căn cơ là hạ tầng dành cho người đi bộ chưa được quan tâm tương xứng trong quá trình quy hoạch và phát triển đô thị.
Trong thời gian dài, việc đầu tư hạ tầng giao thông thường tập trung vào mở rộng mặt đường, tổ chức lưu thông phương tiện cơ giới và phát triển các trục kết nối. Trong khi đó, không gian đi bộ, cây xanh, điểm nghỉ chân và các tuyến kết nối giữa khu dân cư với công trình công cộng chưa phải lúc nào cũng được tính toán đồng bộ.
Thực tế cho thấy, cùng một không gian vỉa hè đang tồn tại nhiều nhu cầu sử dụng khác nhau. Hoạt động kinh doanh, dịch vụ, đỗ xe đều gắn với đời sống đô thị. Tuy nhiên, việc khai thác vỉa hè cần được tổ chức hợp lý, bảo đảm chức năng ưu tiên là phục vụ người đi bộ. Chính quyền cơ sở cần rà soát từng tuyến phố, xác định khu vực có thể bố trí các hoạt động dịch vụ, điểm trông giữ phương tiện, đồng thời duy trì lối đi thông suốt, an toàn cho người dân.
Đường Nguyễn Văn Cừ được nâng cấp khang trang là một trong những tuyến chính của phố đi bộ, đến nay không còn hoạt động phục vụ người dân hoạt động cộng đồng.
Ông Hoàng Năng Hiệp, Phó Chủ tịch UBND phường Vinh Phú cho biết, tại một số khu vực, tuyến phố có hoạt động kinh doanh, dịch vụ tập trung, cần rà soát điều kiện hạ tầng, nhu cầu sử dụng và khả năng tổ chức không gian vỉa hè dành cho người đi bộ. Về lâu dài, cần có định hướng quy hoạch thêm các khu sinh hoạt cộng đồng như công viên, hồ điều hòa... Qua đó, tạo không gian để người dân vui chơi, sinh hoạt cộng đồng, đi bộ và rèn luyện sức khỏe vào mỗi buổi sáng, buổi tối, góp phần hình thành nếp sống văn minh đô thị.
Đối với các khu đô thị mới, quy hoạch cần xác định rõ mạng lưới vỉa hè, không gian công cộng, cây xanh và các tuyến kết nối đi bộ. Đối với khu vực đô thị hiện hữu, cần rà soát những đoạn tuyến thiếu vỉa hè, bị chia cắt hoặc không bảo đảm khả năng tiếp cận để có phương án chỉnh trang, cải tạo phù hợp.
Khu vực quảng trường Hồ Chí Minh, phường Trường Vinh nơi người dân lựa chọn làm địa điểm đi bộ thư giãn sau một ngày làm việc.
Ông Nguyễn Hồng Sơn, Trưởng phòng Quy hoạch kiến trúc & phát triển đô thị, Sở Xây dựng Nghệ An cho biết, thời gian qua, Sở Xây dựng đã tham mưu UBND tỉnh xây dựng các đề án, định hướng quy hoạch tổng thể không gian phát triển đô thị Vinh, trong đó có nội dung quy hoạch hạ tầng các tuyến phố đi bộ.
Theo ông Sơn, trước đây, do còn nhiều hạn chế về quy hoạch và hạ tầng nên các dự án phát triển không gian dành cho người đi bộ chưa nhiều, tính đồng bộ chưa cao. Việc hình thành hệ thống khung quy hoạch sẽ tạo cơ sở để thu hút, triển khai các dự án trong thời gian tới, đồng thời khai thác hiệu quả hơn giá trị không gian đô thị, hướng đến sự phát triển cân bằng và đáp ứng tốt hơn nhu cầu sinh hoạt của người dân.
Từ thực tế trên có thể thấy, phát triển không gian đi bộ không chỉ là câu chuyện đầu tư thêm vỉa hè hay xây dựng các tuyến phố đi bộ, mà cần được đặt trong tổng thể quy hoạch và quản lý đô thị. Cùng với việc hình thành các không gian công cộng, quá trình đầu tư, cải tạo vỉa hè phải bảo đảm tính kết nối liên tục, an toàn và thuận tiện cho người sử dụng.
Quan trọng hơn, cần xác định rõ trách nhiệm quản lý của từng cấp, từng địa bàn; thường xuyên kiểm tra, xử lý tình trạng lấn chiếm, sử dụng vỉa hè sai mục đích. Khi vỉa hè được bảo đảm đúng chức năng, các không gian công cộng được kết nối và hạ tầng đi bộ được đầu tư đồng bộ, người dân mới có thể thực sự tận hưởng quyền đi bộ an toàn, thuận tiện ngay trong đô thị mình sinh sống.