Hàng năm, cứ mỗi đợt mưa bão, những điểm đê xuống cấp, sạt lở ven sông ở Nghệ An lại luôn tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn rất cao. Trước tình hình đó, các ngành, địa phương đang khẩn trương rà soát, gia cố từng điểm xung yếu để giảm nguy cơ thiệt hại.
Những tuyến đê chưa được nâng cấp và nỗi lo của người dân
Những năm qua, Nghệ An đã tập trung nhiều nguồn lực đầu tư gia cố hệ thống đê sông. Tuy nhiên, trước yêu cầu đầu tư rất lớn trong khi nguồn lực còn hạn chế, nhiều tuyến đê vẫn chưa được nâng cấp đồng bộ.
Dưới tác động của biến đổi khí hậu, thời tiết diễn biến ngày càng cực đoan, mưa lớn và lũ xuất hiện với tần suất cao hơn, tạo áp lực lớn đối với hệ thống đê điều hiện có.
Khoảng 5km bờ Tây tuyến đê sông Mơ đoạn qua xã Quỳnh Anh (Nghệ An) vẫn là đê đất và đã xuống cấp, nhiều vị trí bị sạt lở.
Tại xã Quỳnh Anh (Nghệ An), tuyến đê dọc sông Mơ nhiều năm qua chủ yếu vẫn là đất đắp thủ công. Sau nhiều mùa mưa lũ, một số đoạn bị sạt lở, mặt đê thu hẹp, làm giảm khả năng chống lũ.
Ông Trần Văn Tú, trú xã Quỳnh Anh cho biết: Mỗi khi mưa lớn, nước sông Mơ dâng cao, những đoạn đê hư hỏng trở thành mối lo thường trực. Nước có thể tràn vào khu vực nuôi tôm, ảnh hưởng đến nhà cửa và sản xuất của người dân.
Thực tế này càng rõ hơn tại những khu vực đã xảy ra sạt lở nghiêm trọng, ở xóm Thạch Sơn 3, xã Anh Sơn (Nghệ An), dấu tích của trận lũ năm 2025 vẫn còn hiện hữu trên tuyến đê kết hợp đường bê tông dọc bờ sông Lam. Dòng nước đã khoét sâu vào bờ, cuốn trôi nhiều đoạn đường, có đoạn bị đứt gãy hoàn toàn.
Bà Nguyễn Thị Hải, người dân xóm Thạch Sơn 3, xã Anh Sơn (Nghệ An) cho biết: Trước đây tuyến đường là lối đi chính của người dân trong xóm. Sau đợt mưa lũ năm 2025, sạt lở, bà con phải đi vòng qua tuyến khác để vào trung tâm xã, quãng đường xa hơn. Người dân lo ngại nếu xói lở tiếp tục diễn ra, đất sản xuất và khu dân cư ven sông cũng có thể bị ảnh hưởng.
Tuyến đê kênh Thấp đoạn qua xã Hưng Nguyên (Nghệ An) cũng trong tình trạng sạt lở nghiêm trọng cần được gia cố trước mùa mưa bão.
Tại xã Hưng Nguyên, nguy cơ ấy cũng đang hiện hữu. Sau những trận mưa lũ do ảnh hưởng của bão số 5 và số 10 năm 2025, một đoạn đê dài khoảng 200m bị sạt lở nghiêm trọng. Nhiều vị trí đất nền bị cuốn trôi, gây sụt lún ăn sâu vào mặt đường bê tông. Có nơi, mép đường bị khoét thành hàm ếch, tiềm ẩn nguy cơ sạt trượt.
Ông Cao Văn Đương, trú xóm Hưng Thái, cho biết: Khu vực từ ngã ba đến khu vực trại chăn nuôi trước đây từng xảy ra sạt lở nghiêm trọng. Sau những đợt mưa lũ gần đây, tình trạng này tiếp tục tái diễn. Người dân đã nhiều lần kiến nghị qua các cuộc họp và với các ban, ngành liên quan nhưng đến nay vẫn chưa được xử lý dứt điểm.
Ông Nguyễn Quốc Huệ, Xóm trưởng xóm Hưng Thái, lo lắng nói: Xóm có hơn 700 hộ dân với gần 3.000 nhân khẩu. Khu vực này còn có khoảng 33ha ao nuôi của người dân. Nếu mưa lũ tiếp tục diễn biến phức tạp, với người dân Hưng Thái, điều đáng lo không chỉ là một đoạn đường bị sạt lở mà là nguy cơ sự cố tiếp tục lan rộng nếu mưa lớn, lũ cao xảy ra.
Khắc phục tình thế, chờ nguồn lực đầu tư
Từ những điểm nóng trên có thể thấy, chính quyền cơ sở đang phải đối mặt với bài toán không dễ giải. Vừa phải bảo đảm an toàn trước mắt, vừa cần nguồn lực để xử lý căn cơ những đoạn đê đã xuống cấp.
Tại Quỳnh Anh (Nghệ An), địa phương cũng đang phải duy trì việc sửa chữa hằng năm để hạn chế hư hỏng phát sinh trên tuyến đê sông Mơ. Nhưng tuyến bờ Tây vẫn là đê đất, những điểm xuống cấp đang có nguy cơ tái diễn sau mỗi mùa mưa bão.
Theo ông Bùi Xuân Trúc, Trưởng phòng Kinh tế UBND xã Quỳnh Anh (Nghệ An), tuyến đê sông Mơ qua địa bàn xã dài khoảng hơn 10km, bảo vệ hơn 100ha nuôi tôm và hàng nghìn hộ dân. Khoảng 5km phía bờ Đông đã được đầu tư kiên cố. Trong khi đó khoảng 5km bờ Tây vẫn là đê đất đã xuống cấp, nhiều vị trí sạt lở.
Hằng năm, địa phương vẫn bố trí kinh phí sửa chữa, nhưng sau mỗi mùa mưa bão, nhiều đoạn lại tiếp tục hư hỏng. Với những tuyến đê đất đã xuống cấp, việc sửa chữa từng điểm chỉ có thể giúp địa phương ứng phó trước mắt, khó giải quyết căn cơ nếu không được đầu tư đồng bộ.
Xã Anh Sơn (Nghệ An) đề xuất hỗ trợ nguồn để xây dựng tuyến kè sông Lam kiên cố là giải pháp lâu dài để bảo vệ người dân và hạ tầng cơ sở thiết yếu.
Còn tại xã Anh Sơn, theo ông Trần Nguyên Sơn, chuyên viên Phòng Kinh tế UBND xã Anh Sơn, trận lũ năm 2025 đã khiến hơn 1km bờ kè sông Lam bị sạt lở nghiêm trọng. Một số ngôi nhà ven sông xuất hiện vết nứt do hàm ếch sạt lở ăn sâu vào khu dân cư.
Địa phương xác định xây dựng tuyến kè kiên cố là giải pháp lâu dài để bảo vệ người dân và hạ tầng thiết yếu. Tuy nhiên, do tổng mức đầu tư lớn, hiện địa phương đang có đề xuất cấp trên quan tâm hỗ trợ nguồn để có thể triển khai.
Tại Hưng Nguyên, bài toán cũng đang khó tìm lời giải. Ông Lưu Đức Diễn, Trưởng phòng Kinh tế xã Hưng Nguyên (Nghệ An), cho biết: Nguồn lực của xã còn khó khăn, trong khi việc gia cố, sửa chữa các vị trí sạt lở trên tuyến đê cần kinh phí lớn. Vì vậy, địa phương đã đề nghị UBND tỉnh và các sở, ngành quan tâm hỗ trợ xử lý.
Trong khi chờ nguồn lực đầu tư, địa phương phải chủ động các biện pháp bảo đảm an toàn. Xã Hưng Nguyên đã cắm biển cảnh báo sạt lở, lập hàng rào tại các vị trí nguy hiểm, tuyên truyền, khuyến cáo người dân bảo đảm an toàn khi lưu thông trên đê, kênh Thấp. Các phương tiện quá tải cũng được hạn chế lưu thông qua khu vực này.
Lực lượng địa phương được cắt cử theo dõi diễn biến sạt lở, nhất là trong thời điểm xảy ra mưa lớn, mưa bão, nhằm kịp thời phát hiện và xử lý khi có tình huống bất thường.
Xã Hưng Nguyên đã cắm biển cảnh báo sạt lở, lập hàng rào tại các vị trí nguy hiểm, tuyên truyền, khuyến cáo người dân bảo đảm an toàn khi lưu thông trên đê kênh Thấp.
Những biện pháp tại chỗ đang giúp các địa phương giảm nguy cơ trước mắt. Tuy nhiên, đây không thể là giải pháp lâu dài khi nhiều tuyến đê vẫn là đê đất, trong khi thời tiết ngày càng cực đoan.
Ưu tiên các điểm xung yếu, từng bước kiên cố hóa
Theo báo cáo của Chi cục Thủy lợi Nghệ An, toàn tỉnh hiện có khoảng 129km đê sông làm nhiệm vụ chống lũ cho vùng hạ lưu các sông Mơ, Hoàng Mai, Thái và Bùng. Trong đó, khoảng 75km đã được đầu tư gia cố, còn 54km chưa được nâng cấp.
Phần lớn các đoạn chưa được đầu tư là đê đất, nền yếu, thường xuyên xảy ra sạt trượt khi mưa lớn hoặc nước lũ dâng cao. Riêng khu vực huyện Quỳnh Lưu cũ có hơn 52km đê sông, gồm đê sông Thái, sông Mơ, kênh tiêu Bến Hải và sông Hàu.
Trong đó, mới khoảng 22km được nâng cấp, còn hơn 30km vẫn là đê đất, chỉ đáp ứng khả năng chống chịu triều cường và bão cấp 6 - 7. Thực tế này đặt ra yêu cầu phải có một lộ trình đầu tư dài hạn thay vì chỉ xử lý từng điểm hư hỏng sau mỗi mùa mưa lũ.
Theo Chi cục Thủy lợi Nghệ An, nguyên nhân chủ yếu là nguồn vốn đầu tư còn hạn chế. Trong điều kiện ngân sách khó khăn, tỉnh đang ưu tiên nguồn lực cho các tuyến bờ kè và những đoạn đê xung yếu trên sông Lam nhằm bảo đảm an toàn phòng, chống thiên tai.
Đối với các tuyến còn lại trên sông Mơ, sông Hoàng Mai, sông Thái và sông Bùng, tỉnh sẽ xây dựng lộ trình, bố trí nguồn lực để từng bước nâng cấp theo thứ tự ưu tiên. Trước mắt, bảo đảm an toàn cho các trọng điểm đê xung yếu vẫn là nhiệm vụ được đặt lên hàng đầu.
Tuyến đê sông Mơ qua xã Quỳnh Anh (Nghệ An) xuất hiện nhiều vị trí xung yếu bị sạt lở, hư hỏng, chính quyền địa phương đang rà soát và lên phương án gia cố, sửa chữa theo phương án kiên cố hóa.
Ông Nguyễn Trường Thành, Chi cục trưởng Chi cục Thủy lợi Nghệ An cho biết: Trước mỗi mùa mưa bão, Sở Nông nghiệp và Môi trường tổ chức kiểm tra hiện trạng hệ thống đê điều, xác định các vị trí xung yếu để xây dựng phương án ứng phó.
Tuyến đê tả Lam do các Hạt Quản lý đê thuộc Chi cục Thủy lợi đảm nhiệm quản lý; các tuyến đê còn lại do UBND các xã, phường trực tiếp quản lý. Trong mùa mưa bão, lực lượng tại chỗ được huy động tuần tra, canh gác thường xuyên để phát hiện sớm những dấu hiệu bất thường.
Đối với từng trọng điểm xung yếu, các địa phương đã xây dựng phương án ứng phó theo phương châm "4 tại chỗ", chuẩn bị đầy đủ lực lượng, vật tư, phương tiện và hậu cần để sẵn sàng xử lý khi có tình huống xảy ra.
Tuyến đê sông Lam đoạn qua xã Anh Sơn (Nghệ An) bị sạt lở nghiêm trọng có những điểm đứt gãy luôn cả đường bê tông.
Theo ông Thành, thời tiết ngày càng cực đoan đang làm gia tăng áp lực lên hệ thống đê điều. Mưa lớn, lũ cao và sạt lở bờ sông có thể xảy ra với cường độ mạnh, trong khi các tuyến đê đã được xây dựng từ nhiều năm trước và chưa được nâng cấp đồng bộ.
Để giảm thiểu thiệt hại, về lâu dài, cần từng bước kiên cố hóa các tuyến đê còn yếu, kết hợp xử lý sạt lở bờ sông, xây dựng kè bảo vệ khu dân cư và hoàn thiện hệ thống quản lý đê điều.
Đây là giải pháp căn cơ nhằm bảo đảm an toàn tính mạng, tài sản của người dân, đồng thời góp phần ổn định sản xuất và phát triển kinh tế - xã hội ở các vùng hạ lưu trước diễn biến ngày càng cực đoan của thiên tai.