80 năm trôi qua, dấu thời gian đã phủ lên cổng đình Thọ Lộc lớp rêu phong cổ kính. Thế nhưng, những thanh âm đầu tiên của Đài Tiếng nói Nam Bộ vẫn còn vọng mãi bên dòng Trà Giang.
Nơi đây ghi dấu một cột mốc vẻ vang của nền báo chí cách mạng Việt Nam trong những năm đầu của nước Việt Nam độc lập...
Đảm bảo bí mật, an toàn
Con đường nhựa men theo sông Trà Khúc dẫn về đình Thọ Lộc (thôn Thọ Lộc Đông, xã Sơn Tịnh, tỉnh Quảng Ngãi) uốn lượn dưới rặng tre già. Trong sân đình, tấm bia đá tóm lược thông tin về di tích lịch sử quốc gia Đài Tiếng nói Nam Bộ sừng sững phía sau cổng như một chứng nhân của thời gian.
Cán bộ Đài Tiếng nói Nam Bộ chuẩn bị cho bản tin phát đi trên sóng phát thanh tại trụ sở đình Thọ Lộc. Ảnh: TTXVN.
Dù chỉ tồn tại trong thời gian ngắn, âm vang của Đài Tiếng nói Nam Bộ trên đất Quảng Ngãi vào năm 1946 vẫn còn in đậm trong tâm thức nhiều thế hệ người dân nơi đây.
Trong ký ức của nguyên Chủ tịch UBND huyện Sơn Tịnh Nguyễn Đình Oanh, người trực tiếp hỗ trợ xây dựng hồ sơ di tích lịch sử quốc gia cho Đài năm 1993, những tháng ngày hỗ trợ đồng nghiệp tìm kiếm tư liệu vẫn còn nguyên vẹn. "Những bản phát thanh từ mái đình Thọ Lộc đã chạm đến trái tim người dân Nam Bộ, góp phần khơi dậy tinh thần đấu tranh từ thành thị đến nông thôn", ông Oanh kể.
Theo ông Oanh, việc Liên khu V, trực tiếp là cố Thủ tướng Phạm Văn Đồng, lựa chọn đình Thọ Lộc bên sông Trà Khúc làm nơi đặt đài phát thanh cho thấy tính toán kỹ lưỡng thời bấy giờ nhằm bảo đảm yếu tố bí mật và an toàn cho hoạt động của Đài.
Đình vốn là nơi sinh hoạt văn hóa, tâm linh. Khi đặt tại đây, đài được ngụy trang kỹ lưỡng và nhận được sự che chở, bảo vệ của bà con địa phương.
"Hoạt động của Đài có ảnh hưởng lớn đến chiến trường miền Nam, khiến quân Pháp liên tục do thám, truy lùng nhưng không thể phát hiện. Việc Đài tồn tại trong thời gian dài, phát đi nhiều bản tin mà không để lộ dấu vết cho thấy công tác bảo mật đã được thực hiện rất hiệu quả", ông Oanh chia sẻ.
Tiếng nói yêu nước vang xa khắp Nam Bộ
Trong hồi ký, nhà cách mạng Nguyễn Văn Nguyễn - Giám đốc đầu tiên của Đài cho biết, Đài Tiếng nói Nam Bộ được lắp đặt hoàn chỉnh ngày 1/6/1946 và chính thức phát sóng ngày 20/7 cùng năm. Câu xướng mở đầu là: "Đây là tiếng nói Nam Bộ, tiếng nói đau đớn, tiếng nói căm hờn, tiếng nói chiến đấu", cùng nhạc hiệu là giai điệu bài "Thanh niên hành khúc".
Khuôn viên di tích Đài Tiếng nói Nam Bộ bên trong đình Thọ Lộc.
Hằng ngày, Đài phát ba chương trình bằng tiếng Việt, sau đó mở rộng thêm các chương trình tiếng Anh và tiếng Pháp. Từ đình Thọ Lộc bên dòng Trà Khúc, tiếng nói của những người yêu nước đã vang xa khắp Nam Bộ, kịp thời động viên tinh thần kháng chiến của quân và dân miền Nam.
Cũng trong thời gian này, Đài mở thêm một làn sóng mang tên "Đài Tiếng nói Tháp Mười, tiếng nói lưu động của bưng biền Nam Bộ kháng chiến". Hoạt động này khiến quân Pháp nhiều lần mở các cuộc truy lùng nhưng không hề biết rằng làn sóng phát thanh ấy được phát đi từ một ngôi đình nhỏ giữa miền Trung cách Nam Bộ hơn 1.000km.
Sau hơn một năm hoạt động với hàng trăm bản tin được phát sóng, đến năm 1947, để tránh bị lộ, nguy cơ địch tập kích và ném bom, Đài Tiếng nói Nam Bộ chuyển lên vùng Sơn Tân, sau đó tiếp tục di dời vào vùng núi An Lão, tỉnh Gia Lai để hoạt động.
Dù thời gian tồn tại không dài, Đài Tiếng nói Nam Bộ tại đình Thọ Lộc đã hoàn thành trọn vẹn sứ mệnh lịch sử của mình khi phát đi hàng trăm bản tin, truyền tải kịp thời chủ trương, chỉ đạo của Trung ương đến quân và dân Nam Bộ.
"Địa chỉ đỏ" giáo dục truyền thống
TS Nguyễn Đăng Vũ, nguyên Giám đốc Sở Văn hoá, Thể thao và Du lịch Quảng Ngãi cho biết, dù hoạt động tại Quảng Ngãi trong thời gian ngắn, giá trị lịch sử mà Đài Tiếng nói Nam Bộ để lại là rất lớn. Đây là làn sóng phát thanh chính quy đầu tiên của Trung ương hướng về đồng bào miền Nam. Mỗi bản tin đều góp phần khơi dậy lòng yêu nước và tinh thần đấu tranh giành độc lập dân tộc.
Di tích Đài Tiếng nói Nam Bộ trở thành địa chỉ đỏ truyền cảm hứng đến thế hệ trẻ về lòng yêu nước.
Di tích Đài Tiếng nói Nam Bộ mang trong mình giá trị lịch sử đặc biệt, là minh chứng sống động cho vai trò của báo chí trong cuộc kháng chiến chống Pháp. Đồng thời, nơi đây còn là một phần ký ức của lịch sử, văn hóa và con người bên dòng sông Trà.
Với nhiều người dân Sơn Tịnh lớn lên bên sân đình, di tích Đài Tiếng nói Nam Bộ không chỉ là một cột mốc lịch sử mà còn là ý chí, lòng dũng cảm và sự mưu trí của những người làm báo trong kháng chiến. Hơn thế, đó còn là niềm tự hào khi quê hương được chọn làm nơi phát đi những bản tin đầu tiên của cách mạng miền Nam.
Hơn 30 năm kể từ khi được công nhận là di tích lịch sử cấp quốc gia, Đài Tiếng nói Nam Bộ tại đình Thọ Lộc đã trở thành địa chỉ đỏ, góp phần giáo dục truyền thống và truyền cảm hứng cho thế hệ trẻ về một thời kỳ gian khó của những người làm báo cũng như hành trình đấu tranh giành độc lập dân tộc.
Ông Nguyễn Hoàng Hiệp, Bí thư Đảng ủy xã Sơn Tịnh, địa phương xác định đây là điểm đến quan trọng để giới thiệu lịch sử cho thế hệ trẻ. Tuy nhiên, sau nhiều năm, khu di tích mới chỉ được dựng bia tưởng niệm, chưa được đầu tư tương xứng nên chưa phát huy hết giá trị vốn có. Địa phương mong muốn các cơ quan chức năng quan tâm đầu tư thêm các hạng mục để di tích xứng đáng với tầm vóc của cái nôi phát thanh Nam Bộ.
Ông Phan Văn Hoàng, Phó giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Quảng Ngãi khẳng định, giá trị lịch sử và văn hóa của di tích Đài Tiếng nói Nam Bộ là biểu tượng của phong trào cách mạng và truyền thống kháng chiến ở miền Nam, có ý nghĩa lớn trong giáo dục lòng yêu nước.
Hiện nay, di tích đã xuất hiện nhiều dấu hiệu xuống cấp do tác động của thời tiết và thiên tai, trong khi việc tu bổ chưa được thực hiện kịp thời. Thời gian tới, ngành sẽ tiếp tục tham mưu UBND tỉnh xem xét triển khai trùng tu toàn diện nhằm bảo tồn và phát huy giá trị lịch sử của di tích, đưa nơi đây trở thành địa chỉ giáo dục truyền thống cho thế hệ trẻ.