Khi mặt bằng 7 cầu vượt sông Hồng được mở, Hà Nội không chỉ bước vào cuộc đua tiến độ. Một mạng lưới kết nối mới đang dần định hình, mở rộng không gian phát triển mới của Thủ đô.
Từ những cây cầu đến mạng lưới kết nối
Trong lịch sử phát triển của Hà Nội, mỗi cây cầu vượt sông Hồng đều ít nhiều đánh dấu một bước mở rộng không gian đô thị. Từ Long Biên, Thăng Long, Chương Dương đến Thanh Trì, Vĩnh Tuy, Nhật Tân, những cây cầu không chỉ đưa người và phương tiện qua sông mà còn từng bước kéo gần khoảng cách giữa khu vực trung tâm với những vùng phát triển mới.
Cầu Ngọc Hồi từng bước thành hình, mở thêm hướng kết nối phía Nam Hà Nội với Hưng Yên. (Ảnh: UBND TP Hà Nội).
Điểm khác biệt của giai đoạn hiện nay là Hà Nội không còn thúc đẩy từng cây cầu như những dự án riêng lẻ. Một loạt công trình vượt sông đang được triển khai đồng thời, gắn với các tuyến vành đai, trục hướng tâm và những khu vực còn nhiều dư địa phát triển. Chỉ trong khoảng 10 tháng năm 2025, thành phố đã khởi công 7 cầu vượt sông Hồng, gồm Hồng Hà, Mễ Sở, Thượng Cát, Ngọc Hồi, Tứ Liên, Trần Hưng Đạo và Vân Phúc. Đến tháng 9/2026, Hà Nội đã hoàn thành giải phóng mặt bằng (GPMB) toàn bộ 7 dự án trên địa bàn thành phố.
Nếu chỉ nhìn dưới góc độ tiến độ, đây là kết quả quan trọng của một khâu vốn được coi là khó khăn nhất trong đầu tư xây dựng. Nhưng nhìn rộng hơn, việc đồng loạt mở được mặt bằng cho 7 cây cầu cho thấy mạng lưới giao thông vượt sông đang chuyển nhanh từ quy hoạch sang hiện thực.
Nhìn lại bước chuyển hạ tầng của Thủ đô, TS.KTS Đào Ngọc Nghiêm, Phó chủ tịch Hội Quy hoạch Phát triển đô thị Việt Nam cho rằng, hạ tầng đô thị đã chuyển từ đáp ứng nhu cầu thiết yếu sang kết nối các vùng kinh tế, mở rộng không gian phát triển. Chặng đường tới không chỉ được đo bằng số kilomet đường hay số cây cầu mới, mà quan trọng hơn là khả năng kiến tạo đô thị xanh, thông minh, chống chịu tốt và đáng sống hơn.
Quan điểm này đặc biệt có ý nghĩa khi đặt vào câu chuyện những cây cầu vượt sông Hồng. Mỗi cây cầu trong mạng lưới mới đang đảm nhận một vai trò khác nhau. Cầu Trần Hưng Đạo dài khoảng 4,18km, mở thêm hướng kết nối trực tiếp giữa khu vực trung tâm với phía Đông sông Hồng, góp phần chia sẻ áp lực cho cầu Chương Dương, Vĩnh Tuy. Cầu Tứ Liên và đường dẫn dài gần 12km tạo hướng kết nối từ khu vực trung tâm tới phía Bắc, Đông Bắc, Trung tâm Hội chợ triển lãm Quốc gia và hướng tuyến đi sân bay Gia Bình.
Ở phía Nam, cầu Ngọc Hồi dài khoảng 7,5km, kết nối với Vành đai 3,5, qua đó mở thêm hướng liên kết giữa phía Tây, phía Nam Hà Nội với Hưng Yên. Hồng Hà, Mễ Sở, Thượng Cát, Vân Phúc cũng gắn với các vành đai và những không gian phát triển tương ứng.
Mặt bằng đã mở, áp lực chuyển ra công trường
Thực tế trên cũng cho thấy, khi tầm nhìn đã rõ, mặt bằng đã mở, phần còn lại là tiến độ công trường. Tại dự án cầu Tứ Liên, toàn bộ 62,51ha mặt bằng trên địa bàn Hà Nội đã được bàn giao, liên danh nhà thầu tổ chức 15 mũi thi công. Giá trị sản lượng đạt 1.843/9.418 tỷ đồng, tương ứng 19,57% giá trị hợp đồng và dự kiến đạt khoảng 40% vào cuối năm 2026.
Cầu Trần Hưng Đạo đang có chuyển động rõ hơn với 28 mũi thi công, sản lượng đạt 2.455/7.280 tỷ đồng, tương ứng 33,72%. Toàn bộ 128 cọc khoan nhồi và 7/7 bệ trụ cầu chính đã hoàn thành, phần dầm thép đang được gia công.
Phó Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội Bùi Duy Cường kiểm tra tiến độ các dự án cầu vượt hôm 9/9 (Ảnh: UBND TP Hà Nội).
Còn tại cầu Ngọc Hồi, Hà Nội đã hoàn thành GPMB 32,6ha, phía Hưng Yên bàn giao 22,13/22,66ha, đạt 97,6%. Các nhà thầu đang tổ chức 20 mũi thi công, giá trị sản lượng đạt 1.647,89/7.370,72 tỷ đồng, tương ứng 22,36% giá trị hợp đồng chưa bao gồm chi phí dự phòng.
Qua kiểm tra 3 dự án cầu Tứ Liên, Ngọc Hồi và Trần Hưng Đạo hôm 9/9, Phó Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội Bùi Duy Cường yêu cầu với những công trình đã cơ bản hoàn thành GPMB, trọng tâm phải chuyển mạnh sang tổ chức thi công, huy động nhân lực, máy móc, thiết bị. Nếu một nhà thầu không đáp ứng yêu cầu tiến độ, phải sẵn sàng điều chuyển khối lượng cho đơn vị đủ năng lực, không để một nhà thầu trở thành điểm nghẽn của cả dự án.
Đây là bước chuyển cần thiết trong quản trị công trình: từ "đôn đốc tiến độ" sang tổ chức thi công chủ động. Khi mặt bằng đã mở, dự án phải được kiểm soát bằng đường găng, tiến độ từng hạng mục và năng lực thực tế của từng nhà thầu.
Mở rộng không gian phát triển mới
Khi những cây cầu mới vượt sông Hồng đồng loạt hình thành, giá trị mang lại không chỉ là tăng năng lực giao thông qua sông. Quan trọng hơn, mạng lưới kết nối mới đang mở rộng không gian đô thị, tăng liên kết giữa khu vực trung tâm với phía Bắc, phía Đông, phía Nam và các địa phương trong Vùng Thủ đô.
Trong tư duy quy hoạch mới, sông Hồng không chỉ là ranh giới tự nhiên mà ngày càng được xác định là trục cảnh quan, văn hóa, sinh thái và phát triển quan trọng. KTS Đào Ngọc Nghiêm từng đặt vấn đề Hà Nội cần chuyển từ phát triển "quay lưng" sang "quay mặt" vào sông Hồng, tổ chức không gian hai bên sông hài hòa hơn.
Cách nhìn về dòng sông thay đổi cũng làm thay đổi vai trò của những cây cầu. Tứ Liên mở hướng kết nối trung tâm với phía Bắc, Đông Bắc và hướng sân bay Gia Bình; Trần Hưng Đạo tăng kết nối với phía Đông, chia sẻ áp lực cho các cầu hiện hữu; Ngọc Hồi gắn với Vành đai 3,5, mở rộng liên kết phía Nam Hà Nội với Hưng Yên. Khi kết nối đồng bộ với đường vành đai, hướng tâm, các cây cầu sẽ góp phần phân bổ lại giao thông, dân cư và hoạt động kinh tế, giảm sức ép lên khu vực lõi.
Mạng lưới cầu và hạ tầng kết nối góp phần mở rộng không gian phát triển hai bên sông Hồng. (Ảnh: UBND TP Hà Nội).
PGS.TS Nguyễn Hồng Tiến, nguyên Cục trưởng Cục Hạ tầng kỹ thuật (Bộ Xây dựng) cho rằng, hạ tầng kỹ thuật đã đi từ "phục vụ đô thị" đến "tạo lập đô thị" và cần tiến tới "dẫn dắt phát triển đô thị". Thay vì nhìn từng công trình riêng lẻ, hạ tầng cần được đặt trong tổng thể khu vực, hành lang và không gian phát triển.
Đây cũng là yêu cầu đối với Hà Nội trong quá trình phát triển theo cấu trúc đa cực, đa trung tâm. Hạ tầng giao thông đi trước không chỉ rút ngắn khoảng cách mà còn tạo điều kiện phân bố lại các chức năng đô thị, mở dư địa cho những cực tăng trưởng mới. Tuy nhiên, quy hoạch sử dụng đất, giao thông công cộng, hạ tầng xã hội và không gian xanh cũng phải theo kịp để tránh hình thành những điểm nghẽn mới tại hai đầu cầu.
Bởi vậy, giá trị của mạng lưới cầu vượt sông Hồng không chỉ nằm ở việc thêm những tuyến giao thông qua sông. Khi được kết nối đồng bộ với các vành đai và cực đô thị, những cây cầu sẽ góp phần đưa sông Hồng từ khoảng cách chia cắt trở thành trục liên kết, mở rộng không gian phát triển của Thủ đô.