Quốc hội thông qua Luật Đất đai (sửa đổi), bổ sung quy định về bồi thường khi thu hồi đất
Sáng 21/11, với 466/479 đại biểu tham gia biểu quyết tán thành, Quốc hội chính thức thông qua Luật Đất đai (sửa đổi) với rất nhiều quy định mới so với quy định hiện hành.
Luật Đất đai (sửa đổi) gồm 13 Chương, 112 Điều, có hiệu lực thi hành từ ngày 1/7/2027. Riêng bảng giá đất và hệ số điều chỉnh giá đất theo luật mới được ban hành để áp dụng từ ngày 1/1/2028.

Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trịnh Việt Hùng trình bày báo cáo tiếp thu, giải trình, chỉnh lý và hoàn thiện dự thảo Luật Đất đai (sửa đổi). Ảnh: Media Quốc hội.
Một trong những nội dung được người dân quan tâm tại Luật Đất đai (sửa đổi) là các quy định về cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, nhất là đối với những trường hợp sử dụng đất lâu năm nhưng chưa có giấy tờ hợp pháp.
Theo quy định mới, hộ gia đình, cá nhân đang sử dụng đất không có giấy tờ về quyền sử dụng đất nhưng đã sử dụng trước ngày 1/7/2014, nếu đáp ứng các điều kiện luật định và không thuộc những trường hợp bị loại trừ, có thể được xem xét cấp giấy chứng nhận.
Luật cũng quy định việc cấp giấy chứng nhận đối với trường hợp hộ gia đình, cá nhân nhận chuyển nhượng quyền sử dụng đất trước ngày 1/8/2024 nhưng chưa thực hiện thủ tục chuyển quyền. Nếu đáp ứng các điều kiện tương ứng, người đang sử dụng đất vẫn được xem xét cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất.
Quy định này hướng đến tháo gỡ những vướng mắc tồn tại trong thực tế, khi không ít trường hợp đất đã được mua bán, chuyển nhượng qua nhiều người, sử dụng ổn định nhưng chưa hoàn tất thủ tục pháp lý.
Trường hợp đất có tranh chấp nhưng xác định được phạm vi diện tích, ranh giới đang tranh chấp thì phần diện tích không có tranh chấp, nếu đủ điều kiện tách thửa, vẫn được cấp giấy chứng nhận.
Luật cũng quy định cá nhân, hộ gia đình khi được cấp giấy chứng nhận lần đầu được ghi nợ tiền sử dụng đất nếu có nhu cầu.
Đối với đất thuộc quyền sử dụng chung của các thành viên hộ gia đình, việc ghi tên trên giấy chứng nhận được thực hiện theo thỏa thuận của các thành viên có chung quyền sử dụng đất và họ phải chịu trách nhiệm trước pháp luật về nội dung này. Trường hợp vợ chồng cùng có chung quyền sử dụng đất thì phải ghi cả họ, tên vợ và chồng trên giấy chứng nhận.
Một nội dung quan trọng khác của Luật Đất đai (sửa đổi) là các quy định về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất vì mục đích quốc phòng, an ninh hoặc phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng. Luật nhấn mạnh việc bồi thường, hỗ trợ, tái định cư phải bảo đảm dân chủ, khách quan, công bằng, công khai, minh bạch, kịp thời và đúng quy định pháp luật; đồng thời ưu tiên đối tượng chính sách xã hội, người trực tiếp sản xuất nông nghiệp.
Luật quy định việc bồi thường về đất trước hết được thực hiện bằng giao đất hoặc cho thuê đất có cùng mục đích sử dụng với loại đất bị thu hồi. Trường hợp không có đất cùng mục đích để bồi thường nhưng địa phương có điều kiện về quỹ đất, quỹ nhà ở và người có đất bị thu hồi có nhu cầu thì được bồi thường bằng đất khác mục đích sử dụng hoặc bằng nhà ở.
Nếu không có đất, không có nhà ở để bồi thường thì thực hiện bồi thường bằng tiền, trừ trường hợp thu hồi đất ở, nhà ở. Trường hợp địa phương có quỹ đất, quỹ nhà ở nhưng người bị thu hồi đất không có nhu cầu nhận đất, nhận nhà thì được bồi thường bằng tiền.
Quy định này mở rộng phương án lựa chọn hình thức bồi thường, tạo thêm cơ sở để địa phương chủ động bố trí quỹ đất, quỹ nhà ở phù hợp với điều kiện thực tế và nhu cầu của người dân.

Quốc hội thông qua Luật Đất đai (sửa đổi) tại Kỳ họp thứ hai, Quốc hội khóa XVI. Ảnh: Media Quốc hội.
Luật cũng quy định rõ các trường hợp không được bồi thường về đất, trong đó có đất được Nhà nước cho thuê trả tiền thuê đất hằng năm; đất thuộc quỹ đất nông nghiệp sử dụng vào mục đích công ích của UBND cấp xã; đất do cơ quan, tổ chức nhà nước quản lý, trừ phần diện tích đang có người sử dụng đủ điều kiện được bồi thường.
Đối với những trường hợp không được bồi thường về đất theo quy định nhưng có chi phí đầu tư vào đất còn lại, người sử dụng đất vẫn được xem xét bồi thường các khoản chi phí hợp lý chưa thu hồi hết.
Các khoản chi phí này bao gồm san lấp mặt bằng, cải tạo làm tăng độ màu mỡ của đất, thau chua rửa mặn, chống xói mòn, gia cố khả năng chịu lực của đất phục vụ sản xuất, kinh doanh và những chi phí hợp lý khác phù hợp mục đích sử dụng đất.
Ngoài ra, tài sản gắn liền với đất như nhà ở, công trình xây dựng, cây trồng, vật nuôi bị thiệt hại khi Nhà nước thu hồi đất cũng được bồi thường theo quy định. UBND cấp tỉnh ban hành đơn giá bồi thường thiệt hại, bảo đảm phù hợp tình hình thực tế địa phương và xem xét điều chỉnh khi có biến động.
Trường hợp người có đất bị thu hồi có nhu cầu, có thể hoán đổi phần diện tích đất ở bị thu hồi sang phần diện tích đất nông nghiệp, đất phi nông nghiệp còn lại của thửa đất sau thu hồi hoặc sang thửa đất khác thuộc quyền sử dụng của mình trong địa bàn cấp xã nơi có đất thu hồi, theo quy định của Chính phủ.
Những quy định này đặt ra yêu cầu hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, người có đất bị thu hồi và các chủ thể liên quan, đồng thời tạo thêm phương án giải quyết đối với những trường hợp bị ảnh hưởng bởi các dự án phát triển hạ tầng, kinh tế - xã hội.