Không chỉ hoàn thiện khung pháp lý cho Luật Quy hoạch đô thị và nông thôn, Thông tư 16/2025/TT-BXD còn mở ra bước chuyển mạnh mẽ sang quản lý quy hoạch điện tử, đặt nền móng cho hệ thống dữ liệu số đồng bộ và minh bạch hơn.
Gỡ khó cho địa phương trong giai đoạn chuyển tiếp
Thông tư số 16/2025/TT-BXD do Bộ Xây dựng ban hành ngày 30/6/2025 đã quy định chi tiết nhiều nội dung của Luật Quy hoạch đô thị và nông thôn, tạo hành lang pháp lý quan trọng cho công tác quy hoạch trên phạm vi cả nước.
Cơ quan quản lý và người dân có thể truy cập vào kiểm tra những bản đồ quy hoạch được số hóa ( ảnh minh họa).
Văn bản áp dụng đối với các tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước tham gia lập hồ sơ nhiệm vụ quy hoạch, quy hoạch đô thị và nông thôn trên lãnh thổ Việt Nam.
Sự ra đời của Thông tư được đánh giá là bước đi cần thiết trong bối cảnh Luật Quy hoạch đô thị và nông thôn chính thức có hiệu lực, đặc biệt ở giai đoạn chuyển tiếp - thời điểm thường phát sinh khoảng trống pháp lý và sự chồng chéo trong quá trình triển khai tại địa phương.
Những thách thức này càng trở nên rõ nét khi gắn với hai nhiệm vụ lớn hiện nay là sắp xếp đơn vị hành chính theo hướng sáp nhập, chia tách và đẩy mạnh phân cấp, phân quyền cho chính quyền địa phương.
Trong bối cảnh đó, việc ban hành các quy định hướng dẫn chi tiết nhằm bảo đảm tính thống nhất và liên thông trong quản lý quy hoạch trở thành yêu cầu cấp bách.
Thông tư 16/2025/TT-BXD được xây dựng trên cơ sở cụ thể hóa các quy định của Luật Quy hoạch đô thị và nông thôn số 47/2024/QH15 ngày 26/11/2024 và Nghị định số 33/2025/NĐ-CP ngày 25/2/2025 của Chính phủ.
Một trong những điểm nổi bật của Thông tư là tạo ra khuôn khổ hướng dẫn đồng bộ cho công tác lập, thẩm định và phê duyệt quy hoạch từ đô thị đến nông thôn. Theo đánh giá của nhiều chuyên gia, đây là bước đột phá giúp xử lý trực tiếp những "điểm nghẽn" kéo dài nhiều năm trong thực tiễn triển khai tại địa phương.
Theo bà Nguyễn Minh Tâm, chuyên gia quy hoạch thuộc Viện Kiến trúc Quốc gia Việt Nam, Thông tư mới đóng vai trò như một "cẩm nang" thống nhất cho toàn bộ quy trình quy hoạch.
"Quy trình lập và thẩm định quy hoạch từ đô thị đến nông thôn giờ đây được quy về một đầu mối, giúp địa phương dễ dàng đối chiếu, giảm thiểu rủi ro pháp lý và hạn chế tình trạng không thống nhất giữa các sở, ngành", bà Tâm nhận định.
Trong bối cảnh nhiều địa phương đối mặt với chồng chéo pháp lý và yêu cầu điều chỉnh quy hoạch do sắp xếp đơn vị hành chính, Thông tư 16/2025/TT-BXD được kỳ vọng trở thành “chìa khóa” tháo gỡ các điểm nghẽn, tạo sự thống nhất trong lập, thẩm định và quản lý quy hoạch đô thị, nông thôn.
Bước tiến quan trọng trong số hóa và phân cấp quy hoạch
Đáng chú ý, Thông tư 16/2025/TT-BXD lần đầu tiên quy định việc lập hồ sơ quy hoạch điện tử là bắt buộc đối với quy hoạch đô thị và nông thôn. Hồ sơ điện tử phải được xây dựng đồng thời với hồ sơ giấy trong toàn bộ quá trình lập, thẩm định và phê duyệt quy hoạch.
Theo quy định, hồ sơ giấy phải được cơ quan có thẩm quyền phê duyệt và đóng dấu xác nhận, trong khi hồ sơ điện tử bao gồm ba nhóm dữ liệu chính: Cơ sở dữ liệu số cơ bản như bản vẽ, văn bản; cơ sở dữ liệu số pháp lý được số hóa từ hồ sơ giấy; và cơ sở dữ liệu số địa lý (GIS).
Quy định này được kỳ vọng tạo bước chuyển mạnh mẽ trong quản lý quy hoạch, giúp cơ quan quản lý và người dân có thể tiếp cận, tra cứu các bản đồ quy hoạch số hóa nhanh chóng, minh bạch và thuận tiện hơn.
Theo các đơn vị tư vấn, việc bắt buộc số hóa và quản lý hồ sơ quy hoạch dưới dạng điện tử theo chuẩn GIS từ ngày 1/7/2025 sẽ thay đổi căn bản phương thức triển khai dự án. Nếu tiếp tục duy trì cách làm truyền thống, hồ sơ quy hoạch có nguy cơ không đáp ứng yêu cầu phê duyệt.
Thực tế cho thấy, quy trình cũ với việc rà soát thủ công hàng loạt bản vẽ, lưu trữ dữ liệu rời rạc và tổng hợp báo cáo bằng phương pháp thủ công không chỉ mất thời gian mà còn tiềm ẩn nguy cơ sai sót lớn, ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ dự án.
Một số dự án quy mô lớn đã sớm chuyển đổi theo hướng này, trong đó có Khu đô thị Olympic Vinhomes và hệ thống đồ án quy hoạch tổng mặt bằng các công trình công cộng tại Hải Phòng. Việc ứng dụng giải pháp lập hồ sơ quy hoạch điện tử trên nền tảng GIS theo chuẩn hướng dẫn của Thông tư 16/2025 được ghi nhận đã giúp rút ngắn thời gian triển khai và nâng cao hiệu quả quản lý dữ liệu.
Bên cạnh thúc đẩy số hóa, Thông tư còn giải quyết nhiều vấn đề cốt lõi trong quản lý quy hoạch. Văn bản làm rõ mối quan hệ tầng bậc giữa quy hoạch chung, quy hoạch phân khu và quy hoạch chi tiết đối với cả khu vực đô thị và nông thôn; cắt giảm các bước trung gian trong quá trình lập, thẩm định và phê duyệt nhằm tăng tốc độ triển khai dự án; đồng thời trao thêm quyền chủ động cho UBND các cấp trong điều chỉnh cục bộ quy hoạch.
Ngoài ra, các tiêu chí liên quan đến đất cây xanh, hạ tầng kỹ thuật, giao thông tĩnh và không gian ngầm cũng được quy định chi tiết hơn, tạo cơ sở pháp lý rõ ràng cho công tác quản lý và phát triển đô thị hiện đại.
Trong bối cảnh nhiều địa phương đang thực hiện điều chỉnh địa giới hành chính, việc sáp nhập hoặc thay đổi ranh giới huyện, xã đặt ra yêu cầu cấp thiết về rà soát và điều chỉnh các quy hoạch hiện hành vốn được xây dựng theo địa giới cũ. Thông tư 16/2025 được kỳ vọng sẽ là cơ sở quan trọng để hướng dẫn quá trình hợp nhất, điều chỉnh quy hoạch mà không làm gián đoạn các dự án đầu tư đang triển khai.
Việc hoàn thiện hệ thống văn bản hướng dẫn thi hành Luật Quy hoạch đô thị và nông thôn, đặc biệt thông qua Thông tư 16/2025/TT-BXD, được xem là bước tiến đáng kể trong quá trình hoàn thiện pháp luật về quản lý phát triển không gian quốc gia.
Với những đổi mới theo hướng tinh gọn hệ thống quy hoạch, tăng cường phân cấp, xử lý chồng chéo và đẩy mạnh số hóa dữ liệu, Thông tư được kỳ vọng sẽ tạo động lực mới cho phát triển kinh tế – xã hội, nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước và phục vụ tốt hơn quyền, lợi ích hợp pháp của người dân và doanh nghiệp.