Để sông Hồng trở thành "trục xương sống" của Hà Nội, quy hoạch cần hài hòa giữa phát triển đô thị, bảo vệ hệ sinh thái, gìn giữ bản sắc văn hóa và bảo đảm lợi ích của cộng đồng ven sông. Và nhất là phải lấy người dân làm trung tâm.
"Lấy con người làm trung tâm, xây dựng cộng đồng mới để xây dựng dự án"
Theo Quy hoạch tổng thể Thủ đô tầm nhìn 100 năm, sông Hồng được quy hoạch trở thành trục xương sống cảnh quan - sinh thái - văn hóa - kinh tế, giữ vị trí trung tâm trong tái cấu trúc không gian đô thị Hà Nội theo hướng "đa tầng, đa lớp, đa cực, đa trung tâm.
Theo KTS Phạm Thanh Tùng, không nên hiểu quy hoạch "đại lộ sông Hồng" là xây dựng kín hai bên sông để hình thành một đại đô thị, cũng không đơn thuần là dự án chỉnh trang hai bờ sông. Ảnh: Minh họa.
KTS Phạm Thanh Tùng, Chánh văn phòng Hội Kiến trúc sư Việt Nam nhận định, đây là sự thay đổi căn bản về tư duy quy hoạch và quản trị đô thị. Sông Hồng không còn chỉ là một yếu tố địa lý cần "vượt qua", một hành lang thoát lũ hay trục cảnh quan phụ trợ mà được nâng lên thành "trục xương sống" tổ chức lại không gian đô thị; từ "con sông chia cắt Hà Nội" trở thành "trục kết nối Hà Nội".
Tuy nhiên, ông nhấn mạnh, không nên hiểu quy hoạch "đại lộ sông Hồng" là xây dựng kín hai bên sông để hình thành một đại đô thị, cũng không đơn thuần là dự án chỉnh trang hai bờ sông. Ý nghĩa của quy hoạch với tầm nhìn 100 năm lớn hơn rất nhiều.
Theo KTS Phạm Thanh Tùng, bãi sông là một phần quan trọng của hệ sinh thái. Bãi giữa và bãi ven sông có vai trò hấp thụ nước ngập lụt, tái tạo phù sa, duy trì thảm thực vật, sinh cảnh của các loài chim, cá và điều hòa vi khí hậu.
Trong bối cảnh biến đổi khí hậu, giá trị sinh thái của khu vực này lớn hơn và bền vững hơn nhiều so với giá trị bất động sản. Vì vậy, cần bảo đảm nguyên tắc càng gần dòng nước càng hạn chế xây dựng công trình cố định.
Ven sông nên ưu tiên công viên, đường dạo, quảng trường mềm, bến thuyền nhẹ và các công trình dễ dàng tháo lắp; dành không gian cho bãi sông, bãi giữa được "thở", đồng thời bảo đảm dòng chảy an toàn, giảm rủi ro khi ngập lụt.
Quy hoạch cũng cần tôn trọng các quy luật địa thủy văn của sông Hồng như dòng sông luôn đổi dòng, bồi lắng phù sa, xói lở và thay đổi mực nước theo mùa.
Về kiến trúc, tại những đoạn bờ sông nhạy cảm nên ưu tiên công trình thấp tầng; sử dụng vật liệu thân thiện, mở rộng tầm nhìn ra sông và bảo đảm hành lang xanh liên tục. Thành phố và dòng sông cần hòa quyện, thay vì bị chia cắt bởi những bức tường bê tông cao tầng của các dự án lớn.
Khi trở thành trục không gian cảnh quan công cộng lớn, sông Hồng không chỉ cần các tuyến đường mà còn hệ thống công viên bãi sông, quảng trường ven sông, không gian văn hóa, sáng tạo, nghệ thuật công cộng và kiến trúc biểu tượng.
KTS Phạm Thanh Tùng cho rằng "Trục đại lộ cảnh quan sông Hồng" có thể hình thành một "bảo tàng sống" của văn hóa sông Hồng với các làng cổ, bến nước, làng nghề, đình, chùa, di tích lịch sử và không gian nông nghiệp ở bãi giữa, hai bờ sông. "Xét về văn hóa, ‘bảo tàng sống’ này còn quan trọng hơn cả kinh tế", ông Tùng nhấn mạnh.
Đây cũng là cơ hội để trục đại lộ cảnh quan sông Hồng có thể trở thành nhận diện mới, bản sắc kiến trúc cảnh quan mới của Thủ đô - một biểu tượng mới của Hà Nội trong thế kỷ XXI.
Theo ông, một dự án có thể thành công về kỹ thuật, hiệu quả về kinh tế nhưng vẫn chưa thành công nếu cộng đồng ven sông cảm thấy mình phải hy sinh, thiệt thòi nhiều nhất nhưng hưởng lợi ít nhất.
KTS đề xuất chuyển từ tư duy "giải phóng mặt bằng để xây dựng dự án" sang "lấy con người làm trung tâm, xây dựng cộng đồng mới để xây dựng dự án". Người dân di dời phải được sống không chỉ bằng mà tốt hơn nơi ở cũ.
Theo đó, có thể tái định cư ngay trong khu vực thực hiện dự án để không làm đứt gãy cộng đồng; tạo điều kiện để người dân tham gia dịch vụ, du lịch, kinh tế đêm, thương mại ven sông; hỗ trợ đào tạo nghề mới, phát triển hợp tác xã du lịch, làng nghề và nông nghiệp sinh thái.
Người dân không chỉ nhận tiền bồi thường một lần mà cần có nguồn thu lâu dài từ sự phát triển của dự án. Khi du lịch trên sông phát triển, chính người dân ven sông có thể trở thành hướng dẫn viên cộng đồng, nghệ nhân, chủ homestay và những người kể câu chuyện về sông Hồng, di tích, làng nghề và lịch sử Thăng Long - Hà Nội.
Lãnh đạo Sở Xây dựng cho biết, các khu tái định cư sẽ được công bố công khai, thực hiện các quy trình theo quy định và thông tin đến người dân trong quá trình triển khai. Ảnh: Tiến Hào.
Đồng bộ không gian, bảo đảm an toàn phòng chống lũ
Tại Hội nghị trực tuyến tiếp nhận, tổng hợp ý kiến và trả lời nhân dân về đồ án Điều chỉnh tổng thể Quy hoạch phân khu đô thị sông Hồng và phương án, vị trí đường bộ Trục Đại lộ cảnh quan sông Hồng (do Sở Xây dựng Hà Nội tổ chức mới đây), ông Đào Duy Hưng, Phó Viện trưởng Viện Quy hoạch Xây dựng Hà Nội cho biết, việc điều chỉnh quy hoạch là bước cụ thể hóa Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm. "Đồ án điều chỉnh quy hoạch phân khu đô thị sông Hồng tuân thủ Quy hoạch tổng thể Thủ đô tầm nhìn 100 năm và bảo đảm tính thống nhất của cấu trúc không gian hai bên sông".
Ông Đào Minh Tâm, Phó Giám đốc Sở Xây dựng Hà Nội cho biết, đồ án quy hoạch phân khu sông Hồng là cơ sở để tổ chức các bước tiếp theo, liên quan đến lập, thẩm định, phê duyệt quy hoạch chi tiết các dự án thành phần cũng như các dự án cải tạo, chỉnh trang khu vực làng xóm cũ trong phạm vi quy hoạch.
Về an toàn phòng, chống lũ và đê điều, thực hiện chỉ đạo của Thành ủy, UBND thành phố, các cơ quan chuyên môn và đơn vị tư vấn độc lập đã làm rõ các vấn đề đặt ra đối với an toàn phòng, chống lũ cũng như ảnh hưởng của đồ án quy hoạch đến phòng, chống lũ và an toàn đê điều.
Các mô hình tính toán đã được đơn vị tư vấn độc lập và tư vấn thẩm tra rà soát, đánh giá kỹ lưỡng nhằm bảo đảm các giải pháp quy hoạch an toàn về phòng, chống lũ, không để xảy ra mất an toàn trong quá trình khai thác, sử dụng thuộc phạm vi nghiên cứu của đồ án.
Các giải pháp quy hoạch được đưa ra theo hướng đồng bộ, có tính khả thi, an toàn và bền vững trong tương lai, đáp ứng các yêu cầu về phòng, chống lũ và đê điều.
Với các khu dân cư, làng xóm hiện hữu, quy hoạch xác định rõ nguyên tắc giữ lại và di dời. Những khu vực được giữ lại sẽ được tổ chức lại cấu trúc nhằm bảo đảm tiện ích sinh sống, an toàn phòng cháy, chữa cháy và các yêu cầu theo tiêu chuẩn quy hoạch; đồng thời bổ sung quy hoạch chi tiết cải tạo, chỉnh trang làng xóm.
Về tái định cư, ông Đào Minh Tâm cho biết, thành phố đã chấp thuận về mặt chủ trương với 8 vị trí đất ở các xã, phường lân cận trong khu vực dự án đô thị sông Hồng. Sở Xây dựng sẽ phối hợp với các địa phương xác định ranh giới, quy mô và giải pháp quy hoạch, đặc biệt là lập quy hoạch chi tiết làm cơ sở đầu tư xây dựng và chuẩn bị bố trí tái định cư. Các khu tái định cư sẽ được công bố công khai, thực hiện các quy trình theo quy định và thông tin đến người dân trong quá trình triển khai.
Đối với các khu đô thị đa mục tiêu và khu đô thị tái định cư, thành phố đang chỉ đạo các nhà đầu tư khẩn trương tổ chức lập, thẩm định, phê duyệt quy hoạch và triển khai theo tiến độ yêu cầu…
TP Hà Nội đang trong giai đoạn lấy ý kiến nhân dân cho đồ án Điều chỉnh tổng thể Quy hoạch phân khu đô thị sông Hồng và phương án, vị trí đường bộ Trục Đại lộ cảnh quan sông Hồng. Thời gian lấy ý kiến trong 20 ngày, dự kiến kết thúc ngày 26/9.
Đối với các nội dung người dân quan tâm liên quan đến cơ chế chính sách, tái định cư, Sở Xây dựng Hà Nội sẽ tổng hợp và trả lời đầy đủ, gửi các địa phương để trao đổi với người dân.
Sở cũng tiếp thu, nghiên cứu các kiến nghị phản ánh, đề xuất của các cộng đồng dân cư để xem xét trong quá trình tổ chức thực hiện, bảo đảm phương án quy hoạch là khả thi nhất, hiệu quả nhất và đáp ứng đúng nguyện vọng, tạo động lực cho thành phố trong tương lai.