Lần đầu tiên sau nhiều năm, Hà Nội có một bản quy hoạch tổng thể với tầm nhìn kéo dài tới một thế kỷ. Thành phố sẽ triển khai đồng bộ các cơ chế đặc thù, rút ngắn thủ tục, đẩy nhanh các cấp độ để sớm đưa quy hoạch vào thực tiễn cuộc sống.
Từ tư duy "hạ tầng đi trước" đến kiến tạo đô thị đa tầng
Theo Quy hoạch tổng thể Thủ đô tầm nhìn 100 năm, Hà Nội sẽ chuyển từ mô hình phát triển theo chiều ngang sang mô hình đô thị đa tầng, đa lớp, khai thác đồng thời không gian ngầm, mặt đất và trên cao.
Phối cảnh không gian phát triển của Hà Nội theo Quy hoạch Thủ đô tầm nhìn 100 năm.
Không gian ngầm được quy hoạch theo từng tầng chức năng, ưu tiên phát triển tại khu vực trung tâm. Không gian mặt đất dành nhiều hơn cho cây xanh, quảng trường, không gian công cộng và các công trình văn hóa. Trong khi đó, không gian trên cao sẽ phát triển theo mô hình công trình nén tại các khu vực TOD gắn với giao thông công cộng khối lượng lớn.
Một điểm đặc biệt của quy hoạch lần này là lần đầu tiên Hà Nội đưa không gian kinh tế tầm thấp dưới 1.000m vào cấu trúc phát triển đô thị. Đây được xem là nền tảng cho sự xuất hiện của taxi bay, phương tiện eVTOL, thiết bị bay không người lái, hạ tầng truyền thông thế hệ mới và nhiều loại hình kinh tế số trong tương lai.
Trao đổi với báo chí bên lề Hội nghị công bố Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm và xúc tiến đầu tư năm 2026, Giám đốc Sở Quy hoạch - Kiến trúc Hà Nội Nguyễn Trọng Kỳ Anh cho biết, đột phá quan trọng nhất của quy hoạch lần này là xác định hạ tầng sẽ đóng vai trò dẫn dắt phát triển.
Theo ông Nguyễn Trọng Kỳ Anh, đây là định hướng đã được Tổng Bí thư nhiều lần nhấn mạnh và thành phố sẽ cụ thể hóa bằng việc hoàn thiện toàn bộ hệ thống hạ tầng khung, trước hết là mạng lưới đường sắt đô thị, các tuyến hướng tâm và vành đai.
"Hạ tầng chính là điều kiện để Hà Nội triển khai quan điểm phát triển đô thị đa tầng, đa lớp trong thời gian tới", Giám đốc Sở Quy hoạch - Kiến trúc Hà Nội nói.
Theo quy hoạch, hệ thống giao thông sẽ trở thành trụ cột của cấu trúc đô thị với mạng lưới đường sắt đa cấp dài khoảng 1.200km, trong đó gần 1.000km là đường sắt đô thị. Nhiều tuyến sẽ được xây dựng ngầm hoàn toàn, kết nối các cực tăng trưởng mới và các khu đô thị vệ tinh.
Song song với đó là mạng lưới 8 tuyến vành đai, các trục hướng tâm, hệ thống logistics đa phương thức và sân bay quốc tế mới phía Nam Thủ đô, tạo nên mạng lưới kết nối liên vùng quy mô lớn. Nếu nhiều đồ án quy hoạch trước đây mất nhiều năm nhưng vẫn chậm đi vào thực tế thì lần này, Hà Nội đặt mục tiêu biến quy hoạch thành các dự án cụ thể ngay sau khi được công bố.
Theo Giám đốc Sở Quy hoạch - Kiến trúc, thành phố sẽ tận dụng tối đa các cơ chế của Luật Thủ đô năm 2026 cùng các nghị quyết mới để rút ngắn đáng kể thời gian lập và phê duyệt quy hoạch.
Đối với hệ thống quy hoạch hạ tầng kỹ thuật - trước đây thường mất từ 2-3 năm nghiên cứu, Thành ủy và UBND thành phố đã chỉ đạo triển khai ngay việc cụ thể hóa 5 đồ án hạ tầng kỹ thuật. Các đồ án quy hoạch phân khu cũng sẽ được triển khai ngay trong năm 2026, với thời gian rút ngắn khoảng 30% so với trước.
Đặc biệt, theo các cơ chế mới của Luật Thủ đô và Nghị quyết số 63 của HĐND thành phố, Hà Nội có thể triển khai đồng thời nhiều cấp độ quy hoạch.
Đối với quy hoạch chi tiết, nếu phù hợp với định hướng quy hoạch cấp trên thì có thể được phê duyệt trước rồi cập nhật sau vào quy hoạch chung hoặc quy hoạch phân khu.
Giám đốc Sở Quy hoạch - Kiến trúc Hà Nội Nguyễn Trọng Kỳ Anh trả lời báo chí bên lề hội nghị.
Theo ông Nguyễn Trọng Kỳ Anh, đây là thay đổi rất lớn trong tư duy quản lý, giúp các dự án không phải chờ đợi kéo dài như trước.
Riêng trong lĩnh vực cải cách thủ tục hành chính, thời gian lập quy hoạch phân khu có thể giảm khoảng một nửa, từ 3-6 tháng xuống còn khoảng 3 tháng.
Đối với các đồ án quy hoạch chi tiết tỷ lệ 1/500, việc cắt giảm bước lập nhiệm vụ quy hoạch giúp mỗi dự án tiết kiệm thêm từ 2-3 tháng chuẩn bị đầu tư.
"Quan điểm của thành phố là không để quy hoạch tiếp tục nằm trên giấy mà phải nhanh chóng chuyển hóa thành dự án, thành công trình và động lực phát triển", ông Nguyễn Trọng Kỳ Anh nhấn mạnh.
Phát triển đô thị nhưng không đánh đổi bản sắc văn hóa
Một điểm khác biệt của Quy hoạch tổng thể Thủ đô tầm nhìn 100 năm là không xem phát triển đô thị và bảo tồn di sản là hai mục tiêu đối lập.
Theo quy hoạch, Hà Nội tiếp tục phát triển theo định hướng "rừng trong phố, phố trong rừng", đồng thời gìn giữ mô hình "làng trong thành phố, thành phố trong làng", tạo sự hài hòa giữa đô thị hiện đại và không gian truyền thống.
Hệ thống giao thông sẽ trở thành trụ cột của cấu trúc đô thị. (Ảnh phối cảnh Quy hoạch Thủ đô tầm nhìn 100 năm).
Trao đổi với báo chí bên lề hội nghị, Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội Phạm Tuấn Long cho rằng, nếu quy hoạch là cấu trúc phát triển thì văn hóa chính là phần hồn của cấu trúc ấy.
Theo ông Long, Hà Nội sở hữu hệ thống di sản lớn nhất cả nước với hàng nghìn di tích, làng nghề, làng cổ và các không gian văn hóa đặc sắc. Đây không chỉ là tài sản cần bảo tồn mà còn là nguồn lực quan trọng để phát triển đô thị.
Trong cấu trúc 9 cực tăng trưởng của Thủ đô, các giá trị di sản sẽ trở thành hạt nhân tạo bản sắc cho từng khu vực. Ngoài khu vực Hồ Gươm, phố cổ và nội đô lịch sử, nhiều vùng phát triển mới cũng gắn với hệ thống di sản đặc sắc như Sơn Tây - Đường Lâm, Hương Sơn, Cổ Loa, chùa Thầy, chùa Tây Phương, chùa Trăm Gian cùng mạng lưới làng nghề truyền thống.
Đặc biệt, sông Hồng tiếp tục được xác định là "dòng sông mẹ" trong cấu trúc phát triển Thủ đô.
Theo ông Phạm Tuấn Long, hệ thống làng cổ, làng nghề và di tích dọc hai bên sông Hồng chính là nền tảng để Hà Nội phát triển hành lang văn hóa - kinh tế mới trong tương lai.
Song song với phát triển không gian đô thị, Hà Nội cũng hướng tới xây dựng các khu đô thị đa mục tiêu, vừa đáp ứng nhu cầu phát triển nhà ở, vừa bảo đảm quỹ nhà tái định cư, nhà ở xã hội và nhà ở cho thuê.
Đây sẽ là hạt nhân trong quá trình cải tạo các khu chung cư cũ và tái cấu trúc đô thị của Thủ đô.
Theo Giám đốc Sở Quy hoạch - Kiến trúc, thành phố cũng đang nghiên cứu các khu tái định cư mới theo cả bốn hướng Đông, Tây, Nam và Bắc để bảo đảm người dân có nơi ở trước khi triển khai các dự án chỉnh trang đô thị.
Kỳ vọng quy hoạch tạo động lực phát triển dài hạn
Không chỉ cơ quan quản lý, cộng đồng doanh nghiệp cũng đánh giá cao tầm nhìn của quy hoạch mới.
Ông Nguyễn Vân, Phó Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp Công nghiệp hỗ trợ Hà Nội (HANSIBA), cho rằng quy hoạch giúp doanh nghiệp hình dung rõ hơn các cực tăng trưởng, các vùng kinh tế động lực và định hướng phát triển dài hạn của Thủ đô.
Ảnh phối cảnh Quy hoạch Thủ đô tầm nhìn 100 năm.
Theo ông Vân, đây sẽ là cơ sở để doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ, công nghiệp công nghệ cao chủ động xây dựng chiến lược đầu tư, mở rộng hợp tác với các doanh nghiệp FDI, từng bước nâng cao tỷ lệ nội địa hóa và năng lực cạnh tranh.
Ông Vân cũng bày tỏ kỳ vọng thành phố tiếp tục duy trì cơ chế đồng hành xuyên suốt với doanh nghiệp, từ giai đoạn xúc tiến, cấp phép đến triển khai dự án.
"Khi quy hoạch được công bố công khai, những lo lắng của người dân và doanh nghiệp về việc bảo tồn các di tích, chứng nhân lịch sử của Thăng Long - Đông Đô - Hà Nội cũng được giải tỏa phần nào, bởi quy hoạch đã chỉ rõ những khu vực cần bảo tồn để giữ bản sắc riêng của Thủ đô", ông Nguyễn Vân chia sẻ.
Có thể thấy, Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm không chỉ mở ra một không gian phát triển mới mà còn tạo nền tảng để Hà Nội đổi mới mô hình tăng trưởng, nâng cao chất lượng quản trị đô thị và thu hút các nguồn lực đầu tư.
Điều quan trọng hơn, với những cơ chế đặc thù của Luật Thủ đô cùng quyết tâm cải cách mạnh mẽ của thành phố, khoảng cách từ bản quy hoạch đến những công trình, dự án cụ thể đang được kỳ vọng sẽ được rút ngắn, đưa tầm nhìn phát triển của Thủ đô sớm trở thành hiện thực.