Các doanh nghiệp lĩnh vực sản xuất xi măng đang triển khai nhiều giải pháp để thích ứng với việc phân bổ hạn ngạch phát thải khí nhà kính, đồng thời tăng lợi thế cạnh tranh.
Bước đi cần thiết
Thực thi Quyết định của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt tổng hạn ngạch phát thải khí nhà kính, cuối tháng 2, Bộ Nông nghiệp và Môi trường thí điểm phân bổ hạn ngạch phát thải khí nhà kính năm 2025 và năm 2026 cho 34 nhà máy nhiệt điện, 25 cơ sở sản xuất sắt thép và 51 cơ sở sản xuất xi măng.
Theo CEO Vicem Hà Tiên, việc chuyển đổi theo hướng sản xuất xanh, phát thải thấp là yêu cầu tất yếu.
Theo PGS.TS Lương Đức Long, Phó chủ tịch, kiêm Tổng thư ký Hiệp hội Xi măng Việt Nam, để thực hiện cam kết của Chính phủ về trung hòa khí thải carbon vào năm 2050 tại COP26, Việt Nam cần có lộ trình giảm phát thải ngay từ bây giờ.
Trong đó nhiệt điện, thép và xi măng có lượng phát thải khí nhà kính lớn nên cần tính toán và có giải pháp giảm dần hàng năm. Vì vậy, việc phân bổ hạn ngạch là cần thiết.
Theo đó, các doanh nghiệp được giao hạn ngạch phải nộp trả hạn ngạch cho Nhà nước theo quy định. Cơ sở không thực hiện đầy đủ sẽ bị xử phạt theo quy định. Đồng thời, lượng hạn ngạch phát thải nộp trả còn thiếu sẽ bị trừ vào hạn ngạch phân bổ của cơ sở cho giai đoạn kế tiếp. Tuy nhiên, hiện nay, do mới thí điểm nên chưa bị xử phạt.
Là đối tượng chịu tác động trực tiếp, ông Nguyễn Công Bảo, Giám đốc điều hành Xi măng FICO-YTL bày tỏ: Fico-YTL hoàn toàn ủng hộ chủ trương thí điểm, xem đây là một bước đi tất yếu.
Việc áp dụng hạn ngạch không chỉ buộc các đơn vị sản xuất phải đổi mới công nghệ, mà còn tạo ra một sân chơi công bằng. Ở đó, doanh nghiệp tiên phong trong việc vận hành bền vững sẽ có lợi thế cạnh tranh nhờ nỗ lực giảm phát thải thực tế.
Đồng quan điểm, ông Nguyễn Quốc Thắng, Tổng giám đốc Công ty CP Xi măng Vicem Hà Tiên cho biết, việc thí điểm sẽ nâng cao hiệu quả quản lý phát thải, tạo nền tảng thị trường carbon trong nước và thúc đẩy chuyển dịch năng lượng, công nghệ theo cam kết quốc gia.
Tác động gì tới sản xuất xi măng?
Theo ông Nguyễn Quốc Thắng, ngành xi măng được phân bổ hạn ngạch thấp hơn 4,0-4,5% so với phát thải dự kiến giai đoạn 2025-2026. Điều này đồng nghĩa khi phát thải cao hơn hạn ngạch, các công ty sản xuất xi măng có nguy cơ đối diện với áp lực phải mua hạn ngạch, đầu tư các giải pháp giảm phát thải hoặc phải giảm sản lượng sản xuất.
Doanh nghiệp sản xuất xi măng nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng và tối ưu hóa quy trình sản xuất nhằm giảm phát thải.
Việc đầu tư các giải pháp giảm phát thải như: Tối ưu lò nung, lắp đặt hệ thống thu hồi nhiệt thải để phát điện, tối ưu sử dụng năng lượng, sử dụng chất thải thay thế nguyên, nhiên liệu truyền thống, chi phí vận hành hệ thống đo lường, kiểm soát, thẩm tra dữ liệu… sẽ làm tăng chi phí đáng kể trong ngắn hạn.
Ông Nguyễn Công Bảo cho rằng, đối với Fico-YTL, việc áp dụng hạn ngạch phát thải dự kiến sẽ mang lại nhiều tác động tích cực hơn là rủi ro.
Về giá thành, do không phát sinh chi phí mua hạn ngạch, dòng sản phẩm ECOCem (xi măng phát thải thấp) của Fico-YTL sẽ giữ được ổn định về giá so với các đối thủ có mức phát thải cao.
Về năng lực cạnh tranh, với các chứng nhận như EPD (Tuyên bố sản phẩm môi trường) cho toàn bộ danh mục sản phẩm và Nhãn Xanh từ Hội đồng Công trình Xanh Singapore (SGBC) giúp Fico-YTL dễ dàng tiếp cận các dự án hạ tầng trọng điểm và công trình xanh.
Theo ông Lương Đức Long, việc áp dụng hạn ngạch phát thải có ảnh hưởng đến nhà sản xuất xi măng theo hai chiều hướng trái ngược nhau.
Ở chiều tích cực, đây là động lực, sức ép, buộc nhà sản xuất phải giảm chi phí năng lượng trong sản xuất. Nhưng nếu hạn mức được giao quá thấp, không tương ứng với sản lượng sản xuất thực tế hoặc nhà máy không thể thực hiện được các giải pháp giảm phát thải thì chỉ còn hai cách: Một là nộp phạt, hai là cắt giảm sản lượng. Hai giải pháp này đều ảnh hưởng tiêu cực đến sản xuất.
Giải pháp giảm phát thải
Đề cập đến giải pháp đảm bảo không không vượt hạn ngạch được phân bổ, ông Nguyễn Quốc Thắng cho biết, đối với Nhà máy Xi măng Kiên Lương và Nhà máy Xi măng Bình Phước, Vicem Hà Tiên triển khai một loạt các giải pháp như: Tối ưu hệ thống trao đổi nhiệt - lò nung; sử dụng chất thải thay thế nguyên, nhiên liệu truyền thống; giảm hệ số clinker trong sản xuất xi măng bằng cách tăng tỷ lệ phụ gia hoạt tính…
Theo CEO Fico-YTL, việc áp dụng hạn ngạch phát thải dự kiến sẽ mang lại nhiều tác động tích cực hơn là rủi ro.
Về lâu dài, Vicem Hà Tiên xem nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng và tối ưu hóa quy trình sản xuất là chìa khóa để giúp doanh nghiệp giảm chi phí vận hành và nâng cao hiệu quả hoạt động.
Còn theo ông Nguyễn Công Bảo, Fico-YTL đã và đang thực hiện đồng bộ nhiều giải pháp kỹ thuật để nâng cao hiệu quả năng lượng. Đơn cử, Fico-YTL đã phát triển dòng sản phẩm ECOCem, giảm từ 30-70% CO2 so với xi măng portland truyền thống; tái sử dụng tro xỉ và phụ phẩm từ các ngành công nghiệp khác để làm nguyên liệu thứ cấp…
"Dựa trên hạn ngạch được phân bổ là hơn 1,1 triệu tấn CO2 năm 2025 và hơn 1,1 triệu tấn CO2 năm 2026, Fico-YTL tự tin có thể đáp ứng và vận hành hiệu quả trong giới hạn này. Chúng tôi dự kiến không phải gánh chịu chi phí mua thêm hạn ngạch, thậm chí có thể có dư địa để giao dịch tín chỉ carbon trong tương lai", ông Bảo chia sẻ.
Theo PGS.TS Lương Đức Long, để giảm phát thải, cần giảm chi phí năng lượng, bao gồm nhiệt năng và điện năng, đồng thời sử dụng năng lượng ít phát thải và giảm hàm lượng clinker trong xi măng.
Giải pháp phổ biến để giảm năng lượng là cải tiến, nâng cấp, đầu tư các thiết bị công nghệ hiện đại hơn nhằm giảm tiêu hao; dùng điện sạch, ví dụ điện từ hệ thống phát điện tận dụng nhiệt thải lò nung; dùng nhiên liệu thay thế, ví dụ biomass hoặc nhiên liệu thay thế được khấu trừ phát thải carbon.
"Cơ quan quản lý cần xác định mức phát thải khí nhà kính trong sản xuất xi măng sát hơn nữa với thực tế, trong đó có chỉ tiêu phải giảm phát thải của năm sau so với năm trước", ông Long đề xuất.