Nhằm bảo vệ thế hệ trẻ, các chuyên gia đề xuất hoàn thiện quy định về thuốc lá mới, kiểm soát tiếp thị trá hình, bịt khoảng trống pháp lý với thuốc lá mới...
Tại tọa đàm "Thế hệ người Việt trẻ nói không với thuốc lá" do Báo Nhân dân tổ chức ngày 27/10 tại Hà Nội, các chuyên gia đề xuất hoàn thiện quy định về thuốc lá mới, tăng diện tích cảnh báo sức khỏe trên bao bì lên ít nhất 85% và siết chặt kiểm soát quảng cáo, tiếp thị thuốc lá trên môi trường số nhằm bảo vệ trẻ em, thanh thiếu niên.
Sau hơn 13 năm triển khai Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá, Việt Nam đã đạt được những kết quả quan trọng trong nâng cao nhận thức cộng đồng, giảm nhu cầu sử dụng thuốc lá và xây dựng môi trường không khói thuốc. Tuy nhiên, sự xuất hiện của các sản phẩm thuốc lá mới, những phương thức tiếp thị ngày càng tinh vi và những hạn chế trong thực thi một số chính sách đang đặt ra yêu cầu tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật.
Tọa đàm "Thế hệ người Việt trẻ nói không với thuốc lá".
Tại tọa đàm "Thế hệ người Việt trẻ nói không với thuốc lá", ông Nguyễn Hồng Ngọc, Phó Vụ trưởng Vụ Văn hóa-Xã hội, Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội chia sẻ, dự thảo Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá đã bổ sung các khái niệm về thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng, trưng bày thuốc lá và tiếp thị thuốc lá trực tiếp tới người tiêu dùng, nhằm cụ thể hóa quy định cấm tại Nghị quyết số 173/2024/QH15 của Quốc hội và bảo đảm thống nhất trong áp dụng pháp luật.
Tuy nhiên, khái niệm nguyên liệu thuốc lá tại dự thảo chưa bao gồm các chất không chứa nicotine được sử dụng chuyên dùng cho sản phẩm thuốc lá. Điều này có thể tạo ra khoảng trống trong việc thực hiện quy định cấm đối với một số loại nguyên liệu. Theo đó kiến nghị nghiên cứu bổ sung nhóm chất không chứa nicotine được sử dụng chuyên dùng cho các sản phẩm thuốc lá vào khái niệm nguyên liệu thuốc lá...
Một vấn đề chính sách khác là tăng diện tích cảnh báo sức khỏe trên bao bì thuốc lá cũng được nhiều chuyên gia đề cập. PGS.TS Lê Thị Thanh Hương, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Y tế công cộng cho rằng, sau 13 năm triển khai Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá, hệ thống cảnh báo sức khỏe bằng hình ảnh trên bao bì thuốc lá tại Việt Nam chưa có sự thay đổi đáng kể. Sáu hình ảnh cảnh báo sức khỏe đang áp dụng tại Việt Nam từ tháng 5/2013 đến nay vẫn giữ nguyên diện tích 50% mỗi mặt chính trước và sau của bao bì. Điều này làm giảm hiệu quả truyền tải thông điệp. Kết quả khảo sát cho thấy, tỷ lệ người hút thuốc chú ý đến cảnh báo sức khỏe giảm từ 91,1% năm 2015 xuống 80% năm 2024.
Bà Hương đề xuất tăng diện tích cảnh báo lên ít nhất 85% (hiện nay là 50%), sử dụng hình ảnh lớn hơn, đổi mới các bộ cảnh báo theo định kỳ và in số tổng đài tư vấn cai thuốc lá miễn phí trên bao bì. Ngoài ra, cần nghiên cứu lộ trình áp dụng bao bì tiêu chuẩn, bổ sung những hình ảnh cảnh báo phù hợp với văn hóa Việt Nam và thông điệp hướng tới người trẻ, phụ nữ mang thai, trẻ em chịu ảnh hưởng của khói thuốc thụ động.
"Cảnh báo sức khỏe bằng hình ảnh tác động đến hành vi của người hút thuốc theo một chuỗi liên tiếp: thu hút sự chú ý, tăng khả năng ghi nhớ, giúp người hút hiểu rõ hơn về nguy cơ sức khỏe, hình thành ý định bỏ thuốc và thúc đẩy nỗ lực bỏ thuốc", bà Hương nhấn mạnh.
TS Angela Pratt, Trưởng đại diện Tổ chức Y tế thế giới (WHO) tại Việt Nam nhấn mạnh, các sản phẩm thuốc lá và nicotine mới không an toàn, không có lợi cho sức khỏe. Những sản phẩm này chứa nicotine, một chất gây nghiện mạnh, cùng nhiều chất độc liên quan đến ung thư, bệnh tim mạch và hô hấp. Đáng chú ý, một số sản phẩm có thể phát thải các chất thậm chí độc hại hơn khói thuốc lá thông thường.
Theo đại diện WHO, nicotine đặc biệt nguy hiểm đối với trẻ em, thanh thiếu niên và phụ nữ mang thai. Chất này có thể ảnh hưởng đến sự phát triển não bộ, suy giảm khả năng học tập và gia tăng nguy cơ rối loạn lo âu. Người trẻ sử dụng thuốc lá điện tử cũng có nguy cơ chuyển sang hút thuốc lá điếu thông thường cao hơn.
Từ góc độ bảo vệ quyền trẻ em, ông Đặng Hoa Nam, Phó Chủ tịch Thường trực Hội Bảo vệ quyền trẻ em Việt Nam, nhấn mạnh yêu cầu chuyển từ tư duy xử lý hậu quả sang chủ động phòng ngừa nguy cơ, từ việc chỉ kiểm soát sản phẩm sang bảo vệ con người. Việc bảo vệ trẻ em trước tác hại của thuốc lá không thể chỉ dừng ở cung cấp thông tin mà cần có các biện pháp pháp luật, quản lý thị trường, kiểm soát quảng bá, hạn chế tiếp cận và hỗ trợ phòng ngừa từ sớm.