Sửa Luật Kiến trúc: Vừa bảo đảm công cụ quản lý kiến trúc cần thiết, vừa linh hoạt

Chiều 6/8, tại Tổ 16 (Cao Bằng, Tuyên Quang, Đắk Lắk), các đại biểu thảo luận về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kiến trúc, trong đó nhấn mạnh việc phân cấp và ban hành quy chế quản lý kiến trúc phù hợp.

Theo đó, đa số ý kiến đại biểu tại Tổ 16 tán thành với sự cần thiết sửa đổi luật nhằm phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp, tăng cường phân cấp, phân quyền, chuyển đổi số và bảo tồn bản sắc văn hóa dân tộc.

Phân định rõ đối tượng, tránh trùng lặp cơ chế bảo vệ

Từ thực tiễn tỉnh Đắk Lắk nói riêng và khu vực Tây Nguyên nói chung, đại biểu Y Bhen Kđoh (đoàn Đắk Lắk) chia sẻ quan điểm về vấn đề bản sắc văn hóa dân tộc trong kiến trúc (Điều 5 và Điều 11 dự thảo Luật).

Theo đại biểu, dự thảo quy định bản sắc thông qua tổ chức không gian, hình thức kiến trúc, kỹ thuật xây dựng và cảnh quan nhưng vẫn chưa phản ánh đầy đủ tri thức bản địa, phong tục tập quán và không gian sinh sống đặc trưng của cộng đồng các dân tộc.

Đại biểu dẫn thực tế tại Tây Nguyên, bản sắc kiến trúc không chỉ nằm ở hình thức ngôi nhà hay vật liệu xây dựng mà gắn bó mật thiết với cấu trúc buôn làng, không gian sinh hoạt cộng đồng, bến nước, cảnh quan tự nhiên, lễ hội và sinh kế của người dân.

Từ thực tế đó, đại biểu kiến nghị cần giao Ủy ban nhân dân cấp tỉnh ban hành bộ tiêu chí và khung hướng dẫn chung về bản sắc kiến trúc, đồng thời cấp xã căn cứ khung này để cụ thể hóa. Việc lập quy chế phải lấy ý kiến thực chất của cộng đồng dân cư chịu tác động trực tiếp.

Làm rõ thêm vấn đề đại biểu nêu, Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh (đại biểu Quốc hội tỉnh Cao Bằng) cho biết, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kiến trúc giải quyết vấn đề chồng chéo giữa công trình kiến trúc có giá trị và di sản văn hóa (đặc biệt tại Tây Nguyên) theo nguyên tắc phân định rõ đối tượng, tránh trùng lặp cơ chế bảo vệ.

Theo đó, các công trình đã xếp hạng, kiểm kê di tích, sẽ được quản lý theo Luật Di sản văn hóa, còn lần sửa đổi, bổ sung Luật Kiến trúc chỉ tham gia phối hợp về khối tích, không gian và hình ảnh.

Đối với khu vực bảo vệ, vùng đệm, cảnh quan hoặc nơi có phong tục truyền thống, dự Luật không can thiệp tu bổ di tích, chỉ kiểm soát hình thái không gian, chiều cao, mật độ, khối tích, màu sắc và mặt đứng thông qua quy hoạch và quy chế quản lý.

"Quá trình này có sự tham gia phối hợp chặt chẽ của cơ quan quản lý văn hóa, chuyên gia di sản, chính quyền địa phương và cộng đồng dân cư, đảm bảo hài hòa và không vướng mắc", Bộ trưởng Trần Hồng Minh nhấn mạnh.

Về vấn đề thi tuyển, tuyển chọn phương án kiến trúc, liên quan đến ý kiến đề nghị quy định công trình thuộc danh mục bắt buộc phải thi tuyển thì thực hiện thống nhất, không phân biệt vốn nhà nước hay vốn tư nhân, Bộ trưởng Trần Hồng Minh cho biết, dự thảo Luật hiện đã cắt giảm đáng kể các điều kiện thi tuyển, thu hẹp phạm vi bắt buộc nhằm tối ưu hóa quy trình nhưng vẫn đảm bảo chất lượng công trình và cảnh quan đô thị.

Theo đó, đối với công trình sử dụng vốn đầu tư công, chỉ các công trình công cộng cấp đặc biệt, có tính chất biểu tượng về văn hóa, lịch sử hoặc là điểm nhấn quan trọng trong đô thị mới thuộc diện bắt buộc tổ chức tuyển chọn phương án kiến trúc (đưa ra 1 đến 5 phương án) trước khi lập dự án.

Đối với công trình không sử dụng vốn đầu tư công nhưng thuộc nhóm đặc biệt, chủ đầu tư hoặc người quyết định đầu tư được quyền quyết định thi tuyển hoặc tuyển chọn phương án kiến trúc.

Bộ trưởng Trần Hồng Minh khẳng định, quá trình này bắt buộc phải thông qua hội đồng xét chọn và tuân thủ nghiêm ngặt các quy định về quy hoạch, thiết kế đô thị cũng như quy chế quản lý kiến trúc, tuyệt đối không được thực hiện tự do.

Không phải mỗi xã, phường đều phải lập một hồ sơ quy chế riêng

Về phân cấp và ban hành quy chế quản lý kiến trúc, tán thành việc tăng cường phân cấp cho địa phương, song đại biểu Y Bhen Kđoh lưu ý phân cấp phải đi đôi với năng lực chuyên môn, nguồn lực và cơ chế kiểm soát.

Đại biểu đề xuất cần bổ sung quy định rõ: Cấp xã có thể tổ chức lập, lấy ý kiến và triển khai thực hiện, nhưng cơ quan chuyên môn cấp tỉnh phải thẩm định trước khi ban hành. Đặc biệt, không phân cấp cho cấp xã đối với khu vực liên xã, khu vực bảo tồn không gian văn hóa đặc thù và hành lang cảnh quan quan trọng.

Đồng tình với chủ trương phát huy tính chủ động của cấp xã đối với quy chế có phạm vi áp dụng hoàn toàn trong địa giới một xã, đại biểu Vương Thị Hương (đoàn Tuyên Quang) cho rằng thực tế tại địa phương cho thấy, việc lập và điều chỉnh quy chế quản lý kiến trúc không đơn thuần là công việc hành chính.

Để thực hiện nhiệm vụ này, cấp xã phải triển khai nhiều đầu công việc phức tạp. Đồng thời, tại địa bàn các xã thuộc vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, vùng biên giới, hoặc những xã có địa bàn rộng và dân cư phân tán thiếu hụt cán bộ chuyên môn về kiến trúc, quy hoạch.

"Nếu áp dụng một tiêu chuẩn điều kiện chung cho tất cả các xã sẽ dễ dẫn đến hai hệ quả: Cấp xã không có khả năng thực hiện nhiệm vụ được giao; Vẫn miễn cưỡng lập quy chế nhưng chất lượng thấp", đại biểu phân tích và đề nghị đối với quy chế có phạm vi hoàn toàn trong địa giới một xã, chỉ được phân cấp khi bảo đảm đồng thời các yếu tố: tổ chức bộ máy, nhân lực chuyên môn, kinh phí, dữ liệu, cơ sở vật chất và hạ tầng kỹ thuật.

Đối với việc ủy quyền, phải xác định rõ ràng nội dung, phạm vi, thời hạn, điều kiện thực hiện cũng như trách nhiệm cụ thể của cả cơ quan ủy quyền và cơ quan được ủy quyền.

Trao đổi các ý kiến các đại biểu nêu, Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh cho biết, dự thảo luật vừa bảo đảm công cụ quản lý kiến trúc cần thiết, vừa linh hoạt về đối tượng và cách thiết lập, không phải mỗi xã, phường đều phải lập một hồ sơ quy chế riêng phủ kín toàn bộ địa bàn. Về phân định thẩm quyền thực hiện, đối với khu vực đô thị sẽ do Ủy ban nhân dân cấp tỉnh (giao Sở Xây dựng) chủ trì thực hiện, không phải cấp xã.

Đối với khu vực nông thôn, chỉ lập quy chế riêng cho các xã đặc thù hoặc các nơi có định hướng lên đô thị. Với địa bàn cấp xã nói chung, nội dung quản lý kiến trúc được tích hợp trực tiếp vào đồ án quy hoạch chung của xã, phê duyệt đồng thời và là một phần trong quy hoạch chung của tỉnh.

Về tiêu chuẩn và quy trình xây dựng quy chế bảo đảm phù hợp với quy hoạch, tiêu chuẩn, quy chuẩn, bản sắc địa phương và quá trình xây dựng được lấy ý kiến rộng rãi của các tổ chức liên quan.

Đối với quy chế về nông thôn được lập cho xã đặc thù, trừ trường hợp một số nơi định hướng lên đô thị sẽ do cấp tỉnh lập riêng nhằm bảo đảm tính khả thi.