Miền Bắc đang tăng tốc đầu tư hệ thống lưu trữ BESS nhằm “chia lửa” cho lưới điện trong bối cảnh phụ tải tăng nhanh. Với khả năng tích điện lúc thấp điểm, phát trở lại khi cao điểm, BESS giúp cắt đỉnh, giảm áp lực và tăng độ linh hoạt cho hệ thống.
Theo Quy hoạch điện VIII điều chỉnh, hệ thống lưu trữ năng lượng bằng pin (BESS) là một trong 4 giải pháp chính nâng cao khả năng vận hành linh hoạt của hệ thống điện, cùng với nguồn điện linh hoạt, lưới truyền tải và quản lý nhu cầu phụ tải. Việt Nam đặt mục tiêu phát triển BESS khoảng 10.000-16.300 MW vào năm 2030, đáp ứng yêu cầu vận hành khi tỷ trọng năng lượng tái tạo biến đổi ngày càng tăng, hướng tới Net Zero vào năm 2050.
Trạm biến áp 110 kV Song Khê, Bắc Ninh là một trong những nơi đầu tiên lắp BESS 5 MW.
Giai đoạn 2026-2027, nhu cầu BESS tập trung chủ yếu tại miền Bắc. BESS sử dụng các khối pin lớn để tích trữ điện và phát lại khi cần, giúp cân bằng cung - cầu, giảm áp lực cho lưới điện, nhất là vào giờ cao điểm
30 MW điện từ BESS "cứu nguy" cho hệ thống
Ông Vũ Anh Phương, Phó tổng giám đốc Tổng công ty Điện lực miền Bắc (EVNNPC), cho hay đơn vị đang triển khai BESS với tổng quy mô 530 MW tại 83 trạm biến áp, chia thành 3 giai đoạn.
Giai đoạn 1 có quy mô 305 MW tại 47 trạm biến áp thuộc 8 công ty điện lực, đã hoàn thành tại 9 trạm. Giai đoạn 2 có quy mô 140 MW tại 23 trạm, đang hoàn thiện thủ tục. Giai đoạn 3 dự kiến 85 MW tại 13 trạm.
Theo ông Phương, việc đầu tư BESS nhằm tăng tính linh hoạt trong vận hành, bổ sung công suất vào giờ cao điểm, giảm áp lực cho lưới điện và hạn chế nguy cơ quá tải, sự cố, qua đó nâng cao độ tin cậy cung cấp điện.
Bắc Ninh là một trong những địa bàn được EVNNPC đầu tư BESS quy mô lớn. Theo ông Lại Việt Anh, Trưởng phòng Điều độ, Công ty Điện lực Bắc Ninh, giai đoạn 1, đơn vị đầu tư 35 MW tại 6 trạm biến áp 110 kV, hoàn thành trong tháng 8/2026. Giai đoạn 2 có quy mô 5 MW tại trạm 110 kV Sông Cầu; giai đoạn 3 dự kiến 40 MW tại 6 trạm 110 kV.
Ông Vũ Anh Phương, Phó tổng giám đốc Tổng công ty Điện lực miền Bắc.
Bắc Ninh là địa bàn công nghiệp với nhiều khu công nghiệp, doanh nghiệp FDI và công nghệ cao, trong khi phụ tải dự kiến tăng bình quân 12-13%/năm. Đặc biệt, chênh lệch phụ tải giữa giờ cao điểm và thấp điểm lớn, khiến nhu cầu cắt đỉnh công suất và tăng độ linh hoạt cho lưới điện ngày càng rõ nét.
"Với đặc thù phụ tải như vậy, việc đầu tư BESS cho hệ thống điện là phù hợp và mang lại hiệu quả", ông Việt Anh nhận định.
Thực tế, trong đợt nắng nóng tháng 8, công suất sử dụng điện tại Bắc Ninh có thời điểm lên khoảng 3.229 MW. Khi phụ tải tăng cao, PC Bắc Ninh đã huy động khoảng 30 MW từ BESS để hỗ trợ lưới điện.
Theo ông Việt Anh, 30 MW chỉ chiếm chưa đến 1% nhu cầu lúc cao điểm, nhưng có ý nghĩa lớn khi được huy động đúng thời điểm hệ thống chịu áp lực cao nhất. Đây chính là giá trị của BESS trong việc cắt đỉnh, giảm áp lực và hỗ trợ vận hành lưới điện ổn định.
Ông Lại Việt Anh, Trưởng phòng Điều độ, Công ty Điện lực Bắc Ninh.
BESS "lên lưới", nhân lực phải theo kịp công nghệ
Ông Đặng Hồng Sơn, Phó giám đốc Ban Quản lý xây dựng Điện miền Bắc cho biết, BESS là hệ thống tích hợp nhiều thiết bị, không chỉ gồm các khối pin lưu trữ điện. Hệ thống có bộ làm mát, giám sát và bảo vệ để kiểm soát nhiệt độ, hạn chế nguy cơ sự cố; bộ biến đổi công suất cho phép sạc và phát điện hai chiều, đồng thời hỗ trợ ổn định hệ thống điện.
Việc đưa BESS vào các trạm biến áp hiện hữu cũng đặt ra yêu cầu mới về mặt bằng, an toàn và nhân lực. Phần lớn hệ thống được bố trí trong khuôn viên trạm, nơi diện tích hạn chế, trong khi thi công phải bảo đảm an toàn khi các thiết bị khác vẫn mang điện và vận hành liên tục.
Theo ông Sơn, để đưa một hệ thống BESS vào vận hành phải qua nhiều công đoạn, từ khảo sát, xác định nhu cầu, thiết kế, lựa chọn công nghệ, mua sắm thiết bị đến lắp đặt, đấu nối, thử nghiệm, chạy thử và nghiệm thu.
Quá trình sạc điện vào BESS được hệ thống EMS giám sát, điều khiển.
Tại Trạm biến áp 110 kV Yên Phong 4, hệ thống BESS được đưa vào vận hành từ ngày 16/8. Theo ông Nguyễn Văn Dương, Tổ trưởng Tổ thao tác lưu động Yên Phong, khi điều kiện phù hợp, BESS sẽ sạc để tích trữ năng lượng và phát trở lại hệ thống khi có yêu cầu hỗ trợ.
"Quá trình này được hệ thống EMS giám sát, điều khiển, đồng thời phải bảo đảm các giới hạn kỹ thuật và điều kiện an toàn của hệ thống pin", ông Dương nói.
Theo ông Dương, mức độ tự động hóa cao giúp giảm đáng kể thao tác thủ công. Tuy nhiên, nhân viên vẫn phải theo dõi tình trạng sạc, dòng điện, điện áp, nhiệt độ pin, bộ chuyển đổi công suất, hệ thống làm mát, phòng cháy chữa cháy, EMS và các cảnh báo bất thường.
Đây cũng là yêu cầu mới đối với đội ngũ vận hành khi BESS được đưa vào lưới điện. Do công nghệ còn mới, cán bộ phải vừa vận hành, vừa đào tạo, nghiên cứu và tích lũy kinh nghiệm. Khi phát sinh vấn đề kỹ thuật trong giai đoạn đầu, đơn vị có thể phải phối hợp với chuyên gia, nhà thầu và nhà cung cấp để xử lý.
Theo ông Dương, thách thức lớn nhất không nằm ở thao tác thủ công mà ở việc nắm bắt công nghệ, hiểu các thông số vận hành và xử lý kịp thời những cảnh báo bất thường. Vì vậy, cùng với đầu tư thiết bị, việc đào tạo và nâng cao năng lực nhân sự là điều kiện quan trọng để khai thác BESS an toàn, hiệu quả.