Hàng loạt dự án cầu vượt sông Hồng và các tuyến giao thông trọng điểm đang được Hà Nội đốc thúc giải phóng mặt bằng, kéo theo lượng phế thải xây dựng tăng đột biến. Thành phố đứng trước áp lực lớn về thu gom, vận chuyển và xử lý chất thải phát sinh.
"Núi" phế thải tại các đại công trường GPMB
Những ngày đầu tháng 6, tại nhiều công trường giải phóng mặt bằng (GPMB) phục vụ các dự án hạ tầng trọng điểm của Hà Nội, tiếng máy xúc, máy cắt bê tông, xe tải vận chuyển vật liệu hoạt động liên tục. Cùng với tiến độ đẩy nhanh thi công các tuyến đường và cây cầu chiến lược, khối lượng phế thải xây dựng phát sinh tăng đột biến, tạo áp lực lớn lên hệ thống thu gom, vận chuyển và xử lý chất thải của thành phố.
Những đống bê tông, gạch đá và cốt thép chất cao sau quá trình phá dỡ công trình phục vụ dự án cầu Trần Hưng Đạo.
Tại khu vực dốc Vạn Kiếp, phường Hồng Hà - nơi đang triển khai GPMB phục vụ dự án đường dẫn cầu Trần Hưng Đạo, hàng trăm ngôi nhà đã và đang được phá dỡ. Sau mỗi ngày thi công, những đống phế thải khổng lồ tiếp tục chất cao. Xen lẫn gạch vỡ, bê tông, cốt thép là những mảng tường đổ sập còn nguyên dấu vết của các công trình vừa được tháo dỡ.
Nhiều vị trí xuất hiện các "núi" phế thải khổng lồ. Trong đó, phần lớn là bê tông cốt thép - loại vật liệu có trọng lượng lớn, khó phân loại và mất nhiều thời gian xử lý.
Không khí tương tự cũng diễn ra tại các tuyến phố Nhân Hòa, Chính Kinh, Thượng Đình thuộc khu vực triển khai dự án đường Vành đai 2,5. Hàng loạt ngôi nhà nằm trong phạm vi thu hồi đất đang được tháo dỡ khẩn trương để bàn giao mặt bằng cho nhà thầu thi công.
Tại đây, từng khối bê tông, gạch đá, cát sỏi và vật liệu xây dựng được tập kết thành các bãi lớn ven công trường, chờ xe chuyên dụng vận chuyển đi xử lý. Nhiều khu vực mặt bằng sau phá dỡ gần như phủ kín bởi phế thải xây dựng.
Dọc tuyến đường Tam Trinh, nơi đang triển khai dự án mở rộng tuyến đường huyết mạch phía Nam Thủ đô, gần như toàn bộ các công trình nằm trong phạm vi ảnh hưởng đã được tháo dỡ. Những khoảng đất trống liên tiếp xuất hiện, tạo điều kiện để đơn vị thi công triển khai các hạng mục xây dựng mới. Tuy nhiên, đi cùng với mặt bằng sạch là lượng lớn vật liệu phá dỡ được tập kết thành từng đống cao, chờ vận chuyển đến các cơ sở xử lý.
Ông Nguyễn Văn Quý, Trưởng phòng Quản lý chất thải rắn (Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội) cho rằng việc để tồn đọng rác kéo dài không chỉ ảnh hưởng mỹ quan đô thị mà còn tác động trực tiếp đến sức khỏe cộng đồng và hiệu quả quản lý môi trường của địa phương.
Theo ông Nguyễn Văn Quý, thời gian tới thành phố sẽ tăng cường kiểm tra đột xuất quá trình thu gom, vận chuyển rác, đồng thời công khai những địa bàn chậm khắc phục tồn tại, báo cáo UBND thành phố xử lý.
Áp lực lớn lên năng lực thu gom, xử lý phế thải
Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội, tổng khối lượng chất thải rắn xây dựng phát sinh trên địa bàn hiện nay khoảng 10.000 tấn mỗi ngày.
Trong điều kiện bình thường, lượng chất thải rắn xây dựng của thành phố chỉ khoảng 2.100 tấn/ngày. Tuy nhiên, việc đồng thời triển khai hàng loạt dự án giao thông trọng điểm như 7 cầu vượt sông Hồng, các tuyến Vành đai và mở rộng quốc lộ 1, quốc lộ 6 đã khiến lượng phế thải tăng gấp 4-5 lần.
Hiện chất thải xây dựng từ các công trường giải tỏa được vận chuyển tới 4 điểm xử lý chính với tổng công suất khoảng 1.670 tấn/ngày.
Trong đó, khu chôn lấp tại Nguyên Khê có công suất tiếp nhận khoảng 360 tấn/ngày. Ba điểm trung chuyển, tái chế bằng công nghệ nghiền tại Yên Sở, Phúc Lợi và Thư Lâm có tổng công suất khoảng 1.310 tấn/ngày.
Sau khi xử lý, phần lớn phế thải được nghiền thành cốt liệu tái chế phục vụ san nền và thi công các công trình hạ tầng.
Tuy nhiên, với khối lượng phát sinh lên tới khoảng 10.000 tấn mỗi ngày, năng lực xử lý hiện hữu đang đứng trước áp lực rất lớn.
Trước thực trạng khối lượng phế thải tăng mạnh, Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội đang nghiên cứu giải pháp xử lý ngay tại nguồn đối với các dự án trọng điểm.
Theo phương án đề xuất, các máy nghiền có công suất khoảng 500 tấn/ngày sẽ được bố trí trực tiếp trong phạm vi công trường để nghiền, tái chế phế thải xây dựng tại chỗ. Giải pháp này được kỳ vọng giúp giảm đáng kể áp lực vận chuyển, tiết kiệm chi phí và giảm tải cho các khu trung chuyển hiện nay.
Song song với đó, các xã, phường được yêu cầu tiếp tục rà soát, bổ sung các điểm tập kết tạm thời để đáp ứng nhu cầu xử lý chất thải phát sinh từ hoạt động cải tạo, sửa chữa nhà ở của người dân. Mỗi địa phương dự kiến bố trí từ một đến hai điểm tập kết phù hợp.
Về lâu dài, Hà Nội đang xúc tiến đầu tư nhiều cơ sở xử lý và tái chế mới như trạm trung chuyển và tái chế tại xã Chương Dương; nhà máy xử lý tại xã Dục Tú và xã Đông Anh; cùng khu tiếp nhận, tái chế chất thải xây dựng tại xã Tiến Thắng.
Trước áp lực môi trường từ các công trường xây dựng, Chủ tịch UBND TP Hà Nội Vũ Đại Thắng đã ban hành Chỉ thị yêu cầu tăng cường các biện pháp bảo đảm vệ sinh môi trường trong quá trình thi công các dự án đầu tư xây dựng trên địa bàn.
Theo chỉ thị, thành phố đang triển khai đồng loạt nhiều dự án hạ tầng giao thông, kỹ thuật và nhà ở. Tuy nhiên, tại một số công trường vẫn tồn tại tình trạng bụi, tiếng ồn kéo dài, vật liệu xây dựng tập kết chưa gọn gàng, phương tiện vận chuyển không che chắn đầy đủ, ảnh hưởng đến môi trường và đời sống người dân.
Để khắc phục, thành phố yêu cầu các chủ đầu tư, nhà thầu thực hiện nghiêm nguyên tắc thi công cuốn chiếu, làm đến đâu gọn đến đó; hạn chế đào hở kéo dài, đồng thời hoàn trả hạ tầng ngay sau khi hoàn thành từng hạng mục.
Đặc biệt, các đơn vị thi công phải chịu trách nhiệm toàn diện về vệ sinh môi trường tại công trường; bắt buộc thực hiện che chắn, phun sương dập bụi, bố trí khu vực rửa xe và bảo đảm phương tiện vận chuyển vật liệu, phế thải được làm sạch trước khi ra khỏi công trường nhằm hạn chế phát tán bụi và chất thải ra môi trường.
Khu vực tập kết phế thải xây dựng rộng 6.5ha gần nút giao Pháp Vân - Cầu Giẽ. Ảnh: Phạm Chiểu.
Đề xuất hình thành hệ sinh thái tái chế
Theo Đề án tổng thể quản lý chất thải rắn xây dựng trên địa bàn Hà Nội đến năm 2030, thành phố đặt mục tiêu thu gom, xử lý 90% lượng chất thải rắn xây dựng phát sinh tại khu vực đô thị.
Đáng chú ý, 60% lượng chất thải này sẽ được tái sử dụng hoặc tái chế thành vật liệu xây dựng phục vụ các công trình mới. Thành phố cũng yêu cầu 100% công trình sử dụng vốn ngân sách phải ưu tiên sử dụng vật liệu tái chế thay thế một phần vật liệu khai thác từ tài nguyên thiên nhiên.
Để thực hiện mục tiêu này, Hà Nội dự kiến đầu tư khoảng 27,2 tỷ đồng cho các nhiệm vụ quản lý, giám sát, đầu tư hạ tầng xử lý, ứng dụng công nghệ và nâng cao năng lực tái chế chất thải xây dựng.
Ông Nguyễn Văn Vinh, Chủ tịch HĐQT, Tổng giám đốc Tập đoàn AMACCAO (Chủ đầu tư Khu xử lý chất thải rắn Xuân Sơn và Nhà máy điện rác Seraphin) cho biết, doanh nghiệp đang đề xuất triển khai đồng bộ hệ sinh thái môi trường tại Khu xử lý chất thải rắn Xuân Sơn.
Theo đó, hệ sinh thái gồm bốn cấu phần chính là khu liên hợp xử lý chất thải và tái chế vật liệu xây dựng; bãi chôn lấp tro bay; Nhà máy xử lý rác phát điện AMACCAO - Thành Công và dự án khu phức hợp sinh thái Xuân Sơn kết hợp phục hồi môi trường bãi chôn lấp cũ.
Theo ông Nguyễn Văn Vinh, Nhà máy điện rác Seraphin hiện phát sinh khoảng 300 tấn tro xỉ mỗi ngày. Dù nguồn vật liệu này hoàn toàn có thể tái chế để sản xuất vật liệu xây dựng hoặc phục vụ nền đường giao thông, song đầu ra vẫn gặp khó khăn do nhiều dự án chưa đưa vật liệu tái chế vào danh mục sử dụng.
Từ thực tế đó, doanh nghiệp đề xuất đầu tư nhà máy tái chế tro xỉ kết hợp xử lý chất thải rắn xây dựng của thành phố.
Theo đại diện AMACCAO, việc kết hợp hai dây chuyền xử lý không chỉ phù hợp về công nghệ mà còn góp phần giải quyết bài toán phế thải xây dựng đang gia tăng nhanh chóng trong quá trình cải tạo, chỉnh trang đô thị và đầu tư hạ tầng quy mô lớn của Hà Nội.
Bộ Nông nghiệp và Môi trường đang lấy ý kiến dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo vệ môi trường, dự kiến trình Quốc hội cho ý kiến trong năm 2026. Dự thảo tiếp tục hoàn thiện các quy định về quản lý chất thải theo hướng kinh tế tuần hoàn, coi chất thải là nguồn tài nguyên có thể tái sử dụng, tái chế và đưa trở lại chu trình sản xuất, tiêu dùng.
Theo dự thảo, đất, đá, bê tông, gạch, cát và các loại chất thải trơ phát sinh từ hoạt động xây dựng phải được ưu tiên tái sử dụng làm vật liệu xây dựng hoặc san lấp mặt bằng cho các dự án, công trình phù hợp.
So với quy định hiện hành, dự thảo đã cụ thể hóa các loại phế thải xây dựng cần được tái chế, tái sử dụng; đồng thời bổ sung quy định quản lý vật liệu, sản phẩm được sản xuất từ chất thải sau xử lý. Chính phủ sẽ quy định lộ trình áp dụng tỷ lệ vật liệu tái chế trong hàng hóa, sản phẩm nhằm thúc đẩy kinh tế tuần hoàn và giảm khai thác tài nguyên thiên nhiên.