Từ những vùng thường xuyên sạt lở, ngập lụt, nhiều khu tái định cư ở Gia Lai đang được gấp rút hoàn thiện, mở ra nơi ở an toàn, ổn định hơn cho người dân trước mùa mưa bão.
Đưa người dân ra khỏi vùng nguy hiểm
Những năm gần đây, biến đổi khí hậu và thời tiết cực đoan làm gia tăng nguy cơ sạt lở, lũ quét, lũ ống. Việc di dời tạm thời khi thiên tai xảy ra vừa tốn kém, vừa không giải quyết được căn cơ nguy cơ mất an toàn.
Những ngôi nhà mới khang trang đang dần thành hình trên khu tái định cư thôn Chánh Thắng.
Vì vậy, tỉnh Gia Lai đã và đang triển khai các phương án bố trí, ổn định dân cư vùng thiên tai theo hướng đưa người dân ra khỏi khu vực nguy hiểm, tạo nơi ở an toàn và ổn định lâu dài.
Theo phương án của tỉnh, tổng nhu cầu kinh phí thực hiện khoảng 2.108 tỷ đồng từ ngân sách Trung ương, địa phương, nguồn huy động đóng góp của tổ chức, cá nhân và các nguồn vốn hợp pháp khác. Trong năm 2026, khoảng 1.133 hộ sẽ được bố trí tái định cư; 725 hộ còn lại tiếp tục thực hiện trong giai đoạn 2027-2030.
Về khu tái định cư thôn Chánh Thắng (xã Cát Tiến, tỉnh Gia Lai) những ngày tháng 9, ký ức về vụ sạt lở núi Cấm vào tháng 11/2021 vẫn còn nguyên trong tâm trí người dân sống dưới chân núi.
Vụ sạt lở năm ấy đã vùi lấp hơn 40 căn nhà, làm hư hỏng hệ thống giao thông, thủy lợi và ảnh hưởng đến cuộc sống của hơn 100 hộ dân. Ngay sau đó, các ngành chức năng đề xuất phương án bố trí ổn định dân cư khẩn cấp cho 64 hộ nằm trong khu vực có nguy cơ mất an toàn.
Ông Mai Công Thu trong ngôi nhà mới đang bước vào giai đoạn hoàn thiện.
Trong số những hộ từng sống trong nỗi bất an ấy có gia đình ông Mai Công Thu (70 tuổi) ở thôn Thắng Hùng, xã Cát Tiến. Nhiều năm qua, căn nhà cũ của gia đình ông nằm ngay dưới chân núi, phía sau là khu vực có nguy cơ đất đá sạt xuống mỗi khi mưa lớn. Sau trận sạt lở năm 2021, nỗi lo ấy càng thường trực. Cứ vào mùa mưa, gia đình ông lại phải chủ động tính chuyện tìm nơi tránh trú, mong một ngày có được chỗ ở an toàn, ổn định hơn.
Khi được vận động chuyển đến nơi ở mới, gia đình ông đồng ý. Với tiền đền bù, ông xây căn nhà mới trên diện tích 200 m². Đất ở mới không còn rộng để chăn nuôi như trước, nhưng đổi lại là sự an toàn.
"Qua nơi ở mới, diện tích đất nhỏ hơn, không thể chăn nuôi bò, gà như trước nhưng đổi lại, gia đình tôi có nơi ở an toàn hơn, không còn phải thấp thỏm mỗi khi mưa to, gió lớn", ông Thu chia sẻ.
Tại xã Cát Tiến hiện có hai khu tái định cư phục vụ người dân vùng thiên tai. Khu tái định cư vùng thiên tai xã Cát Tiến rộng 8,8 ha, bố trí cho 61 hộ, kinh phí khoảng 138 tỷ đồng; khu tái định cư di dời khẩn cấp các hộ dân sống trong vùng sạt lở núi Cấm giai đoạn 1 rộng 3,2 ha, bố trí cho 64 hộ, kinh phí hơn 128 tỷ đồng.
Những khu dân cư mới được đầu tư đồng bộ điện, nước, giao thông, tạo điều kiện để người dân không chỉ có một mái nhà mới mà còn từng bước ổn định cuộc sống.
Bà Võ Thị Thu vui mừng vì từ nay gia đình không còn phải nơm nớp lo sợ mỗi khi mùa mưa bão đến.
Với gia đình bà Võ Thị Thu (60 tuổi, xã Cát Tiến), niềm vui lớn nhất sau khi chuyển vào căn nhà mới không nằm ở việc nhà cao, rộng hơn mà là từ nay gia đình có thể ở trong nhà mà yên tâm hơn mỗi khi mưa lớn.
"Ra đây là yên tâm rồi. Mùa mưa năm nay không còn phải thức trắng đêm nghe tiếng mưa, nơm nớp lo sợ nữa. Có nhà kiên cố là mừng rồi, chuyện kế sinh nhai cứ từ từ sắp xếp là ổn", bà Thu chia sẻ.
Tăng tốc trước mùa mưa bão
Nếu ở phía Đông tỉnh, bài toán đặt ra là đưa người dân ra khỏi chân núi có nguy cơ sạt lở, thì tại phía Tây tỉnh, nhiều khu tái định cư đang được khẩn trương hoàn thiện để đưa người dân sống dọc sông, suối ra khỏi vùng thường xuyên ngập lụt, sạt lở.
Nhiều khu tái định cư đang được khẩn trương hoàn thiện tại khu vực phía Tây tỉnh.
Tại xã Ia Hiao, gia đình anh Ksor Văn Công An từng sống trong căn nhà sàn sát bờ sông Yun. Mỗi mùa mưa, khi nước sông dâng cao, dòng nước lại khoét sâu vào chân đất, khiến cả gia đình thấp thỏm.
Nay gia đình anh đã có căn nhà mới tại Khu tái định cư vùng thiên tai thôn Điểm 9, cách nơi ở cũ khoảng 2 km. Căn nhà rộng gần 60 m², được xây dựng kiên cố; phần đất còn lại được gia đình tính toán để trồng rau, nuôi gà, vịt và bò.
"Tôi thấy khu mới rộng rãi, đường sá đẹp, đi lại thuận tiện hơn trước. Nhà cửa cũng rộng rãi, thoáng mát, xây dựng kiên cố, chắc chắn nên bà con ai cũng phấn khởi. Từ ngày có khu tái định cư, người dân chúng tôi rất vui mừng vì có chỗ ở ổn định, an toàn hơn", anh An vui mừng nói.
Gia đình anh An là một trong 180 hộ dân ở các làng thường xuyên bị ngập lụt, sạt lở dọc sông Yun và các nhánh suối đổ về sông Ba được bố trí đến khu tái định cư.
Khu tái định cư này rộng 15,6 ha, mỗi hộ được bố trí 500 m² đất ở, hỗ trợ hơn 113 triệu đồng xây dựng nhà cùng kinh phí di chuyển, ổn định cuộc sống.
Ksor Văn Công An vui mừng khi được sống trong ngôi nhà mới.
Bà Võ Hoàng Lan, Chủ tịch UBND xã Ia Hiao cho biết: Địa phương đặt mục tiêu trong năm nay đưa 80/180 hộ vùng có nguy cơ ngập lụt, sạt lở đến nơi ở mới. Xã tổ chức làm việc hằng tuần với các phòng, ban chuyên môn và đơn vị liên quan, theo dõi tiến độ tại hiện trường, thúc đẩy hoàn thiện những hạng mục còn lại để người dân có thể ổn định trước mùa mưa bão.
Tại xã Ia Tul, một khu tái định cư rộng 22 ha ở bôn Tơ Khế cũng đang được khẩn trương hoàn thiện để đón 207 hộ dân với hơn 1.000 nhân khẩu ở bôn Jứ. Đây là những hộ nhiều năm sinh sống dọc sông Yun, thường xuyên phải đối mặt với nguy cơ ngập lụt, sạt lở, nhất là vào mùa mưa.
Để rút ngắn thời gian di chuyển, chính quyền địa phương huy động đoàn viên, hội viên và lực lượng quân đội hỗ trợ người dân tháo dỡ nhà cũ, vận chuyển vật liệu và dựng lại nhà tại nơi ở mới.
Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Gia Lai cũng đã huy động 224 cán bộ, chiến sĩ tham gia hỗ trợ 207 hộ; phương án được tổ chức theo hình thức cuốn chiếu để vừa tháo dỡ, vừa vận chuyển và lắp dựng nhà. Chỉ trong 10 ngày, gần 20 căn nhà đã được tháo dỡ, vận chuyển và dựng lại. Trước diễn biến thời tiết còn phức tạp, lực lượng quân đội đặt mục tiêu hoàn thành việc di chuyển toàn bộ 207 hộ trước ngày 30/10.
Một trong những khu tái định cư ở khu vực phía Tây tỉnh.
Đại tá Nguyễn Xuân Sơn, Phó Chính ủy Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Gia Lai cho hay: "Mấy ngày nay mưa liên tục, việc tháo lắp gặp khó khăn và thời gian hoàn thiện bị kéo dài. Bộ chỉ huy Quân sự tỉnh Gia Lai đề nghị địa phương tăng cường thợ chính có chuyên môn. Mỗi tổ đội chỉ cần 1 thợ mộc, hoặc 1 thợ xây chính. Quyết tâm của Bộ chỉ huy là trước 30/10, 207 hộ dân sẽ được về khu tái định cư, ổn định cuộc sống".
Từ núi Cấm đến sông Yun, các khu tái định cư đang mở ra một hướng tiếp cận chủ động hơn trong phòng, chống thiên tai, thay vì chờ thiên tai xảy ra rồi di dời người dân, từng bước đưa các hộ sống trong vùng nguy hiểm đến nơi ở an toàn từ trước.
Với mục tiêu 1.133 hộ được bố trí trong năm 2026, tiến độ xây dựng, hoàn thiện các khu tái định cư và tổ chức di chuyển người dân đang trở thành nhiệm vụ cấp thiết, nhất là khi mùa mưa bão vẫn còn diễn biến phức tạp.
