Sau sắp xếp đơn vị hành chính, Thái Nguyên có 15 xã đặt mục tiêu đạt chuẩn nông thôn mới năm 2026, với cách làm mới, sát cơ sở, huy động người dân và lấy chất lượng cuộc sống làm thước đo.
Những con đường do người dân hiến đất
Tại xóm Lũ Yên, xã Tân Khánh, một con đường lớn đang được mở rộng, gia đình bà Hà Thị Lan là một trong những hộ dân tự nguyện hiến hơn 500m2 đất và sẵn sàng hiến tiếp cho công trình mà không yêu cầu bồi thường.
Bà Hà Thị Lan chỉ vị trí gia đình hiến đất mở rộng đường giao thông nông thôn mới.
Theo bà Lan, trước đây, tuyến đường trước nhà khá hẹp, khu vực ngã ba chật chội, việc đi lại khó khăn, thậm chí từng xảy ra va chạm, tai nạn.
“Nhà nước, địa phương vận động làm đường cho rộng rãi, đẹp hơn, gia đình tôi ủng hộ ngay. Đường được mở rộng, khu vực ngã ba thông thoáng, việc đi lại thuận tiện hơn, người dân cũng cảm thấy yên tâm hơn”, bà Lan chia sẻ.
Giáp xóm Lũ Yên, ở xóm Yên Thịnh, câu chuyện tương tự cũng đang diễn ra. Ông Đào Văn Khương, Trưởng xóm Yên Thịnh cho biết, hưởng ứng phong trào chung tay xây dựng nông thôn mới, người dân trong xóm tích cực hưởng ứng chủ trương hiến đất mở rộng đường giao thông nông thôn. Nhiều hộ có đất và tài sản trên đất đã tự nguyện bàn giao mặt bằng, không yêu cầu bồi thường.
Có nhiều hộ hiến từ khoảng 570-600m² đất, trong đó có cả đất ở vị trí mặt đường và tài sản trên đất. Có hộ chưa có dự án làm đường đến gần nhà đã đăng ký hiến đất.
Từ khi tuyến đường được mở rộng, theo ông Khương, hoạt động giao thương tại khu vực có nhiều chuyển biến. Lượng phương tiện qua lại tăng, giá đất tăng, một số hộ dân có điều kiện mở cửa hàng, kinh doanh, qua đó góp phần cải thiện thu nhập.
HTX gà đồi hữu cơ Tân Phú mở rộng sản xuất sau khi thành lập xã mới.
Ông Nguyễn Văn Tuyên, Giám đốc Hợp tác xã ( HTX) gà đồi hữu cơ Tân Phú, Tân Khánh cho biết: HTX hiện có 10 hộ thành viên, các hộ liên kết sản xuất theo tiêu chuẩn VietGAP.
Sau khi thành lập xã Tân Khánh mới, mở ra không gian phát triển rộng hơn, HTX đã phối hợp với Hội Nông dân xã xây dựng chi hội nghề nghiệp chăn nuôi gà, hướng tới tập hợp khoảng 200 hộ chăn nuôi trên địa bàn, tạo thuận lợi cho áp dụng khoa học kỹ thuật, mở rộng quy mô sản xuất và kiểm soát chất lượng để phát triển thương hiệu gà đồi Tân Khánh theo hướng bền vững.
Với đà trên, Tân Khánh đang đặt mục tiêu biến những chuyển động đó thành một cuộc tăng tốc toàn diện. Theo bà Trần Thị Tuyên, Chủ tịch UBND xã Tân Khánh, qua rà soát, địa phương hiện có 29 chỉ tiêu đạt và 18 chỉ tiêu nông thôn mới chưa đạt.
Những nội dung còn thiếu tập trung vào quy hoạch, quản lý kiến trúc, giao thông và một số yêu cầu về hạ tầng nông thôn. Trong đó, xã phải tiếp tục hoàn thiện hệ thống đường giao thông, tỷ lệ đường xã đạt chuẩn theo quy hoạch, trồng cây xanh dọc các tuyến đường và cứng hóa đường thôn, ngõ, xóm.
Cùng với nhiều giải pháp, Tân Khánh đang triển khai kế hoạch 120 ngày xây dựng xã đạt chuẩn nông thôn mới năm 2026, từ ngày 1/9 đến 31/12/2026. Mục tiêu đặt ra là hoàn thành 10/10 tiêu chí, 47/47 chỉ tiêu theo Bộ tiêu chí quốc gia về xã nông thôn mới giai đoạn 2026-2030.
Không chỉ hoàn thành các tiêu chí, Tân Khánh đặt mục tiêu xây dựng ít nhất 2 xóm đạt chuẩn nông thôn mới, trong đó có một xóm đạt tiêu chuẩn xóm thông minh; phát triển sản xuất, nâng cao năng suất, chất lượng và giá trị sản phẩm; tạo việc làm, tăng thu nhập, giảm nghèo và bảo đảm an sinh xã hội.
Tuyến đường mới làm thay đổi diện mạo thôn xóm ở xã Tân Khánh.
Những tuyến đường mẫu trồng cây xanh, hoa cũng được đặt ra; các đợt tổng vệ sinh môi trường, thu gom, xử lý rác thải, chỉnh trang nông thôn theo hướng “sáng - xanh - sạch - đẹp - an toàn” được triển khai đồng bộ.
Đặc biệt, địa phương xác định việc hoàn thành tiêu chí phải bảo đảm thực chất, hiệu quả, bền vững, lấy sự hài lòng và đời sống nhân dân làm thước đo.
Hướng tới mục tiêu nông thôn đáng sống
Theo ông Nguyễn Viết Đài, Phó chủ tịch UBND xã Điềm Thụy, qua rà soát theo Bộ tiêu chí xã nông thôn mới giai đoạn 2026-2030, xã mới cơ bản đạt 3/10 tiêu chí, 35/47 chỉ tiêu, tương ứng 75 điểm; còn 7/10 tiêu chí chưa đạt, với 12/47 chỉ tiêu chưa hoàn thành.
Nhiều vùng quê nghèo ở Thái Nguyên đổi thay khi xây dựng nông thôn mới.
Những điểm nghẽn nằm ở quy hoạch, hạ tầng kinh tế - xã hội, phát triển nông nghiệp, hạ tầng thương mại nông thôn và một số tiêu chí văn hóa.
Đơn cử, xã chưa có quy chế quản lý kiến trúc được phê duyệt hoặc tích hợp trong quy hoạch chung; một số tuyến đường xã chưa đạt yêu cầu theo quy hoạch. Chợ Hanh đã đạt chuẩn kinh doanh thực phẩm nhưng còn thiếu một số hạng mục phụ trợ như nhà vệ sinh, bãi để xe.
Địa phương cũng cần được hướng dẫn về quy chế quản lý kiến trúc, công nghệ tưới tiên tiến, tiết kiệm nước, cấp mã số vùng trồng, chứng nhận VietGAP, phát triển thương mại điện tử và kỹ năng số cho các chủ thể OCOP.
Những khó khăn này không chỉ riêng Điềm Thụy. Chia sẻ với phóng viên, ông Nguyễn Thành Nam, Chi cục trưởng Chi cục Kinh tế hợp tác và Phát triển nông thôn tỉnh Thái Nguyên cho biết, năm 2026 tỉnh phấn đấu có 15 xã đạt chuẩn nông thôn mới.
Qua rà soát tại thời điểm 30/7/2026, khó khăn của các xã tập trung ở nhiều nhóm vấn đề, trong đó nổi lên là những tiêu chí chịu tác động trực tiếp từ việc sắp xếp, sáp nhập đơn vị hành chính, cơ sở giáo dục và y tế.
Sau sắp xếp, các xã phải lập và phê duyệt lại quy hoạch chung xây dựng xã. Tuy nhiên, do tiếp tục rà soát, sắp xếp các xã, UBND tỉnh đã chỉ đạo dừng công tác lập quy hoạch của 10/15 xã trong kế hoạch.
Các trường học, trạm y tế sau sắp xếp cũng phát sinh vấn đề về thời gian để được công nhận lại đạt chuẩn. Trong khi đó, quy mô diện tích, dân số và không gian phát triển của các xã thay đổi đáng kể, khiến nhiều tiêu chí phải rà soát, điều chỉnh, cập nhật theo địa giới và điều kiện mới.
Một thách thức khác là thời gian thực hiện ngắn, trong khi nguồn lực đầu tư tại một số địa phương còn hạn chế.
Đáng chú ý, Bộ tiêu chí xã nông thôn mới giai đoạn 2026-2030 đã nâng cao rõ rệt yêu cầu về chất lượng và tính bền vững. Nếu trước đây việc hoàn thiện hạ tầng là trọng tâm, giai đoạn mới đòi hỏi chuyển mạnh sang phát triển kinh tế nông thôn, nâng thu nhập, nguồn nhân lực, chất lượng dịch vụ xã hội, khoa học công nghệ, chuyển đổi số, môi trường, quản trị và chất lượng cuộc sống.
Đây cũng chính là lý do Thái Nguyên đang thay đổi cách tổ chức thực hiện. Theo kế hoạch của tỉnh, các xã được rà soát cụ thể hiện trạng, xác định từng tiêu chí chưa đạt, khối lượng công việc, nhu cầu vốn, nguồn vốn và thời gian hoàn thành để xây dựng lộ trình về đích riêng.
Đối với những tiêu chí khó, các sở, ngành chuyên môn tăng cường hướng dẫn, kiểm tra trực tiếp tại cơ sở.
Tỉnh đã hoàn thiện cơ chế phân bổ nguồn lực giai đoạn 2026-2030, trong đó có cơ chế hỗ trợ riêng đối với các xã đăng ký phấn đấu đạt chuẩn.
Theo Nghị quyết số 22/2026/NQ-HĐND ngày 9/6/2026, trong năm đăng ký đạt chuẩn, mỗi xã được hỗ trợ 5 tỷ đồng vốn đầu tư phát triển, 4 tỷ đồng kinh phí thường xuyên và 3.000 tấn xi măng.
Cùng với nguồn lực, cách chỉ đạo cũng được thay đổi theo hướng “sát cơ sở, sát người dân”. Các sở, ngành tăng cường xuống xã, xuống thôn để kiểm tra, hướng dẫn trực tiếp, chủ động phát hiện và tháo gỡ khó khăn thay vì chờ địa phương báo cáo.
Tỉnh cũng xác định xây dựng nông thôn mới là nhiệm vụ chính trị trọng tâm, thường xuyên, liên tục của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội; đồng thời nhấn mạnh vai trò chủ thể của người dân.
Theo định hướng mới, xây dựng nông thôn mới phải gắn với phát triển sản phẩm OCOP, hợp tác xã, liên kết sản xuất - tiêu thụ, du lịch cộng đồng, chuyển đổi số, bảo vệ môi trường và xây dựng cảnh quan nông thôn.
Tỉnh cũng đã ban hành Bộ tiêu chí thôn nông thôn mới giai đoạn 2026-2030, lựa chọn và nhân rộng các mô hình thôn nông thôn mới, coi đây là hạt nhân tạo phong trào lan tỏa trong cộng đồng dân cư.
Sau sắp xếp, Thái Nguyên có không gian nông thôn rộng hơn, nhưng khoảng cách phát triển giữa các vùng vẫn còn. Định hướng đến năm 2030, tỉnh phấn đấu 95% số xã đạt chuẩn nông thôn mới, 10-15% số xã đạt chuẩn nông thôn mới hiện đại.
Nông thôn mới đang thúc đẩy quá trình đô thị hóa tại nhiều vùng nông thôn Thái Nguyên.
Phát biểu tại buổi làm việc với các địa phương phía Bắc tỉnh để đánh giá kết quả, tháo gỡ khó khăn và xác định định hướng phát triển giai đoạn 2026-2030, Bí thư Tỉnh ủy Thái Nguyên Trịnh Xuân Trường nhấn mạnh, xây dựng nông thôn mới phải là nhiệm vụ trọng tâm, xuyên suốt, gắn kết đồng bộ giữa phát triển sản xuất, nâng cao thu nhập với hoàn thiện hạ tầng, bảo đảm an sinh, giữ gìn môi trường và nâng cao chất lượng đời sống nhân dân.
Mục tiêu cuối cùng không chỉ là thêm những xã được công nhận đạt chuẩn. Quan trọng hơn, nông thôn mới giai đoạn 2026-2030 được xác định phải chuyển từ “đạt chuẩn” sang “đạt chuẩn có chất lượng, hiệu quả thực chất”. Đó cũng là bước chuyển từ “xây dựng nông thôn mới” sang “kiến tạo một nông thôn đáng sống, hiện đại và bền vững”.