Tháo gỡ điểm nghẽn, đẩy nhanh giám định ADN hài cốt liệt sĩ

Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà đề nghị tập trung cao độ, huy động nguồn lực, tháo gỡ các điểm nghẽn về công nghệ, nhân lực, dữ liệu, cơ sở vật chất, phấn đấu hoàn thành giám định ADN đối với 18.000 mẫu hài cốt liệt sĩ trong Chiến dịch 500 ngày đêm.

Chiều 14/9, Bí thư Trung ương Đảng, Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà, Trưởng Ban Chỉ đạo quốc gia về tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ đã làm việc với các bộ, ngành, cơ quan về công tác giám định ADN xác định danh tính hài cốt liệt sĩ.

Trước đó, trong buổi sáng, Phó Thủ tướng trực tiếp kiểm tra công tác giám định ADN tại Trung tâm Giám định ADN, Viện Sinh học, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam và Viện Pháp y Quân đội, Cục Quân y, Bộ Quốc phòng.

Theo phân công của Ban Chỉ đạo quốc gia, trong "Chiến dịch 500 ngày đêm", các đơn vị giám định phải hoàn thành giám định 18.000 mẫu hài cốt liệt sĩ.

Hiện có 4 bộ, cơ quan Trung ương có đơn vị giám định ADN hài cốt liệt sĩ được giao nhiệm vụ, gồm Viện Pháp y Quân đội, Bộ Quốc phòng; Viện Khoa học hình sự, Bộ Công an; Viện Pháp y Quốc gia, Bộ Y tế và Viện Sinh học, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam.

Báo cáo tại cuộc làm việc cho thấy, các đơn vị đã tiếp nhận số lượng rất lớn mẫu hài cốt liệt sĩ. Viện Pháp y Quốc gia tiếp nhận 16.636 mẫu; Viện Pháp y Quân đội tiếp nhận 35.776 mẫu; Viện Sinh học tiếp nhận, lưu trữ 37.610 mẫu từ 8 địa phương.

Công nghệ NGS-SNP đã cho thấy hiệu quả bước đầu đối với những mẫu hài cốt có mức độ phân hủy cao. Dự kiến trong tháng 10/2026, các đơn vị sẽ được bàn giao đợt 1 dây chuyền NGS-SNP do Tập đoàn Vingroup tài trợ.

Tuy nhiên, năng lực giám định (nhân lực, trang thiết bị, hóa chất) của các đơn vị được giao nhiệm vụ hiện vẫn chưa đáp ứng kịp tiến độ trước khối lượng mẫu tồn đọng lớn.

Phải nỗ lực vượt bậc cho một việc lớn, việc khó

Sau khi nghe các ý kiến trao đổi, phát biểu kết luận buổi làm việc, Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà ghi nhận, thời gian qua các bộ, ngành, địa phương và lực lượng trực tiếp thực hiện nhiệm vụ đã làm được rất nhiều việc. Tuy nhiên, phía trước vẫn còn khối lượng công việc rất lớn, nhiều nhiệm vụ khó khăn, do đó "không còn cách nào khác" là phải nỗ lực vượt bậc để hoàn thành mục tiêu.

Phó Thủ tướng đánh giá cao tinh thần trách nhiệm, quyết tâm của các bộ, ngành và đặc biệt ghi nhận sự nỗ lực của các đơn vị trực tiếp thực hiện công tác giám định ADN. Việc hoàn thiện các quy định pháp lý, quy trình thời gian qua đã tạo nền tảng quan trọng cho công tác này.

Phó Thủ tướng cũng đánh giá cao kết quả lấy mẫu hài cốt và mẫu sinh phẩm thân nhân liệt sĩ. Đến ngày 10/9, đã lấy khoảng 190.000/230.000 mẫu hài cốt liệt sĩ, đạt khoảng 90%. Đối với mẫu sinh phẩm thân nhân, đã đạt 106,3% kế hoạch; phân tích ADN 72.019 mẫu và cập nhật hơn 72.000 kết quả vào cơ sở dữ liệu phục vụ đối sánh.

Phó Thủ tướng bày tỏ xúc động trước hình ảnh cán bộ cõng thân nhân liệt sĩ hơn 100 tuổi đi lấy mẫu và hình ảnh bộ đội miệt mài khai quật hài cốt liệt sĩ trong điều kiện thời tiết khắc nghiệt...

Theo Phó Thủ tướng, chính tinh thần trách nhiệm, sự cống hiến và "mệnh lệnh từ trái tim", cùng với mệnh lệnh hành chính, đã tạo nên những kết quả rất lớn trong công tác lấy mẫu thời gian qua.

Không để thiếu nhân lực khi chuyển sang công nghệ mới

Bên cạnh kết quả đạt được, Phó Thủ tướng chỉ rõ những hạn chế lớn, gồm nguồn nhân lực, dữ liệu chưa liên thông, đồng bộ; cơ sở vật chất, trang thiết bị còn hạn chế và những khó khăn trong giám định mẫu hài cốt liệt sĩ.

Trong đó, nguồn nhân lực là điểm nghẽn cần tháo gỡ ngay. Phó Thủ tướng yêu cầu các đơn vị rà soát, đánh giá thực trạng và chủ động đề xuất giải pháp tăng cường, biệt phái cán bộ; bảo đảm vừa vận hành dây chuyền hiện có, vừa tiếp nhận và làm chủ công nghệ mới.

Nhấn mạnh tinh thần "phải chuẩn bị từ sớm", Phó Thủ tướng giao Bộ Quốc phòng, Bộ Công an, Bộ Y tế và Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam chủ động bổ sung nhân sự, đồng thời xây dựng phương án đào tạo nguồn nhân lực cho dài hạn.

Đối với việc chuyển giao công nghệ NGS-SNP, Phó Thủ tướng yêu cầu các đơn vị cử lực lượng nòng cốt trực tiếp đến Viện Sinh học để học và thực hành trên máy; Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam khẩn trương xây dựng kế hoạch đào tạo, bồi dưỡng, triển khai tổng thể để triển khai chương trình này.

Liên thông dữ liệu, khắc phục tình trạng phân mảnh

Đánh giá công tác dữ liệu vẫn là hạn chế lớn do còn phân mảnh, thiếu tính liên thông và đồng bộ, Phó Thủ tướng nhấn mạnh nguồn dữ liệu về liệt sĩ và mộ liệt sĩ do Bộ Nội vụ chủ trì mang tính nền tảng, là đầu vào quan trọng để kết nối với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, dữ liệu mẫu hài cốt và thân nhân.

Theo đó, việc cập nhật, bổ sung và hoàn thiện dữ liệu phải bảo đảm tiêu chuẩn “đúng, đủ, sạch, sống, dùng chung” theo tinh thần Đề án 06.

Về mục tiêu trọng tâm, "Chiến dịch 500 ngày đêm" đặt mốc hoàn thành giám định ADN 18.000 mẫu hài cốt liệt sĩ trước ngày 27/7/2027.

Để bảo đảm tiến độ, Phó Thủ tướng yêu cầu cố gắng hoàn tất việc lấy mẫu hài cốt liệt sĩ còn thiếu thông tin tại các nghĩa trang trước ngày 30/11, đồng thời tiếp tục đẩy nhanh công tác tìm kiếm, quy tập.

Cùng với đó, Bộ Công an được giao tiếp tục phát động chiến dịch lấy mẫu sinh phẩm dòng cha của thân nhân liệt sĩ từ nay đến ngày 30/11, phấn đấu hoàn thành toàn bộ trong năm nay.

Phó Thủ tướng cũng yêu cầu Bộ Công an nghiên cứu dự án xây dựng kho bảo quản, lưu trữ mẫu sinh phẩm thân nhân liệt sĩ với quy mô khoảng 2 triệu mẫu, bởi việc bảo quản tốt sẽ giúp lưu giữ mẫu trong 50 năm hoặc lâu hơn, thay vì chỉ đáp ứng được khoảng 10-15 năm trong điều kiện hiện nay.

Ngoài ra, Phó Thủ tướng chỉ đạo ngay trong tuần này phải hoàn thành việc điều tiết mẫu hài cốt liệt sĩ tại Viện Pháp y Quân đội phù hợp với năng lực bảo quản thực tế.

Về cơ chế, chính sách, Phó Thủ tướng yêu cầu Bộ Nội vụ và các bộ ngành tham mưu sửa đổi Nghị quyết số 26/2026/NQ-CP của Chính phủ về cơ chế, chính sách đặc thù nhằm tháo gỡ khó khăn trong tổ chức lấy mẫu, giám định và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ còn thiếu thông tin bằng phương pháp giám định ADN; xây dựng nghị định về định mức kinh tế - kỹ thuật, quy trình lấy mẫu hài cốt liệt sĩ và sinh phẩm thân nhân liệt sĩ, phấn đấu ban hành chậm nhất ngày 30/9 theo thủ tục rút gọn.

Bộ Tài chính được giao tham mưu cơ chế mua sắm trang thiết bị, hóa chất, sinh phẩm phục vụ giám định ADN; đồng thời phối hợp các đơn vị rà soát, bổ sung dự toán năm 2027, bảo đảm đầy đủ nguồn lực cho phòng xét nghiệm ADN, phòng sạch và các điều kiện cần thiết.

Đối với nguồn lực xã hội hóa, Phó Thủ tướng yêu cầu phân định rõ phần doanh nghiệp hỗ trợ và phần ngân sách Nhà nước đầu tư. Phó Thủ tướng nhấn mạnh quan điểm đầu tư trọng tâm, trọng điểm, tận dụng cơ sở hiện có, không chạy theo phương án xây dựng mới tràn lan. Việc lựa chọn đơn vị được đầu tư phải tính đến cả chức năng, nhiệm vụ và khả năng bảo đảm nguồn nhân lực, bởi đây không chỉ là nhiệm vụ trước mắt mà còn phải đáp ứng yêu cầu trong nhiều năm tới.

Đối với công tác thông tin, truyền thông, Phó Thủ tướng đánh giá việc thông tin trên các phương tiện thông tin đại chúng và nền tảng số thời gian qua được thực hiện khá tốt. Tuy nhiên, với công tác giám định ADN, xác định danh tính hài cốt liệt sĩ, cần phản ánh đầy đủ cả khó khăn, thách thức và những nỗ lực vượt bậc của các lực lượng trực tiếp thực hiện nhiệm vụ.

Truyền thông cần làm nổi bật tinh thần trách nhiệm, sự cống hiến của các đơn vị trong từng khâu, từ lấy mẫu hài cốt, lấy mẫu thân nhân đến tiếp nhận, bảo quản, lưu trữ mẫu theo quy trình khoa học, chặt chẽ, bài bản.

Phó Thủ tướng lưu ý không chỉ tập trung vào số lượng mẫu đã giám định, mà cốt lõi là giúp xã hội thống nhất nhận thức, chia sẻ khó khăn và đồng hành cùng các lực lượng đang làm nhiệm vụ. Việc lan tỏa những giá trị này sẽ góp phần động viên, khích lệ các đơn vị, đồng thời tạo sự đồng thuận và thống nhất cao trong toàn xã hội.