Gần dịp Quốc tế Thiếu nhi 1/6, thị trường đồ chơi trẻ em ghi nhận hai mảng màu đối lập. Khi các kệ hàng công nghệ, điện tử luôn tấp nập khách, thì đồ chơi truyền thống lại rơi vào cảnh đìu hiu, phản ánh sự chuyển dịch thị hiếu mạnh trong thời đại số.
Đồ chơi điện tử áp đảo thị trường
Khảo sát thực tế của phóng viên tại các "thủ phủ" đồ chơi Hà Nội như phố Hàng Mã, Lương Văn Can hay các trung tâm thương mại Aeon Mall, Lotte Mall, Vincom Center sự chênh lệch hiện lên rõ nét khi khu vực bán đồ chơi hiện đại tại siêu thị luôn chật kín phụ huynh, còn các gian hàng đồ chơi dân gian chỉ được người mua lướt qua.
Nguyên nhân khiến đồ chơi truyền thống ngày càng lép vế trước các sản phẩm đồ chơi hiện đại, thiết bị điện tử thông minh nằm ở sự thiếu hụt tính tương tác.
Dẫn con lên phố Hàng Mã, chị Nguyễn Hương Ly (trú tại Hoàng Mai) cố gắng hướng sự chú ý của con vào những con tò he, mặt nạ giấy bồi hay bộ xếp hình gỗ mộc mạc nhưng cậu con trai 6 tuổi chỉ hào hứng vài phút rồi nhanh chóng bị hút hồn bởi máy bay trực thăng cảm ứng và máy chơi game cầm tay tại quầy kế bên.
Tại phố Hàng Mã, anh Bùi Văn Kiên, chủ một cửa hàng đồ chơi tiết lộ, các thiết bị điện tử hiện đang áp đảo khi đóng góp tới 70% vào tổng doanh thu của cửa hàng. Ghi nhận của phóng viên tại các cửa hàng, hệ thống phân phối uy tín cho thấy, phân khúc giá giữa hai nhóm sản phẩm có sự chênh lệch lớn nhưng số lượng tiêu thụ lại tỷ lệ nghịch.
Đối với nhóm đồ chơi hiện đại, ở phân khúc đồ chơi trẻ em phổ thông có máy chơi game cầm tay thế hệ mới giá từ 38.000 - 150.000 đồng một sản phẩm, máy chơi game giá từ 90.000 - 260.000 đồng, ô tô nhựa nguyên bộ giá 60.000 - 200.000 đồng, đồ chơi Lego lắp ráp thông minh từ 20.000 - 500.000 đồng, còn máy bay trực thăng cảm ứng, flycam mini hoặc các dòng cao cấp như robot AI giáo dục, bảng vẽ điện tử thông minh dao động từ 300.000 - trên 2.000.000 đồng một chiếc.
Ngược lại, nhóm đồ chơi truyền thống có giá thành rẻ và bình ổn hơn khi tò he chỉ từ 20.000 - 35.000 đồng một sản phẩm, đèn ông sao bóng kính từ 8.500 - 25.000 đồng một chiếc, bộ kit tự làm lồng đèn từ 89.500 - 95.000 đồng một set, mặt nạ giấy bồi thủ công, diều vải vẽ tay hoặc bộ xếp hình gỗ mộc mạc dao động từ 30.000 - 150.000 đồng...
Đáng chú ý, dù mức giá khá mềm nhưng sức mua vô cùng ảm đạm, chủ yếu phục vụ nhu cầu trang trí sự kiện hoặc các tiết học trải nghiệm văn hóa.
Mua vì tiện ích, dùng trong kiểm soát
Tìm hiểu của phóng viên từ các chuyên gia cho thấy, nguyên nhân khiến đồ chơi truyền thống ngày càng lép vế trước các sản phẩm đồ chơi hiện đại, thiết bị điện tử thông minh nằm ở sự thiếu hụt tính tương tác.
Đồ chơi thông minh mang lại lợi ích trong việc rèn luyện tư duy logic, phản xạ nhanh và sự nhạy bén công nghệ nhưng cần phải có sự chọn lọc khi mua và kiểm soát khi cho con trẻ sử dụng.
Trong khi trẻ em hiện nay quen với những thiết bị có âm thanh và ánh sáng sống động, thì sự đơn giản, tĩnh lặng của đồ chơi dân gian trở nên khó cạnh tranh khi không mang lại những phản hồi tức thời cho người chơi.
Đồ chơi truyền thống đòi hỏi trẻ phải có trí tưởng tượng phong phú và sự kiên nhẫn, ngược lại, sản phẩm hiện đại đánh mạnh vào thị giác, thính giác với những phản hồi tức thì.
Ở góc nhìn ủng hộ công nghệ tiện ích, chị Trần Thị Chi (phường Phương Liệt, Hà Nội) nhìn nhận đồ chơi điện tử như thú ảo hay xe điều khiển giúp chị nhàn hơn khi trông con, chúng có thể tự chơi hàng giờ mà không quấy khóc, lại giúp con nhạy bén hơn với các thiết bị số.
Ở góc nhìn khác, anh Hoàng Tiến Minh (phường Thanh Xuân) lại bày tỏ lo ngại về hệ lụy thực tế khi cho rằng trẻ em bây giờ lười vận động, chỉ thích dán mắt vào bảng vẽ điện tử hay máy game bấm nút nên đang thiếu đi sự kết nối.
Anh Minh đánh giá, đồ chơi thông minh mang lại lợi ích trong việc rèn luyện tư duy logic, phản xạ nhanh và sự nhạy bén công nghệ, thế nhưng việc lạm dụng dễ dẫn đến hệ lụy về thị lực và sự thụ động trong giao tiếp. Do đó, cần phải có sự chọn lọc khi mua và kiểm soát khi cho con trẻ sử dụng.
Đặc biệt, đồ chơi truyền thống tuy khiêm tốn về kỹ thuật nhưng lại là mảnh đất nuôi dưỡng tâm hồn, rèn tính kiên trì và gắn kết các thành viên trong gia đình khi cùng chơi.
Đổi mới để đồ chơi truyền thống giữ chỗ đứng
Để chọn đồ chơi phù hợp cho trẻ em, các chuyên gia khuyến cáo phụ huynh cần căn cứ sát vào độ tuổi và tiêu chí phát triển của trẻ.
Dù thiết bị điện tử đang áp đảo về số lượng và doanh thu, nhưng giá trị của đồ chơi truyền thống vẫn có chỗ đứng riêng nếu được đổi mới cách tiếp cận.
Trẻ dưới 3 tuổi nên ưu tiên vật liệu tự nhiên như gỗ, vải để kích thích xúc giác và tuyệt đối hạn chế thiết bị điện tử. Với trẻ từ 3 đến 6 tuổi, có thể kết hợp đồ chơi vận động và các thiết bị điện tử giáo dục nhẹ nhàng. Từ 6 tuổi trở lên, việc tiếp cận đồ chơi công nghệ STEM cần có sự giám sát chặt chẽ về thời gian của cha mẹ.
Dưới góc nhìn chuyên môn, bà Bùi Hương Giang, chuyên gia giáo dục cho rằng, sự lên ngôi của thiết bị điện tử là quy luật tất yếu của thị trường tiêu dùng hiện đại. Tuy nhiên, đồ chơi chỉ là công cụ và quan trọng nhất vẫn là cách cha mẹ tương tác cùng con.
Đồ chơi truyền thống như chiếc đèn ông sao, con tò he sẽ không lỗi thời nếu cha mẹ biết thổi hồn vào chúng qua những câu chuyện kể về nguồn cội, ngược lại, đồ chơi điện tử sẽ phát huy tốt tính giáo dục nếu chúng ta biết kiểm soát và đặt ra điểm dừng hợp lý.
Thực tế thị trường đồ chơi năm 2026 cho thấy, dù thiết bị điện tử đang áp đảo về số lượng và doanh thu, nhưng giá trị của đồ chơi truyền thống vẫn có chỗ đứng riêng nếu được đổi mới cách tiếp cận.