Chính trị

Thị trường hàng hóa phái sinh phải giúp nông dân bảo vệ được giá trị sản phẩm của mình

-

ĐBQH cho rằng giá trị thiết thực của thị trường hàng hóa phái sinh chính là giúp người nông dân chủ động bảo vệ giá trị sản phẩm của mình làm ra, vì vậy dự luật không chỉ quan tâm đến các DN, tổ chức, mà cần quan tâm đến nông dân trực tiếp sản xuất.

Sáng 20/11, tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ hai, Quốc hội thảo luận ở hội trường về dự án Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh. 

Đại biểu Tráng A Dương (Đoàn Lào Cai) cơ bản nhất trí với sự cần thiết ban hành Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh, bởi đây là cơ sở pháp lý quan trọng để phát triển thị trường hàng hóa hiện đại, minh bạch, đồng thời tạo công cụ phòng ngừa rủi ro biến động giá cho doanh nghiệp và người sản xuất.

Thị trường hàng hóa phái sinh phải giúp nông dân bảo vệ được giá trị sản phẩm của mình- Ảnh 1.

Đại biểu Tráng A Dương (Đoàn Lào Cai) phát biểu sáng 20/11. Ảnh: Media Quốc hội.

Xuất phát từ thực tiễn sản xuất kinh doanh và những tác động trực tiếp của biến động giá cả đến đời sống người dân tại một số địa phương, nhất là các tỉnh Tây Nguyên, nơi có diện tích và sản lượng cà phê lớn nhất cả nước, đại biểu đề nghị cần đặc biệt quan tâm đến khả năng tiếp cận thị trường hàng hóa phái sinh của người dân, các hộ sản xuất trực tiếp.

Theo đại biểu, đối với các tỉnh Tây Nguyên, nỗi lo lớn nhất của người trồng cà phê không chỉ là năng suất, sản lượng mà còn là giá cả sau mỗi vụ thu hoạch. Giá biến động khó lường ảnh hưởng trực tiếp đến thu nhập và đời sống của hàng vạn hộ dân.

Thực tế hiện nay bà con đã bắt đầu bước vào vụ thu hoạch cà phê nhưng giá thu mua giảm mạnh theo diễn biến thị trường quốc tế. "Điều này cho thấy người sản xuất đang phải đối mặt với rủi ro rất lớn về giá". 

Đáng chú ý, một bộ phận không nhỏ nông dân đã tham gia thị trường hàng hóa phái sinh thông qua sàn giao dịch hàng hóa trong nước có liên thông với các sàn giao dịch quốc tế.

Theo báo cáo của Bộ Công thương, hiện nay có khoảng 50.000 tài khoản giao dịch trên Sở Giao dịch hàng hóa trong nước, trong đó có sự tham gia trực tiếp của nhiều nông dân với mục đích phòng vệ giá. 

Tuy nhiên, việc tiếp cận thị trường vẫn còn hạn chế do yêu cầu về vốn, công nghệ, ngôn ngữ và điều kiện thao tác giao dịch, nhất là đối với đồng bào dân tộc thiểu số.

Đại biểu cho rằng giá trị thiết thực của thị trường hàng hóa phái sinh chính là giúp người nông dân chủ động bảo vệ giá trị sản phẩm của chính mình làm ra. Ví dụ, trong khi giá cà phê đang ở mức 100.000 đồng/kg, người nông dân phải sử dụng được công cụ phái sinh để phòng ngừa trước nguy cơ giảm giá trong thời gian chờ thu hoạch, thay vì hoàn toàn bị động khi đưa sản phẩm ra thị trường.

Vì vậy, đề nghị trong dự thảo luật không chỉ quan tâm đến doanh nghiệp, các tổ chức đầu tư mà cần phải quan tâm đặc biệt đến các hộ nông dân, hộ đồng bào dân tộc thiểu số trực tiếp sản xuất; cần có chính sách hỗ trợ tiếp cận thị trường, đơn giản hóa quy trình tham gia, tăng cường tuyên truyền, đào tạo, hướng dẫn kỹ thuật giao dịch để người dân sử dụng đúng công cụ và bảo vệ giá.

Đặc biệt, hiệu quả của thị trường hàng hóa phái sinh không nên chỉ đánh giá thông qua lãi hay lỗ trên sàn, trên tài khoản giao dịch mà cần gắn với hiệu quả phòng vệ giá, khả năng ổn định thu nhập và hoạt động sản xuất hàng hóa trên thực tế. 

Trên cơ sở đó, ông Tráng A Dương nhất trí Quốc hội cho ý kiến về dự án luật tại kỳ họp này và để cơ quan soạn thảo chỉnh lý, tiếp thu ý kiến của các đại biểu, cho ý kiến thông qua tại Kỳ họp thứ ba.

Thị trường hàng hóa phái sinh phải giúp nông dân bảo vệ được giá trị sản phẩm của mình- Ảnh 2.

Đại biểu Trần Thị Hải Hà (Đoàn Hải Phòng) phát biểu. Ảnh: Quang Vinh.

Còn theo đại biểu Trần Thị Hải Hà (Đoàn Hải Phòng), Luật chỉ thực sự tạo được bước tiến nếu thiết lập một khuôn khổ đủ chặt chẽ để bảo vệ an toàn hệ thống, nhưng cũng đủ linh hoạt để huy động nguồn lực xã hội, hỗ trợ doanh nghiệp phòng ngừa rủi ro giá và từng bước hình thành giá tham chiếu cho các mặt hàng có thế mạnh của Việt Nam.

Về mô hình sở hữu Sở Giao dịch hàng hóa và Trung tâm thanh toán bù trừ, đại biểu đề nghị không đóng khung một mô hình sở hữu duy nhất trong Luật. Nhấn mạnh an toàn của thị trường không phụ thuộc đơn thuần vào chủ thể sở hữu là Nhà nước hay tư nhân, mà phụ thuộc vào năng lực tài chính, quản trị, hạ tầng công nghệ, cơ chế giám sát và trách nhiệm giải trình. Vì vậy, đại biểu cho rằng "Luật cần trung lập về hình thức sở hữu, nhưng phải đặt ra chuẩn mực cao và thống nhất cho mọi chủ thể tham gia". Kinh nghiệm quốc tế cho thấy, không có một khuôn mẫu chung, vì vậy, không nên lấy mô hình của một quốc gia để áp dụng máy móc cho Việt Nam.

Theo đại biểu Trịnh Xuân An (Đoàn Đồng Nai), mục tiêu cao nhất của việc ban hành đạo luật này là tạo nền tảng pháp lý thúc đẩy sản xuất, kinh doanh, giúp cho người sản xuất và doanh nghiệp phòng ngừa biến động giá, nâng cao giá trị sản phẩm.

Đại biểu An đề nghị cần tiếp tục làm rõ phạm vi điều chỉnh và hoàn thiện quy định về giao ngay tập trung trong luật này. Khoản 9 Điều 12 và khoản 1 Điều 32 cho phép Sở Giao dịch hàng hóa tổ chức cả thị trường giao ngay tập trung và thị trường phái sinh, theo ông hướng này hoàn toàn phù hợp với điều kiện của Việt Nam.

Tuy nhiên, giao ngay thì có tổ chức giúp chuẩn hóa hàng hóa, minh bạch thông tin và tạo dữ liệu giá, còn phái sinh giúp quản trị rủi ro phát sinh từ hoạt động sản xuất kinh doanh, hai thị trường này bổ trợ cho nhau.

"Nhưng tên luật xác định là Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh, do đó tôi đề nghị tiếp tục làm rõ phạm vi điều chỉnh này", ông An nói.

Thị trường hàng hóa phái sinh phải giúp nông dân bảo vệ được giá trị sản phẩm của mình- Ảnh 3.

Đại biểu Trịnh Xuân An (Đoàn Đồng Nai) phát biểu. Ảnh: Media Quốc hội.

Theo đại biểu, Điều 1 xác định là đối với hàng hóa phái sinh, trong khi Điều 32 thiết kế hai mảng thị trường riêng với thành viên, tài khoản thanh toán và quản trị rủi ro riêng. "Do vậy, địa vị của giao dịch giao ngay tập trung cần phải được quy định rất rõ trong luật này, theo đó cần thiết phải bổ sung vào Điều 1 quy định đối với cả giao ngay tập trung", ông An kiến nghị. 

Trong quy định về giao ngay tập trung cũng cần làm rõ một số nội dung: một là điều kiện hàng hóa và thông tin giao dịch; hai là xác lập và thực hiện giao dịch; ba là trách nhiệm khi vi phạm.

Đồng thời với việc xác định rõ nội dung về mua bán hàng hóa giao ngay tập trung, đề nghị rà soát Điều 29, Điều 30 theo hướng tận dụng kho hiện có, kết nối vùng nguyên liệu, cơ sở chế biến và trung tâm logistics; phương thức giao nhận phải phù hợp với từng loại hàng hóa. Tập trung giao dịch không có nghĩa là tập trung cơ học hàng hóa một địa điểm, "vì nếu chi phí vận chuyển, lưu kho kiểm định quá cao thì người sản xuất sẽ khó tiếp cận thị trường".

"Giao ngay tập trung không nên gom tất cả về một mối mà phải phù hợp với thị trường, địa hình, địa bàn, làm sao để những mặt hàng nông sản chủ lực của chúng ta bớt được chi phí logistics, bớt được chi phí trung gian và đến được thị trường qua Sở tập trung", đại biểu An nói.  

Đồng ý với ý kiến của đại biểu Trịnh Xuân An phát biểu trước đó, đại biểu Nguyễn Trường Giang (Đoàn Lâm Đồng) cho rằng, thị trường giao ngay tập trung qua Sở Giao dịch hàng hóa chính là nền tảng trực tiếp tạo ra chỉ số giá tham chiếu minh bạch và cung cấp dữ liệu về giá để vận hành các hợp đồng phái sinh. 

"Nếu chúng ta tách rời thị trường giao ngay ra khỏi khung quản lý chung, mối liên kết tự nhiên giữa quá trình hình thành giá thực tế và hoạt động phòng ngừa rủi ro qua hoạt động phái sinh sẽ bị đứt gãy, và thị trường phái sinh khi đó sẽ thiếu nguồn hàng vật chất thực tế, làm giảm hiệu quả phòng ngừa rủi ro do giá của các doanh nghiệp và gia tăng nguy cơ thao túng thị trường, trục lợi giá", vị đại biểu đồng thời là Phó Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội, nhấn mạnh.