Thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Hải quan

Sáng 23/8, tiếp tục chương trình Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, Quốc hội biểu quyết thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Hải quan với đa số đại biểu tán thành. Luật gồm 4 điều và có hiệu lực thi hành từ ngày 1/3/2027.

Trước khi các đại biểu bấm nút thông qua, trình bày Báo cáo giải trình, tiếp thu, chỉnh lý dự thảo Luật, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết, trên cơ sở 113 lượt ý kiến của đại biểu Quốc hội tại phiên thảo luận tổ và hội trường cùng Kết luận số 177 ngày 17/8/2026 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Chính phủ đã rà soát, tiếp thu và hoàn thiện dự thảo Luật.

Một trong những nội dung được tiếp thu là bổ sung nguyên tắc áp dụng khi có quy định khác nhau giữa Luật Hải quan và các luật khác; rà soát 13 nội dung giao Chính phủ và 7 nội dung giao Bộ trưởng Bộ Tài chính quy định chi tiết, bảo đảm phù hợp với Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật.

Dự thảo cũng ưu tiên nguồn lực cho đầu tư hạ tầng Hải quan số, đồng thời bổ sung nguyên tắc không yêu cầu nộp lại hồ sơ đã có qua Cơ chế một cửa quốc gia. Các quy định được chỉnh lý theo hướng ngắn gọn, thống nhất thuật ngữ, hạn chế trùng lặp, chồng chéo với các luật có liên quan như Luật Bưu chính, Luật Thương mại điện tử, Luật Căn cước, Luật Giao dịch điện tử, Luật Quản lý ngoại thương và Luật Thanh tra...

Đối với Cơ chế một cửa quốc gia, tiếp thu ý kiến đại biểu Quốc hội, dự thảo Luật làm rõ cơ chế phối hợp, chia sẻ dữ liệu. Đồng thời, bổ sung nguyên tắc không yêu cầu nộp lại bản giấy đối với dữ liệu đã được chia sẻ.

Dự thảo Luật cũng bổ sung nghĩa vụ đối với một số nhóm chủ thể mới như doanh nghiệp bưu chính, chuyển phát nhanh, chủ sàn thương mại điện tử, người thực hiện dịch vụ quá cảnh, trung chuyển hàng hóa... phù hợp với Công ước Kyoto và thông lệ quốc tế.

Về kiểm tra, giám sát hàng hóa qua nền tảng thương mại điện tử, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn cho biết, việc quy định ở cấp Luật là cần thiết. Tuy nhiên, dự thảo Luật chỉ quy định những nguyên tắc cơ bản, còn ngưỡng giá trị, quy trình và lộ trình xác thực định danh điện tử sẽ được Chính phủ quy định chi tiết.

Đáng chú ý, dự thảo Luật bổ sung trách nhiệm kết nối dữ liệu của chủ quản nền tảng thương mại điện tử nước ngoài không có trụ sở tại Việt Nam.

Do còn nhiều ý kiến khác nhau về căn cứ, tiêu chí, giá trị pháp lý và ranh giới với giám định, kiểm tra chuyên ngành, Bộ Tài chính tiếp thu, bỏ khái niệm và quy định về kiểm định hải quan khỏi dự thảo Luật.

Đối với quản lý rủi ro và quản lý tuân thủ, dự thảo Luật được chỉnh lý theo hướng phân định rõ 2 nội dung này, đồng thời giao Chính phủ quy định chi tiết các vấn đề kỹ thuật nhằm bảo đảm tính ổn định của Luật và tính linh hoạt trong thực tiễn.

Về đại lý làm thủ tục hải quan, dự thảo Luật được chỉnh lý theo hướng Bộ trưởng Bộ Tài chính chỉ quy định về quản lý và hoạt động, không quy định về điều kiện kinh doanh, bởi điều kiện kinh doanh đã được cắt giảm theo Luật Đầu tư. Việc quản lý được chuyển sang cơ chế hậu kiểm theo tiêu chuẩn nghề nghiệp.

Về địa điểm làm thủ tục hải quan, dự thảo quy định rõ trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền trong quy hoạch, thiết kế, xây dựng cửa khẩu, bố trí địa điểm làm thủ tục và nơi lưu giữ hàng hóa xuất nhập khẩu; đồng thời giao Chính phủ quy định chi tiết để phù hợp với đặc thù từng địa điểm.

Đối với hồ sơ khai hải quan, dự thảo Luật bổ sung quy định xử lý trường hợp hệ thống gặp sự cố, có cơ chế hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ, vùng sâu, vùng xa và bổ sung hồ sơ đối với phương tiện vận tải. Việc phân định giữa sai sót, sơ suất vô ý với hành vi cố tình vi phạm cũng được hướng dẫn cụ thể tại văn bản dưới luật.

Về kiểm tra thực tế hàng hóa, thẩm quyền quyết định trường hợp khác được chuyển từ Thủ trưởng cơ quan Hải quan nơi xử lý hồ sơ sang Bộ trưởng Bộ Tài chính. Đối với hàng hóa tồn đọng, Bộ trưởng Bộ Tài chính sẽ quy định chi tiết trách nhiệm và cơ chế xử lý.

Dự thảo Luật cũng điều chỉnh một số quy định về kho ngoại quan, kho bảo thuế, địa điểm thu gom hàng lẻ, cửa hàng miễn thuế và hàng hóa vận chuyển chịu sự giám sát hải quan. Theo Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn, hiện cả nước chỉ có một kho bảo thuế tại TP. Hồ Chí Minh, do đó việc bãi bỏ chế định này dự kiến không tạo tác động đáng kể.

Các quy định về hàng hóa quá cảnh, trung chuyển được thống nhất với pháp luật về quản lý ngoại thương và điều ước quốc tế. Dự thảo đồng thời bổ sung quy định tương thích với Cơ chế quá cảnh ASEAN và mở rộng giám sát tuyến đường qua định vị vệ tinh tại Nghị định.

Về kiểm tra, giám sát, tạm dừng làm thủ tục hải quan liên quan đến sở hữu trí tuệ, dự thảo Luật bổ sung nội dung về hàng hóa quá cảnh và chỉnh sửa đồng bộ các quy định liên quan đến Luật Sở hữu trí tuệ. Các quy định về kiểm tra sau thông quan cũng được chỉnh lý theo hướng bảo đảm tính khả thi, dễ áp dụng và hoàn thiện về kỹ thuật lập pháp.