Từ "Cà phê số", tổ công nghệ số lưu động đến "Chợ 4.0", "Trạm công dân số", TP.HCM đang triển khai nhiều mô hình phổ cập kỹ năng số gắn với từng khu dân cư, nhóm đối tượng và nhu cầu thực tế, đưa phong trào "Bình dân học vụ số" đến gần người dân hơn.
Đưa kỹ năng số vào đời sống
Thay vì chỉ tổ chức các lớp hướng dẫn tập trung, nhiều địa phương tại TP.HCM đang đưa hoạt động phổ cập kỹ năng số vào những không gian quen thuộc của người dân.
Tại một số khu dân cư, mô hình "Cà phê số", "Cà phê sáng - Trao đổi với nhân dân" được tổ chức ngay tại các quán cà phê. Cán bộ, công an và thành viên Tổ công nghệ số cộng đồng trực tiếp hướng dẫn người dân sử dụng các tiện ích số, dịch vụ công trực tuyến và những ứng dụng thiết yếu.
Mô hình “Cà phê số” đưa hoạt động phổ cập kỹ năng số vào không gian sinh hoạt thường ngày.
Với những khu vực có nhiều lao động phổ thông, người lớn tuổi hoặc nhóm còn hạn chế về điều kiện tiếp cận công nghệ, mô hình "Bình dân học vụ số lưu động", "Tổ công nghệ số cộng đồng lưu động" đưa thiết bị và lực lượng hỗ trợ đến tận khu dân cư, cụm nhà trọ.
Tại các nhà văn hóa, khu dân cư, một số địa phương triển khai "Trạm công dân số", "Khu phố số", "Điểm tư vấn số cộng đồng", bố trí thiết bị dùng chung để người dân có thể thực hành dịch vụ công trực tuyến mà không phải đến trụ sở UBND.
Trong hoạt động kinh doanh, các mô hình "Chợ số", "Chợ 4.0 - Nông thôn số" tập trung hướng dẫn tiểu thương thanh toán bằng mã QR, sử dụng thanh toán không tiền mặt và kê khai thuế điện tử trên eTax Mobile.
Một số chương trình còn hỗ trợ trực tiếp thiết bị cho người dân có hoàn cảnh khó khăn như "Thiết bị thông minh - đồng hành cùng hộ cận nghèo", "Máy tính cũ, tri thức mới".
Ở cấp xã, công an triển khai mô hình tổ công tác "3 trong 1: Lắng nghe - Tuyên truyền - Hỗ trợ người dân", đến từng hộ để giải quyết các vướng mắc dân sinh, đồng thời hỗ trợ cài đặt ứng dụng và tích hợp tiện ích "SOS An ninh trật tự".
Người dân trao đổi, thực hành kỹ năng số tại mô hình “Cà phê số”.
Hoạt động phổ cập kỹ năng số cũng được triển khai trong trường học, với sự tham gia trực tiếp của học sinh, thanh thiếu nhi.
Các mô hình như "Một học sinh - một tài khoản số", "Đại sứ số nhí" hướng đến việc để học sinh hỗ trợ người thân tiếp cận công nghệ. Một số trường tổ chức "Phòng học kỹ năng công dân số", diễn đàn "Công dân số học đường", "Tổ công nghệ số học đường" và xây dựng lực lượng học sinh nòng cốt tham gia hỗ trợ cộng đồng.
Các tổ chức chính trị - xã hội cũng tham gia bằng những mô hình phù hợp với từng nhóm hội viên như "Mỗi cán bộ Mặt trận là một đại sứ số", "Đồng hành cùng phụ nữ số", "Mỗi công đoàn viên là một chiến sĩ công dân số", "Mỗi hội viên Cựu chiến binh là một đồng đội số".
Một số hoạt động còn kết hợp công nghệ với bảo tồn văn hóa, như mô hình "Không gian số nghệ thuật Hát Bội".
Ở quy mô thành phố, Ngày hội "Điểm chạm số 2026" được tổ chức với 5 trạm trải nghiệm gồm "Công dân số", "Đảng viên số", "Kinh tế số và Hộ kinh doanh", "Kỹ năng số cơ bản" và "Chữ ký số", thu hút hơn 3.000 lượt người tham gia.
Người dân trải nghiệm các tiện ích số tại Ngày hội “Điểm chạm số 2026”.
Hoạt động tuyên truyền cũng được thực hiện trên nhiều nền tảng, đồng thời sản xuất các ấn phẩm song ngữ Việt - Hoa, Việt - Chăm, Việt - Khmer nhằm mở rộng khả năng tiếp cận kỹ năng số tới các nhóm dân cư khác nhau.
Vẫn còn những khoảng trống kỹ năng số
Theo đánh giá của Sở Khoa học và Công nghệ TP.HCM, quá trình triển khai "Bình dân học vụ số" đã tạo chuyển biến về khả năng tiếp cận và sử dụng các tiện ích số của người dân. Các Tổ công nghệ số cộng đồng, đoàn thể và lực lượng tình nguyện đóng vai trò quan trọng trong hỗ trợ người dân tại cơ sở.
Tuy nhiên, khảo sát 4.039 tình nguyện viên "Mùa hè số" cũng cho thấy quá trình phổ cập kỹ năng số còn nhiều điểm nghẽn.
Trong đó, 73% trường hợp gặp khó khăn do người dân không nhớ thông tin căn cước công dân, mật khẩu hoặc số điện thoại đăng ký. Khoảng 63,7% người dân, chủ yếu là người cao tuổi, tiểu thương và lao động tự do, chưa quen sử dụng điện thoại thông minh, khiến lực lượng hỗ trợ phải hướng dẫn trực tiếp từng bước.
Phổ cập kỹ năng số đang được đưa đến gần hơn với đời sống người dân.
Ở phía hệ thống, 44,1% phản ánh phần mềm chuyên ngành và dịch vụ công có lúc quá tải, báo lỗi; 47,2% gặp khó khăn khi đăng nhập hoặc xác thực tài khoản. Khoảng 31,1% ghi nhận chất lượng kết nối Internet tại bộ phận một cửa và nhà văn hóa khu phố chưa ổn định.
Một số vấn đề khác liên quan đến thiết bị cá nhân cấu hình thấp, quy trình đăng nhập giữa các nền tảng chưa đồng bộ và lực lượng Tổ công nghệ số cộng đồng còn kiêm nhiệm nhiều nhiệm vụ.
Những con số này cho thấy phổ cập kỹ năng số không chỉ là hướng dẫn người dân sử dụng một ứng dụng, mà còn phụ thuộc vào mức độ thuận tiện, ổn định và liên thông của chính các nền tảng số.
Thời gian tới, TP.HCM tiếp tục đẩy mạnh tuyên truyền về chuyển đổi số và "Bình dân học vụ số", đồng thời ưu tiên phổ cập kỹ năng số, kỹ năng an toàn thông tin cho học sinh, người lao động, người cao tuổi, người yếu thế và những nhóm còn hạn chế về kỹ năng số.
Thành phố cũng định hướng hoàn thiện học liệu số, đa dạng hóa hình thức đào tạo, tăng cường phổ cập kiến thức về AI, dữ liệu số, an toàn thông tin và kỹ năng sử dụng các nền tảng thiết yếu.
Phổ cập kỹ năng số đang chuyển từ những lớp hướng dẫn tập trung sang các mô hình gần với đời sống.
Các Tổ công nghệ số cộng đồng tiếp tục được củng cố, đồng thời nghiên cứu cơ chế hỗ trợ hoạt động và tổ chức lực lượng tình nguyện theo hướng duy trì liên tục, thay vì tập trung trong một số thời điểm.
Cùng với đó là tăng cường phối hợp giữa các sở, ngành, Mặt trận Tổ quốc, tổ chức chính trị - xã hội, chính quyền địa phương, doanh nghiệp và cơ sở giáo dục; huy động thêm nguồn lực xã hội cho phổ cập kỹ năng số.
Việc đẩy mạnh chuyển đổi số trong cơ quan nhà nước cũng được xác định là một phần quan trọng của phong trào, nhằm nâng hiệu quả chỉ đạo, điều hành và tăng cường tương tác số với người dân.
Từ những mô hình tại khu dân cư, trường học, chợ và cơ quan hành chính, "Bình dân học vụ số" đang được triển khai theo hướng gắn kỹ năng số với những nhu cầu cụ thể trong đời sống. Đây cũng là cách để các mục tiêu về chuyển đổi số, phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo theo Nghị quyết 57-NQ/TW được cụ thể hóa từ cơ sở.