TP.HCM đang nghiên cứu lộ trình chuyển đổi phương tiện sang sử dụng điện hoặc năng lượng xanh, trong đó, kiểm soát khí thải theo các quy chuẩn kỹ thuật quốc gia như QCVN 09:2024/BGTVT được xem là nền tảng quan trọng để hiện thực hóa mục tiêu này.
Lộ trình chuyển đổi xanh theo từng khu vực
Côn Đảo được xác định là địa bàn chuyển đổi sớm nhất. Theo đề xuất, từ ngày 1/1/2027, toàn bộ xe buýt hoạt động trên địa bàn phải sử dụng điện hoặc năng lượng xanh. Đến tháng 6/2027, hoàn thành chuyển đổi xe mô tô, xe gắn máy và đến cuối năm 2027 cơ bản hoàn tất chuyển đổi các loại ô tô sang phương tiện xanh, ngoại trừ một số phương tiện đặc thù.
TP.HCM đặt mục 100% phương tiện sử dụng điện/năng lượng xanh vào năm 2040.
Từ năm 2030, 100% phương tiện giao thông đường bộ tại Côn Đảo phải sử dụng điện hoặc năng lượng xanh.
Tại các xã Bình Khánh, An Thới Đông, Cần Giờ và Thạnh An, lộ trình chuyển đổi được triển khai theo hướng từng bước. Xe buýt dự kiến chuyển đổi hoàn toàn từ năm 2027; các loại ô tô, xe máy cá nhân và phương tiện kinh doanh vận tải hoàn thành chuyển đổi vào năm 2030.
Đến năm 2035, toàn bộ phương tiện giao thông đường bộ lưu thông trên địa bàn các xã này phải là phương tiện điện hoặc năng lượng xanh.
Đối với khu vực trung tâm và vùng phát thải thấp, nơi tập trung mật độ phương tiện lớn nhất TP, lộ trình được xây dựng theo hướng kết hợp giữa kiểm soát khí thải và chuyển đổi phương tiện. Đây được xem là giải pháp phù hợp nhằm giảm dần lượng phát thải từ các phương tiện sử dụng nhiên liệu hóa thạch trước khi tiến tới thay thế hoàn toàn bằng phương tiện xanh.
Côn Đảo, Cần Giờ là các địa bàn chuyển đổi sớm nhất.
Tiêu chuẩn khí thải sẽ trở thành điều kiện lưu thông
Một trong những nội dung đáng chú ý nhất của đề án là việc áp dụng lộ trình kiểm soát khí thải đối với nhiều nhóm phương tiện.
Theo đề xuất, từ ngày 1/1/2028, 100% xe taxi hoạt động trong vùng phát thải thấp phải đáp ứng tiêu chuẩn khí thải Mức 5. Đến năm 2030, toàn bộ taxi phải chuyển sang sử dụng điện hoặc năng lượng xanh.
Đối với xe hợp đồng dưới 9 chỗ, từ năm 2028 phải đạt tiêu chuẩn khí thải Mức 5; đến năm 2030 ưu tiên sử dụng xe điện, xe năng lượng xanh hoặc xe hybrid. Các phương tiện sử dụng nhiên liệu hóa thạch dù đạt chuẩn khí thải vẫn chỉ được hoạt động trong khung giờ giới hạn.
Xe khách, xe hợp đồng từ 10 chỗ trở lên và xe tải cũng phải từng bước đáp ứng tiêu chuẩn khí thải Mức 4, sau đó nâng lên Mức 5 trước khi chuyển đổi hoàn toàn sang điện hoặc năng lượng xanh vào các giai đoạn tiếp theo.
Đáng chú ý, đối với xe công nghệ hai bánh chở hàng hóa và hành khách, từ ngày 1/1/2028, 100% phải là xe sử dụng điện/năng lượng xanh.
Đối với xe mô tô, xe gắn máy - phương tiện chiếm số lượng lớn nhất tại TP.HCM, đề án đề xuất từ năm 2029, phương tiện lưu thông trong vùng phát thải thấp phải đạt tiêu chuẩn khí thải Mức 4 trở lên. Đến năm 2035, toàn bộ xe máy tại khu vực này phải chuyển sang sử dụng điện hoặc năng lượng xanh.
TP.HCM nỗ lực hướng tới Net Zero trước năm 2050.
Trong khi đó, tại các khu vực còn lại của TP, từ năm 2030 xe máy phải đạt tiêu chuẩn khí thải Mức 3, đến năm 2035 nâng lên Mức 4 và hoàn thành chuyển đổi sang phương tiện xanh vào năm 2040.
Những mốc thời gian này cho thấy công tác kiểm soát khí thải sẽ trở thành một trong những công cụ quản lý quan trọng đối với phương tiện giao thông trong tương lai.
Để triển khai hiệu quả lộ trình trên, việc xây dựng hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật đồng bộ là yêu cầu bắt buộc.
Trong đó, QCVN 09:2024/BGTVT về chất lượng an toàn kỹ thuật và bảo vệ môi trường đối với ô tô đóng vai trò quan trọng trong việc thiết lập các yêu cầu kỹ thuật liên quan đến bảo vệ môi trường và phát thải của phương tiện cơ giới đường bộ.
Các chuyên gia cho rằng, khi TP.HCM bắt đầu áp dụng các mức tiêu chuẩn khí thải khác nhau đối với từng nhóm phương tiện, việc kiểm tra, đánh giá và xác nhận mức độ đáp ứng của phương tiện cần dựa trên các quy chuẩn kỹ thuật thống nhất.
QCVN 09:2024/BGTVT chính là căn cứ quan trọng để hệ thống đăng kiểm thực hiện đánh giá phương tiện, bảo đảm các phương tiện tham gia giao thông đáp ứng yêu cầu về an toàn kỹ thuật và bảo vệ môi trường theo quy định.
Không chỉ phục vụ công tác quản lý hiện nay, quy chuẩn còn tạo nền tảng kỹ thuật để các cơ quan chức năng nghiên cứu hoàn thiện chính sách kiểm soát khí thải trong thời gian tới, phù hợp với xu hướng chuyển đổi xanh đang diễn ra mạnh mẽ trên thế giới.
Cùng với việc hoàn thiện các quy chuẩn kỹ thuật, ngành đăng kiểm đang từng bước nâng cao chất lượng hoạt động kiểm định nhằm đáp ứng yêu cầu quản lý phương tiện trong giai đoạn mới.
Thông qua công tác kiểm định định kỳ, các trung tâm đăng kiểm không chỉ đánh giá tình trạng kỹ thuật của phương tiện mà còn góp phần kiểm soát các yếu tố liên quan đến bảo vệ môi trường, trong đó có khí thải.
Trong bối cảnh TP.HCM đặt mục tiêu đến năm 2040 toàn bộ phương tiện giao thông đường bộ sử dụng điện hoặc năng lượng xanh, vai trò của hệ thống đăng kiểm sẽ ngày càng trở nên quan trọng. Đây là cơ sở để cơ quan quản lý theo dõi quá trình chuyển đổi phương tiện, kiểm soát chất lượng phương tiện lưu hành và bảo đảm thực hiện hiệu quả các mục tiêu giảm phát thải.
Bên cạnh đó, đề án cũng đề xuất nhiều chính sách hỗ trợ người dân và doanh nghiệp như hỗ trợ chuyển đổi xe máy đối với hộ nghèo, hộ cận nghèo, hỗ trợ lệ phí trước bạ, chi phí đăng ký phương tiện, hỗ trợ lãi suất vay mua xe điện cho shipper, cũng như đầu tư hàng chục nghìn trụ sạc và tủ đổi pin trên toàn địa bàn Thành phố.
Sự kết hợp giữa lộ trình chuyển đổi phương tiện, các chính sách hỗ trợ và hệ thống quy chuẩn kỹ thuật quốc gia như QCVN 09:2024/BGTVT được kỳ vọng sẽ tạo nền tảng vững chắc để TP.HCM từng bước xây dựng hệ thống giao thông xanh, hiện đại, thân thiện môi trường và phát triển bền vững trong những năm tới.