TP.HCM tham vấn Đề án phát triển vật liệu xây dựng đến năm 2030, định hướng đến năm 2050

Ngày 6/11, Sở Xây dựng TP.HCM tổ chức Hội thảo tham vấn ý kiến Đề án phát triển vật liệu xây dựng Thành phố đến năm 2030, định hướng đến năm 2050, tập trung vào giải pháp bảo đảm nguồn cung, phát triển vật liệu xanh, và sử dụng hiệu quả tài nguyên.

Phát biểu khai mạc, ông Khải Quốc Bình, Phó giám đốc Sở Xây dựng TP.HCM nhấn mạnh, trong bối cảnh không gian phát triển đô thị mở rộng, nhu cầu đầu tư hạ tầng và các công trình trọng điểm ngày càng lớn, việc bảo đảm nguồn cung, nâng cao chất lượng vật liệu, sử dụng hiệu quả tài nguyên và thúc đẩy tăng trưởng xanh trở thành yêu cầu cấp thiết.

Chủ động nguồn cung trước nhu cầu vật liệu xây dựng tăng cao

Sở Xây dựng đã phối hợp với Viện Vật liệu xây dựng (Bộ Xây dựng) và các đơn vị liên quan khảo sát, đánh giá thực trạng, xây dựng dự thảo Đề án. Mục tiêu là phát triển ngành vật liệu xây dựng theo hướng hiện đại, bền vững, tăng cường liên kết vùng, đẩy mạnh sử dụng vật liệu xanh, vật liệu tái chế và từng bước giảm phát thải.

Theo Đề án, nhu cầu nhiều loại vật liệu xây dựng của TP.HCM đến năm 2030 được dự báo tăng cao, đặc biệt là các nhóm phục vụ phát triển đô thị và hạ tầng giao thông.

Cụ thể, nhu cầu xi măng dự báo đạt 27,687 triệu tấn, trong khi công suất thiết kế hiện trạng là 13,53 triệu tấn; vật liệu xây khoảng 4,881 tỷ viên, so với công suất 1,597 tỷ viên.

Đối với đá xây dựng, nhu cầu dự báo đạt 45,79 triệu m³, trong khi công suất thiết kế hiện trạng khoảng 20,908 triệu m³. Đáng chú ý, nhu cầu cát xây dựng khoảng 45,258 triệu m³, so với công suất hiện có khoảng 563.000m³.

Tương tự, nhu cầu vật liệu san lấp dự báo đạt 85 triệu m³, so với công suất thiết kế 20 triệu m³; bê tông khoảng 48,452 triệu m³, trong khi công suất hiện trạng khoảng 10,97 triệu m³.

Ngược lại, một số nhóm như vật liệu lợp, vật liệu ốp lát và kính xây dựng có công suất thiết kế hiện trạng lớn hơn nhu cầu dự báo.

Sự chênh lệch giữa nhu cầu và công suất thiết kế đặt ra yêu cầu chủ động cân đối cung - cầu, song chưa phản ánh đầy đủ mức thiếu hụt thực tế do nguồn vật liệu còn được bổ sung từ các địa phương khác.

Trên cơ sở đó, Đề án đề xuất tăng cường liên kết vùng, đa dạng hóa nguồn cung cát, đá xây dựng, vật liệu san lấp; đồng thời phát triển vật liệu thay thế và hệ thống kho bãi, trạm trung chuyển, logistics nhằm bảo đảm nguồn cung phục vụ các công trình, dự án.

Góp ý tại hội thảo, PGS.TS. Tạ Ngọc Dũng (Đại học Bách khoa Hà Nội) cho rằng, việc bảo đảm nguồn cung cần được xem xét trên toàn bộ chuỗi giá trị, từ khai thác, sản xuất, lưu kho, vận chuyển đến phân phối, sử dụng và tái chế, thay vì chỉ dựa vào giá thành hoặc công suất sản xuất.

Theo chuyên gia, sau sắp xếp đơn vị hành chính, không gian phát triển mở rộng của TP.HCM tạo điều kiện kết nối các khu vực đô thị, công nghiệp, cảng biển và logistics, nhưng cũng đặt ra yêu cầu điều phối nguồn cung hiệu quả hơn.

Do đó, cần xây dựng bản đồ nguồn cung vật liệu với dữ liệu về vị trí nhà máy, công suất, chất lượng sản phẩm, nhu cầu từng khu vực và tuyến vận chuyển, qua đó nhận diện các điểm nghẽn, tối ưu chi phí và nâng cao hiệu quả cung ứng.

Phát triển vật liệu xanh, giảm phụ thuộc vào cát tự nhiên

Một trong những trọng tâm của Đề án là phát triển vật liệu xây dựng theo hướng xanh, tiết kiệm năng lượng, giảm phát thải và sử dụng hiệu quả tài nguyên, trong đó ưu tiên vật liệu xây không nung, vật liệu nhẹ, vật liệu tái chế và sản phẩm có hàm lượng carbon thấp.

Đối với vật liệu xây không nung, Đề án đề xuất mục tiêu đến năm 2030 chiếm khoảng 40 - 45% tổng lượng vật liệu xây; các công trình sử dụng vốn đầu tư công được định hướng sử dụng 100% vật liệu xây không nung theo Chương trình phát triển vật liệu xây không nung.

Công trình từ 9 tầng trở lên được đề xuất sử dụng tối thiểu 90% vật liệu xây không nung. Đến năm 2050, tỷ lệ vật liệu xây không nung được định hướng đạt 60 - 70%.

Đặc biệt, nhằm giảm phụ thuộc vào cát tự nhiên, trong giai đoạn 2026 - 2030, Đề án đề xuất giảm tối thiểu 20 - 30% tỷ trọng cát tự nhiên tại những lĩnh vực có thể thay thế; khuyến khích phát triển cát nghiền, cát nhân tạo và cát tái chế từ chất thải công nghiệp, xây dựng.

Theo đó, cát nghiền và cát tái chế phấn đấu thay thế tối thiểu 40% lượng cát tự nhiên; đồng thời nghiên cứu sử dụng cát nước lợ, cát mịn và cát biển nhằm thay thế tối thiểu 10%, với điều kiện đáp ứng các yêu cầu kỹ thuật và độ bền công trình.

Đến năm 2050, các nguồn cát thay thế được định hướng đáp ứng tối thiểu 60% lượng cát tự nhiên trong xây dựng.

Cùng với đó, Đề án chú trọng phát triển vật liệu có tính năng cao, khả năng chống chịu tác động môi trường, tiết kiệm năng lượng và phù hợp với các công trình xanh, công trình bền vững.

Thúc đẩy tái chế chất thải xây dựng, đổi mới công nghệ sản xuất

Đề án xác định thúc đẩy kinh tế tuần hoàn thông qua thu hồi, tái chế và tái sử dụng chất thải xây dựng là một trong những giải pháp quan trọng để giảm khai thác tài nguyên.

Giai đoạn 2026 - 2030, Thành phố định hướng khuyến khích đầu tư ít nhất một cơ sở tái chế chất thải rắn xây dựng quy mô công nghiệp, phục vụ sản xuất cốt liệu, vật liệu xây không nung và vật liệu san lấp.

Đồng thời, phát triển hệ thống thu gom, phân loại, xử lý và kiểm định chất lượng sản phẩm tái chế. Mục tiêu được đề xuất là tỷ lệ tái chế, tái sử dụng chất thải rắn xây dựng tại các đô thị loại đặc biệt, loại I đạt tối thiểu 50% đến năm 2030 và trên 80% trong giai đoạn 2031 - 2050.

Đối với bê tông và cấu kiện bê tông, Đề án định hướng phát triển bê tông cường độ cao, bê tông siêu tính năng (UHPC), bê tông nhẹ, bê tông xuyên nước và bê tông ít phát thải.

Trong đó, phấn đấu đến năm 2030 có khoảng 15 - 20% sản phẩm cấu kiện, bê tông phù hợp sử dụng một phần cốt liệu tái chế; đến năm 2050, tỷ lệ này đạt khoảng 50 - 60% đối với các nhóm sản phẩm phù hợp.

Song song với phát triển vật liệu mới, Đề án đề xuất đẩy mạnh đổi mới công nghệ, tự động hóa, ứng dụng thiết bị tiết kiệm năng lượng, hệ thống thu hồi nhiệt và kiểm soát phát thải; từng bước chuyển đổi các cơ sở sản xuất sử dụng công nghệ lạc hậu.

Thành phố cũng định hướng sắp xếp lại mạng lưới sản xuất, di dời các cơ sở sản xuất vật liệu xây dựng không phải xi măng tại khu vực lõi trung tâm vào các khu công nghiệp, cụm công nghiệp phù hợp.

Về chuyển đổi số, Đề án đặt mục tiêu đến năm 2030, 100% doanh nghiệp sản xuất vật liệu xây dựng quy mô lớn hoàn thành số hóa dữ liệu sản xuất và kết nối với cơ sở dữ liệu ngành.

Đồng thời, xây dựng hệ thống dữ liệu tập trung về doanh nghiệp, công suất, sản phẩm, chất lượng, giá cả, nguồn cung và logistics, phục vụ dự báo nhu cầu, điều phối nguồn cung và nâng cao hiệu quả quản lý thị trường.

Kết luận hội thảo, ông Khải Quốc Bình, Phó Giám đốc Sở Xây dựng TP.HCM, đánh giá cao những ý kiến đóng góp, phản biện của các cơ quan quản lý, chuyên gia, nhà khoa học và doanh nghiệp, coi đây là cơ sở quan trọng để tiếp tục hoàn thiện Đề án phát triển vật liệu xây dựng Thành phố đến năm 2030, định hướng đến năm 2050.

Theo đó, ông Bình đề nghị Phòng Kinh tế vật liệu xây dựng phối hợp với Viện Vật liệu xây dựng (Bộ Xây dựng) tiếp thu đầy đủ các ý kiến, khẩn trương rà soát, bổ sung và hoàn thiện dự thảo Đề án, bảo đảm phù hợp với chiến lược phát triển vật liệu xây dựng quốc gia, các quy định pháp luật và yêu cầu phát triển thực tiễn của Thành phố.

Đồng thời, các sở, ngành, hội, hiệp hội và doanh nghiệp tiếp tục phối hợp, cung cấp thông tin, tài liệu để hoàn thiện Đề án trước khi trình UBND TP.HCM xem xét, phê duyệt.

Việc hoàn thiện Đề án được kỳ vọng tạo cơ sở phát triển ngành vật liệu xây dựng TP.HCM theo hướng hiện đại, bền vững, bảo đảm nguồn cung phục vụ phát triển đô thị, hạ tầng, đồng thời thúc đẩy sử dụng vật liệu xanh, vật liệu tái chế và giảm phụ thuộc vào tài nguyên tự nhiên.