Nghị định 185/2026/NĐ-CP quy định tiêu chuẩn thôn, tổ dân phố, đồng thời hướng dẫn trình tự, thủ tục thành lập, sắp xếp, tổ chức lại các đơn vị dân cư ở cơ sở. Trong đó, mỗi tổ, thôn của Hà Nội và TP.HCM phải bảo đảm tối thiểu 500 - 700 hộ dân.
Chính phủ ban hành Nghị định 185/2026/NĐ-CP ngày 26/5 quy định về tổ chức, hoạt động của thôn, tổ dân phố và chế độ, chính sách đối với người hoạt động không chuyên trách ở thôn, tổ dân phố. Văn bản được ban hành nhằm cụ thể hóa Kết luận số 34-KL/TW của Bộ Chính trị về sắp xếp thôn, tổ dân phố và bố trí, sử dụng đội ngũ người hoạt động không chuyên trách ở cơ sở.
Theo Nghị định 185/2026/NĐ-CP, tại Hà Nội và TP.HCM, thôn phải có từ 500 hộ gia đình trở lên; tổ dân phố phải có từ 700 hộ trở lên.
Nghị định gồm 5 chương, 20 điều, quy định tương đối toàn diện về tổ chức, hoạt động của thôn, tổ dân phố cũng như chế độ, chính sách đối với người hoạt động không chuyên trách. Đây là căn cứ để các địa phương khẩn trương rà soát, sắp xếp, kiện toàn các đơn vị dân cư ở cơ sở phù hợp với yêu cầu quản lý trong giai đoạn mới.
Một trong những nội dung đáng chú ý là việc quy định cụ thể tiêu chuẩn quy mô hộ gia đình đối với thôn, tổ dân phố theo từng vùng miền. Tại Hà Nội và TP.HCM, thôn phải có từ 500 hộ gia đình trở lên; tổ dân phố phải có từ 700 hộ trở lên. Đối với khu vực trung du và miền núi phía Bắc, tiêu chuẩn thấp hơn, với thôn từ 150 hộ và tổ dân phố từ 300 hộ.
Tại vùng đồng bằng sông Hồng, thôn phải có tối thiểu 400 hộ gia đình, tổ dân phố từ 550 hộ. Khu vực Bắc Trung Bộ áp dụng mức tương ứng là 350 hộ đối với thôn và 450 hộ đối với tổ dân phố. Các tỉnh duyên hải Nam Trung Bộ và Tây Nguyên quy định thôn từ 300 hộ, tổ dân phố từ 450 hộ. Trong khi đó, Đông Nam Bộ và đồng bằng sông Cửu Long cùng áp dụng mức 400 hộ đối với thôn và 550 hộ đối với tổ dân phố.
Nghị định cũng dành quy định riêng cho các địa bàn có điều kiện đặc thù. Theo đó, những thôn, tổ dân phố thuộc khu vực miền núi, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, địa bàn đặc biệt khó khăn, nơi giao thông cách trở hoặc dân cư phân tán có thể được áp dụng quy mô hộ gia đình thấp hơn quy định chung. Cơ chế tương tự cũng được áp dụng đối với các địa bàn biên giới, hải đảo, khu vực nằm trong quy hoạch giải phóng mặt bằng, tái định cư hoặc các đảo, cù lao, cồn biệt lập trên sông.
Theo Nghị định, UBND cấp tỉnh được giao hướng dẫn cụ thể đối với các trường hợp đặc thù nhằm bảo đảm phù hợp với điều kiện thực tế, yêu cầu quản lý địa bàn, duy trì sự ổn định và gắn kết cộng đồng dân cư, đồng thời đáp ứng yêu cầu quốc phòng, an ninh và bảo vệ chủ quyền lãnh thổ.
Bên cạnh việc quy định tiêu chuẩn, Nghị định cũng hướng dẫn chi tiết trình tự, thủ tục thành lập, sắp xếp và tổ chức lại thôn, tổ dân phố. Theo đó, căn cứ các tiêu chuẩn và nguyên tắc được quy định, UBND cấp xã có trách nhiệm xây dựng đề án trình HĐND cùng cấp xem xét, quyết định.
Hồ sơ thành lập hoặc sắp xếp thôn, tổ dân phố gồm tờ trình của UBND cấp xã; đề án thành lập, sắp xếp hoặc tổ chức lại; báo cáo tổng hợp, tiếp thu và giải trình ý kiến của nhân dân; cùng dự thảo nghị quyết của HĐND cấp xã. Trên cơ sở hồ sơ được hoàn thiện, HĐND cấp xã sẽ xem xét, ban hành nghị quyết tại kỳ họp gần nhất.
Đối với các đặc khu không tổ chức cấp chính quyền địa phương, UBND đặc khu là cơ quan trực tiếp xây dựng đề án, tổ chức lấy ý kiến nhân dân và ban hành quyết định thành lập, sắp xếp hoặc tổ chức lại thôn, tổ dân phố trên địa bàn.
Nghị định đồng thời quy định cụ thể thủ tục giải thể, đổi tên thôn, tổ dân phố hoặc ghép cụm dân cư vào đơn vị hiện có. Điểm chung của các thủ tục này là đều phải bảo đảm sự tham gia của người dân thông qua việc lấy ý kiến rộng rãi trước khi cơ quan có thẩm quyền xem xét, quyết định.
Đối với trường hợp giải thể, UBND cấp xã phải lập tờ trình kèm danh sách các hộ gia đình liên quan và tổ chức lấy ý kiến nhân dân trước khi trình HĐND cấp xã quyết định.
Trường hợp đổi tên thôn, tổ dân phố, địa phương phải xây dựng phương án nêu rõ lý do đổi tên và tên gọi mới. Với việc ghép cụm dân cư vào thôn, tổ dân phố hiện có, cơ quan chức năng phải xác định rõ phạm vi, số hộ gia đình được ghép và đơn vị tiếp nhận, đồng thời lấy ý kiến của cả khu dân cư được sáp nhập và nơi tiếp nhận.
Nghị định có hiệu lực thi hành kể từ ngày 26/5; bãi bỏ các quy định liên quan đến người hoạt động không chuyên trách ở thôn, tổ dân phố quy định tại Nghị định số 33/2023/NĐ-CP của Chính phủ quy định về cán bộ, công chức cấp xã và người hoạt động không chuyên trách ở cấp xã, ở thôn, tổ dân phố.