Trước thềm Hội nghị thượng đỉnh Hợp tác Kinh tế châu Á - Thái Bình Dương (APEC) diễn ra ngày 18-19/11, Trung Quốc cho thấy tham vọng hiện đại hóa ngành hàng hải, lấy tự động hóa và chuyển đổi số làm trọng tâm.
Cảng Mawan với xe tải không người lái, cần cẩu điều khiển từ xa và hệ thống trí tuệ nhân tạo (AI) là một trong hàng chục trung tâm trung chuyển tự động hóa tại Trung Quốc. Bắc Kinh kỳ vọng những mô hình cảng thế hệ mới này sẽ tạo bước đột phá cho ngành vận tải biển - lĩnh vực đảm nhận hơn 80% khối lượng thương mại hàng hóa toàn cầu.
Xe tải không người lái và cần cẩu tự động công suất cao tại cảng Thanh Đảo (Trung Quốc). (Ảnh: CGTN)
Trước thềm Hội nghị thượng đỉnh Hợp tác Kinh tế châu Á - Thái Bình Dương diễn ra ngày 18-19/11, Bắc Kinh cho thấy tham vọng hiện đại hóa ngành hàng hải.
Tại các cuộc họp chuẩn bị cho Hội nghị APEC, Trung Quốc đề xuất thúc đẩy vận đơn điện tử - phiên bản số hóa của chứng từ vận chuyển hàng hóa bằng đường biển - cùng hệ thống dữ liệu hải quan ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) và dữ liệu lớn (big data).
"Đi đầu trong chuyển đổi số sẽ mang lại lợi thế trong giai đoạn mới của cuộc cạnh tranh toàn cầu về vận tải và cảng biển", Bộ trưởng Giao thông Trung Quốc khẳng định hồi tháng 5/2026.
Hãng tin Reuters dẫn lời chuyên gia Isaac Kardon thuộc Viện Nghiên cứu Phân tích Phòng vệ (Mỹ) nhận định, chiến lược thúc đẩy và mở rộng ảnh hưởng trong ngành logistics của Trung Quốc có thể tạo sức ép cạnh tranh lên các đối thủ.
Chiếm lợi thế tiên phong
Trong lĩnh vực tự động hóa cảng biển, Trung Quốc khẳng định đang nắm lợi thế tiên phong. Theo Bộ Giao thông Trung Quốc, nước này hiện có 60 bến cảng tự động hóa, nhiều hơn bất kỳ quốc gia nào khác.
Một trong những dự án tiêu biểu là cảng container New Qianwan tại thành phố Thanh Đảo, được giới thiệu là bến cảng container tự động hóa hoàn toàn đầu tiên trên thế giới.
Trung Quốc đặt mục tiêu đến năm 2030 xây dựng 90 bến cảng tự động hóa trên toàn quốc.
Công nghệ mới đang góp phần nâng cao năng lực khai thác hàng hóa tại các cảng biển Trung Quốc. Theo thông tin từ cảng Qianwan, mỗi cần cẩu có thể xử lý 61 container mỗi giờ, gấp đôi công suất tại một cảng truyền thống.
Không chỉ phục vụ thị trường trong nước, mạng lưới cảng công nghệ cao còn là nơi Trung Quốc thử nghiệm, hoàn thiện công nghệ trước khi đưa ra thị trường quốc tế. Các doanh nghiệp như Westwell – hãng phát triển xe tải tự lái – và Huawei đang từng bước thương mại hóa các giải pháp cảng biển thông minh ở nước ngoài.
Đơn cử, xe tải không người lái của Westwell hiện được triển khai tại cảng Felixstowe, một trong những cảng container lớn và nhộn nhịp nhất Vương quốc Anh.
Trung Quốc sẵn sàng cạnh tranh đường dài
Dù hạ tầng cảng biển trong nước phát triển mạnh, việc thuyết phục các quốc gia khác sử dụng phần mềm do Trung Quốc cung cấp vẫn là thách thức lớn. Tại Mỹ, Washington bày tỏ lo ngại Bắc Kinh có thể tiếp cận, theo dõi những dữ liệu hàng hóa nhạy cảm.
Một lĩnh vực Trung Quốc đang gặp khó khăn là hệ thống phần mềm quản lý khai thác cảng (TOS). Đây là hệ thống điều phối và giám sát toàn bộ hoạt động tại cảng, từ bốc dỡ hàng hóa, di chuyển phương tiện đến quản lý thông tin hải quan. Trong lĩnh vực này, các doanh nghiệp Mỹ đã giữ vị thế thống trị trong thời gian dài.
Tuy nhiên, Trung Quốc cũng đang ghi nhận những bước tiến nhất định. Báo cáo năm 2025 của China Merchants Port, doanh nghiệp khai thác cảng lớn của Trung Quốc, đề cập nhiều dự án trọng điểm tại các cảng biển quốc tế, trong đó có cảng Paranagua ở Brazil và các bến cảng tại Sri Lanka, Hy Lạp, Italy và Thổ Nhĩ Kỳ.
Ông Wolfgang Lehmacher, cựu Trưởng bộ phận Cung ứng và Vận tải của Diễn đàn Kinh tế Thế giới, nhận định điểm đáng chú ý trong chiến lược của Trung Quốc là khả năng đầu tư dài hạn.
"Họ đầu tư tại một nơi, sẵn sàng thực hiện dự án thí điểm ở đó, nhưng họ có tiềm lực mạnh để biến một điểm thành một đường dây, một đường dây thành một mạng lưới, và mạng lưới đi vào quỹ đạo kiểm soát của Trung Quốc, có thể gọi là kiểm soát chuỗi cung ứng", ông Lehmacher phân tích.