Trường Đại học Kiến trúc TP.HCM: Từ giảng đường đến những công trình của đô thị
Nửa thế kỷ đào tạo và phát triển, Trường Đại học Kiến trúc TP.HCM (UAH) đã cung cấp hàng chục nghìn kiến trúc sư, kỹ sư, nhà thiết kế cho xã hội.
Nhiều thế hệ người học trưởng thành từ nhà trường đang tham gia thiết kế công trình, tư vấn quy hoạch, xây dựng hạ tầng và quản lý đô thị. Sự gắn kết giữa đào tạo với thực tiễn nghề nghiệp đang tiếp tục được UAH mở rộng, hướng đến vai trò đối tác học thuật của doanh nghiệp và các địa phương.
Nguồn nhân lực góp phần kiến tạo diện mạo đô thị
Một công trình kiến trúc, một tuyến đường hay một không gian công cộng đều bắt đầu từ ý tưởng, bản vẽ và quá trình lao động sáng tạo của nhiều người. Đằng sau những công trình hiện hữu trong đời sống đô thị là đội ngũ kiến trúc sư, kỹ sư, nhà quy hoạch, nhà thiết kế được đào tạo bài bản, có năng lực chuyên môn và trách nhiệm với cộng đồng.

Thứ trưởng Bộ Xây dựng Phạm Minh Hà trao cờ thi đua cho Trường Đại học Kiến trúc TP.HCM.
Nhìn lại hành trình 50 năm, Trường Đại học Kiến trúc TP.HCM đã cấp bằng tốt nghiệp đại học cho 35.182 người, gồm 14.577 kiến trúc sư, 14.950 kỹ sư và 5.655 cử nhân thuộc các lĩnh vực kiến trúc, quy hoạch, xây dựng, kỹ thuật cơ sở hạ tầng, mỹ thuật và thiết kế. Ở bậc sau đại học, trường có 1.880 người tốt nghiệp, trong đó có 1.836 thạc sĩ và 44 tiến sĩ.
Đây là lực lượng nhân lực đã và đang tham gia vào nhiều lĩnh vực của ngành Xây dựng, từ tư vấn thiết kế, quy hoạch, quản lý dự án, thi công đến quản lý nhà nước, nghiên cứu và giảng dạy. Nhiều cựu sinh viên trưởng thành, đảm nhiệm vị trí quan trọng tại các cơ quan quản lý, doanh nghiệp, tổ chức nghề nghiệp và cơ sở đào tạo.
Theo Thứ trưởng Bộ Xây dựng Phạm Minh Hà, trong 50 năm xây dựng và phát triển, UAH đã trở thành một trong những cơ sở đào tạo, nghiên cứu hàng đầu cả nước về kiến trúc, quy hoạch, xây dựng và thiết kế. Những đóng góp của nhà trường không chỉ đối với sự nghiệp đào tạo nguồn nhân lực ngành Xây dựng mà còn gắn với quá trình phát triển của TP.HCM, các tỉnh phía Nam và cả nước.
Đáng chú ý, hoạt động của UAH không dừng lại ở đào tạo. Theo Thứ trưởng Phạm Minh Hà, giảng viên nhà trường đã chủ trì hơn 600 đề tài, nhiệm vụ khoa học và công nghệ các cấp. Trong đó có các nhiệm vụ xây dựng tiêu chuẩn, hướng dẫn kỹ thuật do Bộ Xây dựng giao; các đề tài phục vụ TP.HCM về nhà ở, giao thông, không gian công cộng, di sản kiến trúc và khu vực Đồng bằng sông Cửu Long.
Nhà trường cũng tham gia tư vấn, phản biện nhiều đồ án quy hoạch, công trình của TP.HCM và các địa phương phía Nam. Đây là một trong những kênh để tri thức, kết quả nghiên cứu và kinh nghiệm chuyên môn từ giảng đường được chuyển hóa thành những đóng góp cụ thể cho thực tiễn phát triển đô thị.
TS.KTS Hoàng Tùng, Trưởng ban Đô thị HĐND TP.HCM, có góc nhìn từ trải nghiệm chuyên môn và quá trình tu nghiệp về kiến trúc. Ông ghi nhận sự sắc sảo trong chuyên môn của các thế hệ cựu sinh viên, cũng như những công trình trong nước và thành tích tại các giải thưởng lớn, có dấu ấn vươn ra quốc tế.
Những đánh giá từ giới quản lý và nghề nghiệp cho thấy đóng góp của một cơ sở đào tạo không chỉ nằm trong phạm vi nhà trường, mà còn được thể hiện qua năng lực của người học khi tham gia giải quyết các vấn đề thực tế của xã hội.
Gắn đào tạo với bài toán thực tiễn
Đặc thù của lĩnh vực kiến trúc, quy hoạch và xây dựng là kiến thức chuyên môn luôn phải được kiểm nghiệm trong thực tế. Một phương án thiết kế không chỉ cần đáp ứng yêu cầu thẩm mỹ mà còn phải phù hợp công năng, điều kiện kỹ thuật, kinh tế, môi trường và nhu cầu của người sử dụng.

Hoạt động thực hành được triển khai song song với kiến thức nền tảng, giúp sinh viên chủ động tiếp cận bài học và rèn luyện kỹ năng ngay trong quá trình đào tạo.
Vì vậy, trong quá trình đào tạo, UAH chú trọng kết hợp kiến thức nền tảng với thực hành đồ án, hoạt động nghiên cứu và trải nghiệm nghề nghiệp. Từ năm 2022, thực tập trở thành yêu cầu bắt buộc trong chương trình đào tạo, với tối thiểu 8 tín chỉ trước khi sinh viên thực hiện đồ án tốt nghiệp. Cách tiếp cận này giúp người học có thêm cơ hội tiếp xúc môi trường nghề nghiệp, hiểu quy trình triển khai dự án và nhận diện những yêu cầu thực tế của công việc.
Theo PGS.TS.KTS Phạm Trọng Thuật, Hiệu trưởng nhà trường, bản sắc của UAH được hình thành từ truyền thống đào tạo dựa trên tư duy thiết kế, thực hành đồ án và sự kết hợp giữa các lĩnh vực kiến trúc, quy hoạch, xây dựng, mỹ thuật. Việc đào tạo trong cùng một môi trường giúp người học hiểu mối quan hệ giữa tổ chức không gian, kỹ thuật xây dựng và giá trị thẩm mỹ của công trình, đô thị.
Nhà trường hướng đến đào tạo người học không chỉ biết tạo ra một phương án thiết kế mà còn phải hiểu bối cảnh, nhu cầu của cộng đồng và tính khả thi của giải pháp. Đây là nền tảng để kiến trúc sư, kỹ sư khi hành nghề có thể đưa ra những lựa chọn có căn cứ, gắn trách nhiệm chuyên môn với chất lượng sống của người dân.
Từ góc nhìn của người nhiều năm gắn bó với hoạt động nghề nghiệp và đào tạo, KTS Khương Văn Mười cho rằng, mọi công trình đều bắt đầu từ ý tưởng, từ một nét vẽ. Nhưng để những nét vẽ ấy trở thành công trình phục vụ xã hội cần có người dày công khắc họa, nghiên cứu và thực hiện.
KTS Khương Văn Mười cũng nhấn mạnh yêu cầu đổi mới trong đào tạo và hành nghề: "Thế giới đổi thay và một môi trường không thể chỉ dạy học và trao truyền bằng những câu trả lời dành cho ngày hôm qua". Theo ông, hội nhập không chỉ là mở rộng quan hệ quốc tế mà còn bắt đầu từ tinh thần sẵn sàng học tiếp, đi tiếp; từ người thầy đổi mới cách dạy, sinh viên chủ động tìm tòi đến người làm nghề mở rộng tư duy và nhà quản lý tạo điều kiện để tri thức gặp thực tiễn.
Những yêu cầu này ngày càng rõ trong bối cảnh TP.HCM và các địa phương phía Nam đang triển khai nhiều chương trình phát triển quy hoạch, hạ tầng giao thông, nhà ở, chỉnh trang và tái thiết đô thị. Cùng với đó là những thách thức về ngập nước, biến đổi khí hậu, chất lượng không gian công cộng, bảo tồn di sản và phát triển các khu đô thị mới.

Hội thảo quốc tế "TOD và phát triển đường sắt đô thị" do UAH tổ chức, kết nối các góc nhìn chuyên môn trước những yêu cầu mới trong quy hoạch và phát triển đô thị.
Đây đều là những vấn đề cần sự tham gia của đội ngũ chuyên gia đa ngành, trong đó các cơ sở đào tạo chuyên ngành có vai trò cung cấp nguồn nhân lực, nghiên cứu và tư vấn giải pháp.
Trách nhiệm với cộng đồng và không gian sống
Đóng góp của một cơ sở đào tạo kiến trúc không chỉ được đo bằng số lượng người tốt nghiệp hay những công trình được xây dựng, mà còn thể hiện ở cách người làm nghề nhìn nhận trách nhiệm của mình đối với xã hội.
TS.KTS Phan Đăng Sơn, Chủ tịch Hội Kiến trúc sư Việt Nam, đánh giá UAH đã góp phần hình thành môi trường học tập, đội ngũ chuyên gia và các giá trị nghề nghiệp trong lĩnh vực kiến trúc, quy hoạch, xây dựng, nghệ thuật ứng dụng và thiết kế. Theo ông, những dấu ấn chuyên môn được rèn luyện từ giảng đường đã góp phần tạo nên các công trình đẹp và những không gian đô thị đáng sống tại TP.HCM.
Với KTS Nguyễn Văn Tất, cựu sinh viên nhà trường, điều được truyền lại qua các thế hệ không chỉ nằm trong giáo trình hay bài giảng. Đó còn là cách người thầy đặt câu hỏi trước một bản vẽ, yêu cầu sinh viên lý giải vì sao lựa chọn đường nét, hình khối và phương án thiết kế ấy.
KTS Nguyễn Văn Tất cho rằng, sự nghiêm khắc với nghề, tinh thần trách nhiệm với cuộc sống và niềm tin vào ý tưởng sáng tạo là những giá trị góp phần hình thành bản sắc của người học kiến trúc. "Gìn giữ di sản không phải là giữ mọi thứ đứng yên; di sản cần có hơi thở, cần được thấu hiểu để tiếp tục sống trong những không gian hôm nay", KTS Nguyễn Văn Tất chia sẻ.

Là cựu sinh viên UAH, KTS Nguyễn Văn Tất (cầm Micro) thường trở lại trường tham gia các chương trình chuyên môn, chia sẻ kinh nghiệm hành nghề và những quan điểm về kiến trúc, văn hóa, không gian sống.
Ở góc độ đào tạo, PGS.TS.KTS Phạm Tứ, nguyên Hiệu trưởng nhà trường, nhắc đến một giá trị khác của môi trường kiến trúc là tinh thần làm việc tập thể. Sinh viên được rèn luyện khả năng phối hợp, trao đổi và cùng giải quyết vấn đề trong quá trình học tập. Kỹ năng này không chỉ hữu ích khi hành nghề kiến trúc mà còn là hành trang quan trọng khi người học làm việc ở những lĩnh vực khác.
Từ những giờ học, buổi bảo vệ đồ án đến hoạt động sinh viên, các thế hệ UAH đã tạo dựng một cộng đồng nghề nghiệp có sự kết nối và tiếp nối. Chính môi trường ấy giúp người học phát triển cá tính sáng tạo nhưng đồng thời hiểu rằng sản phẩm nghề nghiệp luôn gắn với nhu cầu của xã hội.
Trong bối cảnh đô thị ngày càng phát triển theo hướng đa ngành, đa lĩnh vực, trách nhiệm của người làm kiến trúc, quy hoạch và xây dựng cũng mở rộng hơn. Một công trình không thể chỉ được đánh giá qua hình thức bên ngoài mà còn phải được nhìn nhận từ hiệu quả sử dụng, khả năng kết nối với hạ tầng, tác động môi trường và chất lượng sống mà nó mang lại.
Nửa thế kỷ qua, UAH đã đóng góp cho xã hội một lực lượng nhân lực chuyên môn rộng lớn, đồng thời từng bước mở rộng vai trò trong nghiên cứu, tư vấn và phản biện các vấn đề phát triển đô thị. Hành trình ấy cho thấy mối liên hệ giữa giảng đường với đời sống không nằm ở những khẩu hiệu, mà được thể hiện qua từng thế hệ người học, từng sản phẩm chuyên môn và những đóng góp cụ thể cho cộng đồng.
Từ nền tảng đã được vun đắp, UAH tiếp tục hướng đến một vai trò rộng hơn: không chỉ đào tạo người làm nghề mà còn là nơi kết nối tri thức, chuyên gia, doanh nghiệp và địa phương để cùng giải quyết những bài toán phát triển đô thị. Đó cũng là cách di sản đào tạo được tiếp nối bằng những giá trị hiện hữu trong đời sống hôm nay.