Sự thiếu vắng một cơ chế giao dịch vàng tập trung được đánh giá là rào cản lớn đối với công tác quản lý thị trường. Đây cũng là nguyên nhân khiến trì trệ việc hoàn thiện cơ chế giám sát và xây dựng chính sách thuế đối với giao dịch vàng.
Chờ đợi sàn giao dịch vàng
Theo Bộ Tài chính, dù Luật Thuế thu nhập cá nhân đã mở đường cho việc đánh thuế đối với hoạt động chuyển nhượng vàng miếng, nhưng hiện vẫn chưa đủ điều kiện để triển khai trên thực tế. Nguyên nhân là thị trường vàng chưa có cơ chế giao dịch tập trung cũng như hệ thống dữ liệu đủ minh bạch để phục vụ công tác giám sát, quản lý và xác định nghĩa vụ thuế.
Để tháo gỡ nút thắt này, Ngân hàng Nhà nước đang phối hợp với các bộ, ngành xây dựng Đề án thành lập sàn giao dịch vàng trình Chính phủ xem xét. Khi sàn giao dịch được hình thành, cơ quan quản lý sẽ có thêm công cụ theo dõi dòng tiền, kiểm soát giao dịch và xây dựng cơ sở dữ liệu tập trung. Đây được xem là nền tảng quan trọng để hoàn thiện cơ chế quản lý thị trường vàng cũng như nghiên cứu các chính sách thuế phù hợp.
Sự thiếu vắng một cơ chế giao dịch vàng tập trung được đánh giá là rào cản lớn đối với công tác quản lý thị trường.
Trên cơ sở đó, các bộ, ngành mới có đủ căn cứ để đề xuất Chính phủ xem xét áp dụng thuế thu nhập cá nhân đối với hoạt động chuyển nhượng vàng của cá nhân. Vì vậy, trong dự thảo Nghị định hướng dẫn thi hành Luật Thuế thu nhập cá nhân đang được lấy ý kiến, Bộ Tài chính chưa đưa vào các quy định cụ thể về việc thu thuế đối với giao dịch vàng miếng.
Diễn biến này cho thấy cơ quan quản lý đang lựa chọn lộ trình thận trọng, ưu tiên xây dựng hạ tầng giám sát và cơ chế quản lý trước khi triển khai chính sách thuế. Mục tiêu là bảo đảm việc đánh thuế khi được áp dụng sẽ khả thi, minh bạch, hạn chế thất thu ngân sách và tránh phát sinh những tác động ngoài mong muốn đối với thị trường.
Trong khi đó, Ngân hàng Nhà nước đã đề xuất bổ sung quy định thu thuế thu nhập cá nhân đối với hoạt động chuyển nhượng vàng miếng khi góp ý dự thảo Nghị định. Theo cơ quan này, các giao dịch vàng mang tính đầu cơ cần được điều tiết bằng công cụ thuế, còn những trường hợp mua vàng với mục đích tích lũy, tiết kiệm theo tập quán của người dân có thể được nghiên cứu theo hướng miễn hoặc loại trừ khỏi diện chịu thuế.
Đề xuất trên xuất phát từ kết luận của Tổng Bí thư Tô Lâm tại buổi làm việc với Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương về quản lý thị trường vàng. Theo đó, việc nghiên cứu đánh thuế hoạt động mua bán vàng được xem là giải pháp nhằm nâng cao tính minh bạch của thị trường, tăng cường khả năng giám sát của cơ quan quản lý và góp phần hạn chế tình trạng đầu cơ.
Ngân hàng Nhà nước cho biết Luật Thuế thu nhập cá nhân số 109/2025/QH15 đã quy định mức thuế suất 0,1% trên giá trị chuyển nhượng từng lần đối với thu nhập từ chuyển nhượng vàng miếng. Tuy nhiên, luật đồng thời giao Chính phủ quy định chi tiết về ngưỡng giá trị giao dịch chịu thuế, thời điểm áp dụng cũng như việc điều chỉnh thuế suất, đồng nghĩa việc triển khai trên thực tế vẫn cần thêm các điều kiện quản lý và hướng dẫn cụ thể.
Cần sớm giám sát, minh bạch thị trường vàng
Theo các chuyên gia, việc sớm áp dụng thuế đối với giao dịch vàng là cần thiết nhằm tăng tính minh bạch cho thị trường, hạn chế hoạt động đầu cơ và góp phần ổn định giá vàng trong dài hạn. Tuy nhiên, để chính sách thuế phát huy hiệu quả, cần được triển khai đồng thời với một cơ chế giám sát giao dịch chặt chẽ, trong đó trọng tâm là xây dựng sàn giao dịch vàng tập trung do Nhà nước quản lý.
Việc hình thành sàn giao dịch vàng không chỉ giúp ghi nhận, theo dõi và kiểm soát các giao dịch một cách minh bạch mà còn tạo cơ sở dữ liệu đầy đủ để cơ quan quản lý xác định nghĩa vụ thuế, ngăn ngừa tình trạng mua bán ngoài luồng hoặc né tránh kê khai. Đây được xem là điều kiện tiên quyết để việc đánh thuế đi vào thực chất, bảo đảm công bằng giữa các chủ thể tham gia thị trường.
Trong bối cảnh đó, việc sớm thành lập sàn giao dịch vàng tập trung và triển khai cơ chế thuế phù hợp được xem là hai giải pháp cần thực hiện song hành nhằm đưa thị trường vàng vận hành minh bạch hơn, tăng hiệu quả quản lý nhà nước và hạn chế những biến động bất thường do đầu cơ gây ra.
Ở góc độ chính sách, ông Nguyễn Văn Được, Tổng giám đốc Công ty TNHH Kế toán và Tư vấn thuế Trọng Tín, cho rằng thị trường vàng hiện tồn tại một khoảng trống pháp lý đáng chú ý khi chưa có quy định cụ thể đối với nhóm cá nhân thực hiện hoạt động kinh doanh vàng miếng với quy mô lớn.
Ông dẫn lại kết quả thanh tra của Ngân hàng Nhà nước trong năm 2025 cho thấy có những cá nhân giao dịch vàng miếng với tần suất rất cao, giá trị mua bán lên tới hàng nghìn tỷ đồng mỗi năm. Tuy nhiên, do chưa được xác định là hoạt động kinh doanh theo quy định hiện hành, các trường hợp này vẫn chưa thuộc diện chịu thuế thu nhập cá nhân tương ứng với quy mô giao dịch.
Theo ông Được, điều này tạo ra sự thiếu công bằng giữa các chủ thể trên thị trường, đồng thời khiến công cụ thuế chưa phát huy được vai trò điều tiết đối với hoạt động đầu cơ vàng. Nhiều cá nhân thực hiện các giao dịch mua đi bán lại liên tục nhằm hưởng chênh lệch giá nhưng lại chưa có cơ chế quản lý phù hợp. Đây là một trong những nguyên nhân khiến dòng tiền đầu cơ tiếp tục đổ mạnh vào vàng.
Vị chuyên gia cho rằng việc áp dụng thuế đối với các giao dịch vàng quy mô lớn, kết hợp với hóa đơn điện tử và cơ chế theo dõi giao dịch tập trung, sẽ giúp cơ quan quản lý nhận diện rõ dòng tiền trên thị trường, hạn chế tình trạng lướt sóng, đầu cơ và thất thu thuế. Quan trọng hơn, chính sách này không nhằm vào người dân mua vàng để tích lũy hoặc tiết kiệm, mà chủ yếu hướng tới các giao dịch mang tính đầu tư, đầu cơ với giá trị lớn.
Vì vậy, nếu được thiết kế hợp lý, thuế sẽ trở thành công cụ điều tiết thị trường hiệu quả, góp phần giảm sức hấp dẫn của hoạt động đầu cơ, đồng thời khuyến khích dòng vốn dịch chuyển vào các lĩnh vực sản xuất, kinh doanh tạo ra giá trị cho nền kinh tế.