Đất nước bước vào kỷ nguyên mới với những thời cơ và thuận lợi lớn, đồng thời cũng phải đối mặt với nhiều khó khăn, thách thức.
Trên hành trình ấy, tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn hiện lên như một biểu tượng của bản lĩnh, trí tuệ, ý chí và niềm tin vào thắng lợi của dân tộc.
"Dĩ bất biến, ứng vạn biến"
Cuộc đời hoạt động cách mạng của Chủ tịch Hồ Chí Minh gắn với những hành trình vượt qua thử thách tưởng như không thể.
Phương châm “dĩ bất biến, ứng vạn biến” của Chủ tịch Hồ Chí Minh trở thành một phương pháp xử lý có giá trị vượt thời gian. Ảnh: Tư liệu.
Điều đáng suy ngẫm từ hành trình ấy là: Trước một khó khăn lớn, điều đầu tiên không phải là tìm cách né tránh, mà tìm cho được lời giải đúng. Khi thực tiễn đặt ra vấn đề mới, dám thay đổi tư duy và phương pháp.
Cách mạng Tháng Tám năm 1945 là minh chứng điển hình. Bản lĩnh của Chủ tịch Hồ Chí Minh được thể hiện ở khả năng giữ vững mục tiêu chiến lược nhưng rất linh hoạt về sách lược.
Phương châm "dĩ bất biến, ứng vạn biến" trở thành phương pháp xử lý có giá trị vượt thời gian: Cái bất biến là lợi ích dân tộc, độc lập, tự do; cái vạn biến là phương pháp, bước đi và cách thức hành động phù hợp với từng hoàn cảnh.
Chính từ cách nhìn ấy, những nhiệm vụ tưởng như rất lớn lao được chuyển thành những phong trào cụ thể, gần gũi với nhân dân: Chống đói, chống dốt, xây dựng chính quyền, củng cố khối đoàn kết toàn dân. Nhân dân không đứng ngoài cuộc cách mạng mà trở thành chủ thể trực tiếp tạo nên sức mạnh của cách mạng.
Niềm tin ấy không phải là sự chủ quan. Đó là niềm tin được xây dựng trên sự đánh giá đúng sức mạnh của dân tộc, trên đường lối cách mạng phù hợp, trên sức mạnh của nhân dân và trên quyết tâm không lay chuyển đối với mục tiêu độc lập, thống nhất đất nước.
Có thể thấy một nét đặc biệt trong tư tưởng Hồ Chí Minh: Khó khăn càng lớn, càng phải củng cố lòng dân; thử thách càng gay gắt, càng phải phát huy dân chủ, đồng thuận và đại đoàn kết dân tộc.
Nhận diện điểm nghẽn để tháo gỡ
Đất nước hôm nay đã bước sang một hoàn cảnh hoàn toàn khác. Chúng ta không còn phải đối mặt với những cuộc chiến tranh giải phóng dân tộc như thế hệ trước, nhưng lại đứng trước những thách thức mới.
Thế giới đang vận động nhanh chóng, phức tạp, bất ổn và khó dự báo. Cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn, những biến đổi sâu sắc của khoa học - công nghệ, trí tuệ nhân tạo, chuyển đổi số, yêu cầu phát triển xanh, biến đổi khí hậu, sức ép nâng cao năng suất lao động và chất lượng nguồn nhân lực… đang đặt ra những bài toán hoàn toàn mới.
Trong bối cảnh ấy, học tập và thực hành tư tưởng, đạo đức, phương pháp, phong cách Hồ Chí Minh về tinh thần vượt khó không chỉ là nhắc lại những bài học lịch sử. Điều quan trọng hơn là chuyển những giá trị ấy thành năng lực phát triển của đất nước.
Trước hết, đó là kiên định mục tiêu chiến lược nhưng không ngừng đổi mới tư duy phát triển.
Chủ tịch Hồ Chí Minh kiên định với mục tiêu độc lập, tự do và hạnh phúc của nhân dân, nhưng Người chưa bao giờ coi một phương pháp cụ thể là bất biến. Chính vì kiên định mục tiêu nên Người luôn tìm kiếm cách làm mới, phù hợp với thực tiễn.
Trong điều kiện hiện nay, đòi hỏi chúng ta không được bằng lòng với những mô hình, cách làm đã có khi thực tiễn đã thay đổi. Kiên định mục tiêu phát triển nhanh và bền vững phải đi cùng đổi mới thể chế, đổi mới quản trị, đổi mới mô hình tăng trưởng, thúc đẩy khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.
Khó khăn của thời đại mới nhiều khi không hiện hữu như một "bức tường" để chúng ta nhìn thấy và vượt qua. Nó có thể nằm trong một thể chế chưa theo kịp thực tiễn, một thủ tục còn gây cản trở, một mô hình quản trị chưa hiệu quả, một nguồn nhân lực chưa đáp ứng yêu cầu hoặc một doanh nghiệp chưa đủ sức cạnh tranh.
Bởi vậy, tinh thần vượt khó trong kỷ nguyên mới trước hết phải là năng lực nhận diện đúng điểm nghẽn để tháo gỡ điểm nghẽn.
"Dân là gốc"
Tự lực, tự cường là giá trị xuyên suốt trong tư tưởng Hồ Chí Minh. Nhưng tự lực, tự cường không có nghĩa là khép mình.
Lễ kỷ niệm, diễu binh, diễu hành 80 năm Cách mạng Tháng Tám thành công và Quốc khánh nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam tại Quảng trường Ba Đình, sáng 2/9/2025.
Ngày nay, nội lực phải được tạo dựng từ con người, khoa học - công nghệ, thể chế, năng lực quản trị, sức mạnh của doanh nghiệp và tiềm lực của nền kinh tế. Hội nhập quốc tế cần trở thành phương thức để Việt Nam tiếp nhận thêm nguồn lực, công nghệ, tri thức và thị trường, qua đó củng cố chứ không làm suy giảm năng lực tự chủ của nền kinh tế.
Một bài học khác có ý nghĩa đặc biệt quan trọng là lấy nhân dân làm trung tâm, chủ thể và nguồn lực của phát triển. Trong những năm tháng khó khăn nhất, Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn tìm đến nhân dân, dựa vào nhân dân và phát huy sức mạnh của nhân dân. Từ cứu đói, xóa nạn mù chữ đến kháng chiến, kiến quốc, mỗi mục tiêu lớn đều được chuyển hóa thành những phong trào hành động để nhân dân có thể tham gia.
Trong giai đoạn phát triển mới, tư tưởng "Dân là gốc" càng cần được thể hiện bằng những chính sách cụ thể, để người dân thực sự được thụ hưởng thành quả phát triển, đồng thời có điều kiện và cơ hội tham gia vào quá trình tạo ra sự phát triển ấy.
Không sợ khó, không ngại đổi mới
Một đất nước chỉ có thể vượt qua những thử thách lớn khi có sự đồng lòng lớn. Xây dựng tâm thế không sợ khó, không ngại đổi mới, biến tinh thần vượt khó thành năng lực phát triển, yếu tố con người có ý nghĩa quyết định.
Thực tiễn mới đòi hỏi đội ngũ cán bộ không chỉ "làm đúng" mà còn phải có khả năng giải quyết những vấn đề chưa từng có tiền lệ. Đó là những người dám nghĩ, dám nói, dám làm, dám chịu trách nhiệm, dám đổi mới sáng tạo vì lợi ích chung; đồng thời phải có năng lực dự báo, nhận diện cơ hội, phát hiện nguy cơ và tổ chức thực hiện.
Bài học từ Chủ tịch Hồ Chí Minh cho thấy bản lĩnh không tách rời trí tuệ. Dám làm nhưng phải trên cơ sở hiểu biết; đổi mới nhưng phải gắn với thực tiễn; quyết đoán nhưng phải biết lắng nghe nhân dân; vượt khó nhưng không được nóng vội, chủ quan.
Một quốc gia không thể đi xa nếu trong xã hội hình thành tâm lý sợ khó, ngại thay đổi, né tránh trách nhiệm hoặc luôn chờ người khác tháo gỡ khó khăn cho mình.
Vì vậy, cùng với hoàn thiện thể chế và nâng cao năng lực quản trị, cần hình thành một văn hóa vượt khó và khát vọng phát triển trong toàn xã hội. Khó khăn phải được nhìn nhận như một phép thử của bản lĩnh; áp lực phải được chuyển hóa thành động lực; thách thức phải trở thành cơ hội để đổi mới.
Tâm thế ấy có nghĩa là không chờ thời cơ đến mà chủ động tạo ra thời cơ; không chỉ ứng phó với biến động mà phải chủ động định hình tương lai.
Lịch sử cách mạng Việt Nam cho thấy, những thời điểm khó khăn nhất đôi khi cũng chính là những bước ngoặt lớn nhất. Điều quyết định là chúng ta nhìn nhận khó khăn như thế nào, lựa chọn cách ứng xử ra sao và có đủ bản lĩnh để biến nghịch cảnh thành động lực tiến lên hay không.