Sau khoảng một năm thực hiện mô hình chính quyền địa phương ba cấp, TP.HCM đang từng bước biến những trụ sở, cơ sở nhà đất công dôi dư sau sắp xếp bộ máy thành nguồn lực phục vụ người dân.
Thay vì để những trụ sở không còn nhu cầu sử dụng bị bỏ trống, xuống cấp hoặc khai thác kém hiệu quả, sau khoảng một năm vận hành chính quyền địa phương thành phố đang đẩy nhanh quá trình rà soát, phân loại và bố trí lại theo hướng ưu tiên những lĩnh vực thiết yếu.
TP.HCM đang từng bước biến những trụ sở, cơ sở nhà đất công dôi dư sau sắp xếp thành nguồn lực phục vụ người dân.
Theo Sở Tài chính TP.HCM, trên cơ sở đề nghị của các cơ quan, đơn vị, Sở đã trình UBND thành phố điều chuyển, chuyển đổi công năng 56 trụ sở dôi dư để phục vụ các lĩnh vực y tế, giáo dục và văn hóa. Trong đó, có 5 cơ sở được bố trí cho y tế, 23 cơ sở cho giáo dục và 28 cơ sở cho văn hóa.
Ngoài số cơ sở được điều chuyển, chuyển đổi công năng, thành phố còn giao Trung tâm Quản lý nhà và Giám định xây dựng quản lý 151 cơ sở nhà, đất; giao Trung tâm Phát triển quỹ đất 13 khu đất. Thành phố cũng đã tiếp nhận 118 cơ sở nhà, đất dôi dư do các bộ, ngành Trung ương chuyển giao.
Đáng chú ý, trong số 118 cơ sở nhà, đất được Trung ương chuyển giao, Sở Tài chính đã tham mưu xử lý 115 cơ sở; 3 cơ sở còn lại đang được rà soát, phối hợp với các bộ, ngành để tiếp nhận, bàn giao và đề xuất phương án xử lý theo quy định.
Những con số này cho thấy quá trình sắp xếp tài sản công đang được TP.HCM triển khai theo hướng không chỉ "dọn" lại bộ máy, mà còn tìm cách biến nguồn lực sẵn có thành không gian phát triển mới.
Những trụ sở cũ thành trường học mới
Một trong những minh chứng rõ nét nhất là việc chuyển đổi một số trụ sở hành chính cũ thành trường học, trong bối cảnh TP.HCM đang chịu áp lực lớn về nhu cầu phòng học.
Trường TH-THCS-THPT Lê Thị Riêng được cải tạo trên cơ sở trụ sở UBND quận 12 cũ, chuẩn bị đón học sinh trong năm học 2026-2027.
Tại phường Thới An, Trường TH-THCS-THPT Lê Thị Riêng đang được khẩn trương hoàn thiện để chuẩn bị đón học sinh trong năm học 2026-2027. Ngôi trường được thành lập trên cơ sở cải tạo trụ sở UBND quận 12 cũ.
Từ một công trình phục vụ hoạt động hành chính, không gian này đang được cải tạo, bổ sung cơ sở vật chất để trở thành môi trường học tập mới cho học sinh.
Ông Lương Văn Minh, Hiệu trưởng Trường TH-THCS-THPT Lê Thị Riêng cho biết, nhà trường đang phối hợp với các đơn vị liên quan đẩy nhanh tiến độ thi công, hoàn thiện các hạng mục để kịp đưa công trình vào sử dụng trong năm học mới.
Theo ông Minh, quỹ thời gian còn lại chưa đầy một tháng, do đó các đơn vị thi công đang phải tập trung nhân lực, phương tiện, tổ chức tăng ca, thậm chí làm việc cả ngày lẫn đêm để bảo đảm tiến độ và hoàn thành công trình trước thời điểm khai giảng.
Trong năm học đầu tiên, nhà trường dự kiến tuyển sinh 18 lớp, gồm 10 lớp 10, 4 lớp 6 và 4 lớp 1. Học sinh được tổ chức học 2 buổi/ngày; mô hình bán trú cũng sẽ được triển khai theo nhu cầu của phụ huynh và học sinh.
Việc chuyển đổi trụ sở hành chính cũ thành trường học giúp tận dụng quỹ nhà, đất sẵn có, đồng thời bổ sung thêm không gian giáo dục cho thành phố.
Quá trình chuyển đổi công năng cũng đang được thực hiện tại Trường THPT Thoại Ngọc Hầu, phường Tân Phú. Ngôi trường được cải tạo từ trụ sở UBND quận Tân Phú cũ.
Bà Nguyễn Thị Túy Phượng, Hiệu trưởng nhà trường cho biết, sau khi tiếp nhận mặt bằng giai đoạn 3 vào cuối tháng 7, nhà trường đã khẩn trương phối hợp với đơn vị thi công triển khai cải tạo các phòng học, phòng chức năng cùng những hạng mục cần thiết, nhằm hoàn thiện cơ sở vật chất phục vụ năm học mới. Toàn bộ công trình dự kiến hoàn thành trước ngày 31.8 để kịp đưa vào sử dụng.
Theo bà Phượng, khó khăn lớn nhất trong quá trình triển khai là việc chuyển đổi công năng từ trụ sở hành chính sang trường học. Nhiều không gian phải được cải tạo, bố trí lại để đáp ứng yêu cầu, tiêu chuẩn của một cơ sở giáo dục. Tuy nhiên, với sự chỉ đạo của Sở GD&ĐT cùng chính quyền địa phương, việc cải tạo, hoàn thiện các hạng mục đang được triển khai thuận lợi, bảo đảm tiến độ đề ra.
Ngoài hai trường nêu trên, trước đó, vào tháng 5/2026, UBND TPHCM đã quyết định thành lập thêm 3 trường công lập trực thuộc Sở GD&ĐT, bắt đầu tuyển sinh từ năm học 2026-2027, gồm: Trường THPT Phan Văn Hớn, THPT Hà Huy Tập và THPT Võ Nguyên Giáp.
Từ những trụ sở không còn nhu cầu sử dụng, TP.HCM đang mở thêm không gian cho trường học, bệnh viện và các công trình phục vụ cộng đồng.
Cùng với các công trình trên, TP.HCM đang đẩy nhanh chiến dịch hoàn thành 1.000 phòng học phục vụ năm học 2026-2027. Trong tổng thể đó, việc khai thác những cơ sở nhà đất công phù hợp để chuyển đổi công năng thành trường học trở thành một trong những giải pháp góp phần bổ sung nguồn lực cho giáo dục.
Trụ sở cũ mở thêm không gian khám chữa bệnh
Nếu giáo dục là một trong những lĩnh vực được ưu tiên, y tế là nhóm ngành đang cho thấy hiệu quả rõ nét của việc tận dụng cơ sở nhà, đất công sau sắp xếp.
Theo định hướng của TP.HCM, sau khi bảo đảm trụ sở làm việc cho các cơ quan, tổ chức, đơn vị, các cơ sở dôi dư được ưu tiên chuyển đổi công năng để phục vụ y tế, giáo dục, văn hóa, thể thao và các mục đích công cộng phù hợp.
Trong lĩnh vực y tế, một số bệnh viện đầu ngành đã được tiếp nhận cơ sở mới để mở rộng không gian khám chữa bệnh.
Các khu cấp cứu, chẩn đoán hình ảnh, khám bệnh, nội soi và đo thính lực được đưa vào vận hành tại cơ sở mới của Bệnh viện Tai Mũi Họng TP.HCM.
Tại Bệnh viện Tai Mũi Họng TP.HCM, trước khi có thêm cơ sở mới, hoạt động điều trị nội trú chủ yếu tập trung tại khu cũ với khoảng 180 giường bệnh. Bệnh viện mỗi năm khám khoảng 600.000-700.000 lượt người bệnh và thực hiện gần 800.000 lượt điều trị, khiến cơ sở thường xuyên chịu áp lực quá tải.
Để tháo gỡ khó khăn, bệnh viện được bố trí tiếp nhận tòa nhà 114-116-118 Trần Quốc Thảo, đối diện cơ sở chính. Công trình này trước đây được xây dựng cho Bệnh viện Quận 3 nhưng chưa đưa vào sử dụng. Sau khi cải tạo và bổ sung trang thiết bị phù hợp, cơ sở mới nhanh chóng được đưa vào vận hành.
Hiện cơ sở này đã bố trí các khu cấp cứu, chẩn đoán hình ảnh, khám bệnh, điều trị ngoại trú, nội soi, đo thính lực và nhà thuốc. Đặc biệt, quy trình khám, chẩn đoán và điều trị ngoại trú được bố trí trên cùng một tầng, giúp giảm việc di chuyển của người bệnh.
Sau khoảng 2,5 tháng hoạt động, Khoa Cấp cứu tại cơ sở mới đã tiếp nhận 1.373 lượt bệnh nhân. Khu khám với 4 phòng khám, 4 phòng nội soi, 4 phòng điều trị ngoại trú và 4 phòng đo chức năng nghe đã phục vụ 24.433 lượt khám và điều trị, tương đương khoảng 10.000 lượt mỗi tháng.
Người dân khám bệnh tại Bệnh viện Tai Mũi Họng TP.HCM trên đường Trần Quốc Thảo.
Theo PGS TS BS CKII Lê Trần Quang Minh, Giám đốc Bệnh viện Tai Mũi Họng TP.HCM, việc tận dụng cơ sở dôi dư không chỉ giúp giảm tải mà còn tạo điều kiện để bệnh viện triển khai thêm những kỹ thuật và hướng phát triển trước đây chưa có điều kiện thực hiện.
Tại Bệnh viện Mắt TP.HCM, hiệu quả từ việc tiếp nhận cơ sở mới cũng thể hiện rõ. Bệnh viện hiện tiếp nhận khoảng 5.000 lượt khám ngoại trú mỗi ngày, những ngày cao điểm có thể lên tới gần 6.000 lượt khám và hơn 700 ca phẫu thuật. Trong khi đó, khuôn viên cơ sở chính chỉ rộng khoảng 15.000m² và là công trình được công nhận là Di tích kiến trúc nghệ thuật cấp thành phố, nên gần như không còn nhiều dư địa để mở rộng.
Việc tiếp nhận cơ sở tại số 56 Bà Huyện Thanh Quan, trước đây là phòng khám thuộc Khoa bảo vệ sức khỏe cán bộ (trực thuộc Bệnh viện Nguyễn Trãi) đã mở ra không gian mới cho bệnh viện.
Cơ sở này được kết nối với cơ sở 58 Bà Huyện Thanh Quan để hình thành Trung tâm khám và điều trị ban ngày, gồm khu khám ngoại trú, tư vấn - tầm soát bệnh lý nhãn khoa và phẫu thuật trong ngày, với công suất dự kiến 800-1.000 bệnh nhân mỗi ngày.
Bệnh viện Mắt TP.HCM đang tiếp tục mở rộng các chuyên khoa, hướng tới khai thác hiệu quả cơ sở mới được bố trí.
Ngay sau khi được cấp phép, bệnh viện đã triển khai khám và điều trị lé, tầm soát bệnh võng mạc trẻ sinh non, điều trị ngoại trú bệnh glôcôm và thực hiện thủ thuật tiêm nội nhãn, phục vụ khoảng 500 người bệnh mỗi ngày.
Đây là ví dụ cho thấy cùng một cơ sở nhà đất, nếu được bố trí đúng nhu cầu, có thể nhanh chóng chuyển từ tài sản chưa khai thác thành một mắt xích trong hệ thống cung ứng dịch vụ công.
"Tài sản dôi dư" thành nguồn lực phát triển
Nếu những trường học mới được hình thành từ trụ sở hành chính cũ giúp giải bài toán phòng học, những cơ sở bệnh viện mới giúp giảm áp lực quá tải, thì ý nghĩa lớn hơn của quá trình này nằm ở cách thành phố nhìn nhận và khai thác tài sản công sau sắp xếp bộ máy.
Sau khi bảo đảm nhu cầu trụ sở làm việc, TP.HCM định hướng ưu tiên chuyển đổi công năng các cơ sở dôi dư cho y tế, giáo dục, văn hóa, thể thao và những mục đích công cộng khác.
Đây cũng là cách để tránh tình trạng tài sản công bị bỏ trống, xuống cấp hoặc sử dụng không đúng mục đích trong khi thành phố vẫn phải dành nguồn lực lớn để đầu tư trường học, bệnh viện và các công trình phục vụ dân sinh.
Tuy nhiên, để biến toàn bộ quỹ tài sản này thành nguồn lực thực sự, thành phố vẫn còn một khối lượng công việc lớn.
TP.HCM đang từng bước biến tài sản công dôi dư sau sắp xếp thành nguồn lực cho giáo dục, y tế và các công trình công cộng.
Theo Sở Tài chính, khó khăn chủ yếu là số lượng cơ sở nhà, đất cần rà soát, sắp xếp và xử lý rất lớn; nhiều cơ sở có nguồn gốc lịch sử phức tạp, hồ sơ pháp lý chưa hoàn chỉnh.
Ngày 24/6/2026, Chính phủ ban hành Nghị quyết số 31/2026/NQ-CP quy định các cơ chế, chính sách đặc thù nhằm đẩy nhanh tiến độ xử lý, khai thác nhà, đất dôi dư sau sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy và sắp xếp đơn vị hành chính. Đây là cơ sở để địa phương có thêm thẩm quyền, đơn giản hóa thủ tục và sớm đưa tài sản công dôi dư vào khai thác hiệu quả.
Trên cơ sở đó, Sở Tài chính tiếp tục tham mưu UBND TP.HCM hoàn thiện phương án xử lý các cơ sở nhà, đất dôi dư, đồng thời hoàn chỉnh hồ sơ pháp lý liên quan.
Một năm sau khi mô hình chính quyền địa phương ba cấp được triển khai, câu chuyện của những trụ sở cũ được chuyển thành trường học, bệnh viện đang cho thấy một hướng đi cụ thể: sắp xếp bộ máy không chỉ là thay đổi tổ chức, mà còn mở ra cơ hội sắp xếp lại nguồn lực vật chất để phục vụ người dân tốt hơn.
Từ những căn phòng từng phục vụ hoạt động hành chính, nay có thêm phòng học cho học sinh, phòng khám cho người bệnh; từ những khu nhà chưa được khai thác hiệu quả, thành phố đang từng bước tạo ra những không gian công cộng mới.
Khi mỗi cơ sở dôi dư được đưa vào sử dụng đúng mục đích, hiệu quả của quá trình sắp xếp không chỉ được đo bằng số lượng tài sản đã xử lý, mà còn bằng những lợi ích cụ thể mà người dân nhận được mỗi ngày.