Bộ trưởng Bộ Xây dựng làm rõ nguyên nhân tăng vốn đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng

Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh cho biết tổng mức đầu tư dự án tăng do nhiều nguyên nhân, trong đó có sự thay đổi về quy hoạch, yêu cầu mới từ chủ trương phát triển, chi phí giải phóng mặt bằng,…

Nhiều yếu tố tác động

Sáng 12/8, Quốc hội khóa XVI thảo luận ở hội trường về việc điều chỉnh chủ trương đầu tư Dự án đầu tư xây dựng tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng.

Thảo luận về điều chỉnh chủ trương đầu tư, các đại biểu Quốc hội đề nghị kiểm soát chặt chẽ việc tăng tổng mức đầu tư, tính toán đầy đủ nguồn lực cho cả vòng đời dự án. Đồng thời có cơ chế nâng tỷ lệ nội địa hóa, chuyển giao công nghệ và tạo dư địa để lựa chọn giải pháp kỹ thuật phù hợp trong quá trình triển khai.

Cuối phiên thảo luận, giải trình, làm rõ ý kiến đại biểu Quốc hội nêu, Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh cho biết, nguyên nhân việc điều chỉnh chủ trương đầu tư dự án đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng đã được Chính phủ làm rõ tại tờ trình, trong đó có cả nguyên nhân khách quan và chủ quan.

Một trong những nguyên nhân khách quan là quá trình triển khai xuất hiện những yêu cầu mới từ chủ trương của Đảng về tăng trưởng, tái cơ cấu và chuyển đổi số, kéo theo sự thay đổi của quy hoạch quốc gia và hệ thống đường sắt.

Bên cạnh đó, thông qua tư vấn nghiên cứu trong nước, chủ đầu tư và đặc biệt trong bối cảnh đường sắt đô thị kiểu mới lần đầu tiên áp dụng tại Việt Nam, dẫn đến việc nghiên cứu, đánh giá chưa toàn diện, đầy đủ các yếu tố liên quan.

Mặt khác, giải phóng mặt bằng và các yếu tố đầu vào cũng là một trong những nguyên nhân làm tăng chi phí dự án; trong đó, chi phí liên quan đến một số địa phương như Hà Nội và Hải Phòng tăng đáng kể; riêng cơ chế, chính sách phục vụ giải phóng mặt bằng đã phát sinh khoảng 34.000 tỷ đồng.

Ngoài ra, dự án còn chịu tác động của điều chỉnh tỷ giá, chi phí mua sắm phương tiện, vật liệu và một số yếu tố khác.

Bộ trưởng khẳng định các nguyên nhân làm thay đổi tổng mức đầu tư đã được Chính phủ phân tích, giải trình trong hồ sơ trình Quốc hội.

Đối với các nội dung đại biểu tiếp tục quan tâm nhưng chưa thể giải trình đầy đủ do thời gian phát biểu có hạn, Bộ trưởng Trần Hồng Minh cho biết Bộ Xây dựng sẽ tiếp tục tiếp thu, nghiên cứu và báo cáo, giải trình trong các phiên làm việc tiếp theo.

Tính toán nguồn lực cho cả vòng đời dự án

Trước đó, tham gia thảo luận, đại biểu Tạ Thị Yên (đoàn Điện Biên) cho rằng, ngay từ bước nghiên cứu khả thi cần xây dựng phương án tài chính cho toàn bộ vòng đời dự án, trong đó lượng hóa doanh thu, chi phí vận hành, bảo trì, nguồn bù đắp, nghĩa vụ trả nợ và các kịch bản khi vốn vay chậm thu xếp hoặc sản lượng vận tải thấp hơn dự báo.

"Một dự án chỉ thực sự khả thi khi không chỉ huy động đủ vốn để xây dựng, mà còn tính được nguồn lực để vận hành, bảo trì và trả nợ trong suốt quá trình khai thác", đại biểu Tạ Thị Yên góp ý.

Đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn (đoàn TP Hải Phòng) đề nghị làm thiết lập cơ chế kiểm soát chặt chẽ, có tính ràng buộc thực chất trong quá trình triển khai.

Đối với phương án đầu tư đường đôi, đại biểu đề nghị tiếp tục rà soát các giả định và phương pháp dự báo nhu cầu vận tải trên từng đoạn tuyến, nhất là ngưỡng năng lực và thời điểm mãn tải - những yếu tố trực tiếp quyết định quy mô đầu tư.

Đồng thời, cần đánh giá chi phí theo vòng đời dự án, thay vì chỉ xem xét chi phí đầu tư ban đầu, trong đó tính đầy đủ chi phí vận hành, bảo trì của từng phương án. Đại biểu cũng đề nghị bổ sung nguyên tắc theo dõi, đánh giá và báo cáo về nghĩa vụ ngân sách phát sinh trong cả giai đoạn khai thác.

Quan tâm đến giải pháp công nghệ, đại biểu Dương Minh Tuấn (đoàn TP.HCM) cho biết theo chủ trương ban đầu, toàn bộ tuyến chính dài 390 km và các đoạn nhánh đều áp dụng công nghệ điện khí hóa. Trong phương án điều chỉnh, tuyến chính tiếp tục sử dụng công nghệ điện, trong khi phần lớn các đoạn nhánh chuyển sang sử dụng đầu máy diesel.

Tuy nhiên, với tổng chiều dài các đoạn nhánh khoảng 62,9 km, hồ sơ chưa bóc tách cụ thể bao nhiêu km sử dụng điện và bao nhiêu km sử dụng diesel. Theo đại biểu, đây là nội dung quan trọng, có tác động trực tiếp đến tổng mức đầu tư và hiệu quả kinh tế của dự án, cần được làm rõ.