Bộ trưởng Trần Hồng Minh: Vận tải đa phương thức là bài toán cạnh tranh quốc gia

Sáng 21/5, Bộ Xây dựng tổ chức Hội nghị Thúc đẩy kết nối phát triển vận tải đa phương thức, chỉ ra những điểm nghẽn cần tháo gỡ trong hoạt động vận tải kết nối đa phương thức, để tìm ra các phương án phát triển.

Thị phần vận tải đang mất cân đối

Phát biểu khai mạc hội nghị, Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh cho biết năm 2025, thống kê cho thấy kim ngạch xuất nhập khẩu của Việt Nam đạt gần 930 tỷ USD. Sản lượng vận tải hàng hóa đạt trên 3 tỷ tấn, tăng 14,1% so với cùng kỳ.

Trong đó, sản lượng vận tải đường bộ có mức tăng trưởng cao nhất, đạt trên 2,2 tỷ tấn, tăng 14,7%; sản lượng container qua cảng biển đạt xấp xỉ 34,3 triệu TEU tăng 12%; kết quả trên đã góp phần quan trọng vào tăng trưởng GDP của Việt Nam 8,02% (mức cao nhất giai đoạn 2011–2025).

Tuy nhiên, xung đột tại khu vực Trung Đông, ảnh hưởng của chính sách thuế quan tác động sâu rộng đến chuỗi cung ứng toàn cầu, giá nhiên liệu tăng cao gây biến động mạnh về giá cước vận tải và tuyến vận tải quốc tế.

Nhưng trong bối cảnh đó, vận tải đa phương thức tại Việt Nam lại đang còn nhiều bất cập. "Thị phần vận tải mất cân đối, vận tải đường bộ chiếm tỷ trọng lớn (khoảng 75% khối lượng vận chuyển hàng hóa), trong khi các loại hình vận chuyển khối lượng lớn như đường sắt lại không phát triển và chiếm tỷ trọng rất nhỏ (chỉ chiếm 0,18%)", Bộ trưởng Trần Hồng Minh nói.

Chưa kể, đội tàu biển của Việt Nam còn hạn chế, sản lượng vận chuyển chủ yếu tập trung vào các hãng tàu nước ngoài. Vận tải đường thủy vận chuyển khối lượng lớn, chi phí thấp chưa phát triển do hạn chế bởi luồng lạch, tĩnh không cầu.

Kết nối giữa vận tải đường sắt với cảng biển, cảng cạn (ICD), trung tâm đầu mối hàng hóa lớn hầu như chưa có...

Khẳng định phát triển vận tải đa phương thức không chỉ là bài toán kết nối hạ tầng giao thông, còn là bài toán về năng lực cạnh tranh quốc gia, về an ninh kinh tế và về khát vọng đưa Việt Nam trở thành trung tâm trung chuyển hàng hóa khu vực và thế giới trong kỷ nguyên mới, Bộ trưởng Trần Hồng Minh kỳ vọng hội nghị sẽ là diễn đàn đối thoại cởi mở, đa chiều để các cơ quan quản lý, doanh nghiệp, chuyên gia sẽ phân tích, đánh giá thực trạng, các yếu tố tác động đến phát triển vận tải đa phương thức để tập trung tháo gỡ các rào cản, khó khăn.

Đồng thời, chia sẻ kinh nghiệm thực tiễn của các đơn vị, doanh nghiệp, kinh nghiệm quốc tế và những khuyến nghị cho Việt Nam trong việc hoàn thiện thể chế, quy hoạch, kết nối hạ tầng giao thông, phát triển vận tải đa phương thức, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh trong hoạt động giao thông vận tải.

Qua đó, đề xuất giải pháp thúc đẩy kết nối các phương thức vận tải đảm bảo đồng bộ về chính sách, quy hoạch, kết cấu hạ tầng, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, phát triển các doanh nghiệp vận tải đa phương thức để các phương thức vận tải hoạt động theo đúng vai trò.

Cụ thể, vận tải đường bộ đóng vai trò kết nối, chung chuyển, kết nối chặng đầu - chặng cuối; vận tải đường sắt đảm nhận vận chuyển khối lượng lớn, đường dài; vận tải hàng hải đảm nhận vận chuyển hàng hóa xuất nhập khẩu; vận tải đường thủy đảm nhận vận chuyển khối lượng lớn, chi phí thấp; vận tải hàng không đảm nhận vận chuyển nhanh, hàng có giá trị cao.

Bộ trưởng cũng hy vọng các đơn vị, doanh nghiệp sẽ hiến kế, kiến nghị nâng cao năng lực quản lý nhà nước trong các lĩnh vực liên quan và đảm bảo sự phối hợp giữa các cơ quan, địa phương cùng doanh nghiệp trong việc triển khai kết nối hiệu quả các phương thức vận tải.

Tỷ trọng vận tải đa phương thức chưa tới 10%

Báo cáo tại hội nghị, ông Đỗ Công Thuỷ, Phó vụ trưởng Vụ Vận tải và An toàn giao thông (Bộ Xây dựng) cho biết, vận tải đa phương thức đã trở thành mô hình tổ chức vận tải chủ đạo trong xu thế phát triển toàn cầu khi kết hợp tối ưu các phương thức vận tải trong chuỗi vận chuyển thay vì hoạt động riêng lẻ, giúp tận dụng được ưu thế của từng phương thức.

Nhưng tại Việt Nam, tỷ trọng vận tải đa phương thức chưa đạt tới 10%, trong khi ở các nước phát triển, tỷ trọng này đạt trên 25-40%. Theo ông Thuỷ, vấn đề cốt lõi không chỉ nằm ở việc xây dựng thêm hạ tầng, mà còn ở năng lực tổ chức, kết nối và tối ưu hóa hệ thống hiện hữu.

Hiện nay, tổng giá trị kết cấu hạ tầng giao thông khoảng 5 triệu tỷ đồng (chiếm gần 50% tổng giá trị tài sản của 19 loại kết cấu hạ tầng quốc gia).

Riêng năm 2025, sản lượng vận tải hàng hóa đạt trên 3 tỷ tấn và luân chuyển hàng hoá đạt 612 tỷ T.Km. Sản lượng vận tải hành khách đạt khoảng 6,1 tỷ lượt, luân chuyển đạt khoảng 312 tỷ lượt HK.km.

Dù tiềm năng rất lớn, song hệ thống vận tải đang phải đối mặt với sự mất cân đối, lãng phí dư thừa ở một số lĩnh vực vận tải. 

Lãnh đạo Vụ Vận tải và An toàn giao thông chỉ ra, tỷ trọng vận tải bằng đường bộ đang chiếm tới 75,1%, đường thuỷ nội địa chiếm 19,8%, đường biển 4,9%, đường sắt 0,18% và hàng không chỉ chiếm 0,02%. Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết thúc đẩy phát triển vận tải đa phương thức.

Hiện nay, hệ thống vận tải đa phương thức của Việt Nam đang được tổ chức theo 4 hành lang kinh tế chính là hành lang Bắc - Nam, hành lang Đông - Tây, vùng logistics phía Bắc và vùng logistics phía Nam. 

Trên các tuyến hành lang này, đường thủy nội địa kết nối với đường bộ, đường sắt còn hạn chế do các cảng thủy nội địa chủ yếu nằm trên đường tỉnh lộ, khó kết nối với tuyến quốc lộ. Năng lực bốc dỡ hàng hóa thấp, nghiệp vụ bốc dỡ chưa cao dẫn đến khối lượng hàng hóa thông qua thấp, tốc độ giải phóng phương tiện chưa cao là nguyên nhân làm tăng chi phí vận chuyển hàng hóa.

"Việc kết nối vận tải đường sắt với vận tải đường thủy nội địa và cảng biển chưa được quan tâm đầu tư và phát triển đồng bộ. Hệ thống cảng cạn (ICD) tập trung kết nối các phương thức còn hạn chế", ông Thuỷ nhấn mạnh và cho rằng, để phát triển vận tải đa phương thức cần nhiều giải pháp đồng bộ từ cơ chế chính sách, quy hoạch đầu tư xây dựng, các chính sách phát triển doanh nghiệp vận tải và thúc đẩy chuyển đổi số, chuyển đổi xanh.