Theo tính toán của Bộ Xây dựng, tổng nhu cầu vốn cần huy động để mở rộng các tuyến đường bộ cao tốc được đầu tư phân kỳ 2 làn xe và 4 làn xe hạn chế lên quy mô hoàn chỉnh là khoảng hơn 444.000 tỷ đồng.
Hơn 2.300km cao tốc cần nâng cấp, ưu tiên các dự án đang triển khai
Bộ Xây dựng vừa gửi văn bản báo cáo lãnh đạo Chính phủ kết quả rà soát, đầu tư nâng cấp hoàn thiện các tuyến đường bộ cao tốc quy mô phân kỳ.
Tuyến cao tốc Bắc - Nam đoạn Cam Lâm - Vĩnh Hảo được đầu tư giai đoạn phân kỳ quy mô 4 làn xe hạn chế.
Tổng hợp nhu cầu đầu tư nâng cấp, mở rộng, Bộ Xây dựng cho biết, hiện nay, cả nước có khoảng 2.340km đường cao tốc đã và đang được phân kỳ đầu tư. Trong đó, có khoảng khoảng 1.675km đã đưa vào khai thác và thông xe kỹ thuật (170km đường 2 làn xe; 1.505km đường 4 làn xe hạn chế); có 665km đang thi công xây dựng (88km đường 2 làn xe; 577km đường 4 làn xe hạn chế).
Theo tính toán, nhu cầu vốn để mở rộng toàn bộ các đoạn tuyến cao tốc 2 làn xe đã và đang được nghiên cứu đầu tư (258km) khoảng 42.671 tỷ đồng. Nguồn vốn ngân sách nhà nước và vốn nhà đầu tư đã cân đối khoảng 8.779 tỷ đồng. Nhu cầu vốn ngân sách Trung ương cần bổ sung trong giai đoạn 2026 - 2030 khoảng gần 33.900 tỷ đồng.
Liên quan đến việc huy động vốn ngoài ngân sách nhà nước đầu tư mở rộng các tuyến cao tốc, Bộ Xây dựng cho biết, hiện nay, quy định pháp luật về đầu tư PPP đã cơ bản hoàn thiện, tháo gỡ các khó khăn, vướng mắc trước đây như: cơ chế chia sẻ rủi ro, lãi suất phù hợp với thị trường...
Việc huy động vốn ngoài ngân sách nhà nước phụ thuộc vào tính hấp dẫn của từng dự án (nhu cầu vận tải, điều kiện triển khai...), năng lực nhà đầu tư. Mỗi dự án sẽ được nghiên cứu chi tiết và đánh giá tính khả thi việc huy động vốn ngoài ngân sách nhà nước trong báo cáo nghiên cứu khả thi.
Đối với cao tốc 4 làn xe hạn chế, nhu cầu vốn để mở rộng 2.082km lên quy mô quy hoạch (4 - 8 làn xe) khoảng 401.763 tỷ đồng.
Trong đó, việc đầu tư mở rộng các đoạn tuyến cao tốc Bắc - Nam phía Đông (1.222km) cần khoảng 199.364 tỷ đồng. Bộ Xây dựng đã có 7 văn bản báo cáo lãnh đạo Chính phủ các phương án đầu tư mở rộng tuyến cao tốc Bắc - Nam phía Đông, đề xuất tập trung mở rộng đoạn Hà Nội - TP.HCM, tổng chiều dài khoảng 1.144km theo hình thức đầu tư công (sau khi đầu tư sẽ thu phí hoàn trả vốn ngân sách nhà nước).
Bên cạnh cao tốc Bắc - Nam phía Đông, có 860km các đoạn tuyến cao tốc 4 làn xe hạn chế khác cũng cần nâng cấp, sơ bộ tổng mức đầu tư hơn 202.000 tỷ đồng.
Trong đó, khoảng 547km đã được đầu tư công giai đoạn phân kỳ (thuộc các đoạn: Tuyên Quang - Phú Thọ, Cao Lãnh - Lộ Tẻ - Rạch Sỏi, Khánh Hòa - Buôn Ma Thuột, Mỹ An - Cao Lãnh - An Hữu, Vành đai 3 TP.HCM, Châu Đốc - Cần Thơ - Sóc Trăng) có nhu cầu vốn mở rộng khoảng 142.910 tỷ đồng. Các đoạn tuyến này được địa phương đề xuất mở rộng theo hình thức đầu tư công (sau khi đầu tư sẽ thu phí hoàn trả vốn ngân sách nhà nước).
Với 313km đã được đầu tư theo phương thức đối tác công - tư (PPP), gồm: Vành đai 4 TP. Hà Nội, Dầu Giây - Tân Phú - Bảo Lộc - Liên Khương, Hữu Nghị - Chi Lăng, sơ bộ nhu cầu vốn mở rộng khoảng 59.489 tỷ đồng.
Trong bối cảnh nhu cầu đầu tư lớn, nguồn lực còn hạn chế, việc xem xét, sắp xếp thứ tự ưu tiên đầu tư mở rộng các tuyến cao tốc được đánh giá là cần thiết.
Ưu tiên đầu tư ngay các đoạn tuyến chi phí mở rộng nhỏ, đang trong quá trình thi công
Trên cơ sở xét phân tích, đánh giá dựa trên các tiêu chí ưu tiên, Bộ Xây dựng kiến nghị lãnh đạo Chính phủ xem xét, thống nhất chủ trương ưu tiên mở rộng các tuyến cao tốc 2 làn xe lên quy mô cao tốc hoàn chỉnh để bảo đảm an toàn giao thông, tránh gây tắc nghẽn lưu thông hàng hóa, hành khách.
Đối với việc mở rộng các tuyến cao tốc 4 làn xe, Bộ Xây dựng kiến nghị ưu tiên nghiên cứu đầu tư ngay các đoạn tuyến có chi phí mở rộng nhỏ so với tổng mức đầu tư đã được duyệt, đang trong quá trình thực hiện đầu tư để thuận lợi điều chỉnh các giải pháp thiết kế, tận dụng phương tiện, nhân lực như: Dầu Giây - Tân Phú, Tân Phú - Bảo Lộc, Bảo Lộc - Liên Khương, cao tốc Bắc - Nam phía Tây đoạn Mỹ An - Cao Lãnh. Nhu cầu vốn ngân sách Trung ương bổ sung khoảng gần 3.500 tỷ đồng.
Tuyến cao tốc Bắc - Nam phía Đông cũng được đề xuất ưu tiên mở rộng với sơ bộ tổng mức đầu tư khoảng 154.000 tỷ đồng, nhu cầu vốn kế hoạch đầu tư công trung hạn khoảng 103.000 tỷ đồng.
Trường hợp khó khăn về nguồn vốn, ưu tiên bố trí đầu tư mở rộng các đoạn tuyến thuộc giai đoạn 2017 - 2020 (Mai Sơn - Bãi Vọt, Nha Trang - Dầu Giây, dài 534km). Sơ bộ tổng mức đầu tư khoảng 64.000 tỷ đồng.
"Các đoạn còn lại tùy thuộc vào kết quả nghiên cứu của từng dự án, đặc biệt các tuyến cao tốc nằm trong vùng động lực, cực tăng trưởng, hành lang kinh tế quan trọng (Vành đai 4 Vùng Thủ đô Hà Nội, Vành đai 3 TP.HCM...) ưu tiên triển khai khi huy động nguồn vốn ngoài ngân sách nhà nước", báo cáo của Bộ Xây dựng nêu.
6 tiêu chí xét thứ tự ưu tiên đầu tư mở rộng cao tốc
Cho rằng trước nhu cầu đầu tư lớn trong bối cảnh nguồn lực còn hạn chế, việc đầu tư nâng cấp hoàn thiện các tuyến cao tốc phân kỳ lại không làm tăng chiều dài hệ thống đường bộ cao tốc, 6 tiêu chí xét thứ tự ưu tiên được Bộ Xây dựng đưa ra.
Một là, mở rộng tuyến cao tốc 2 làn xe, bảo đảm tính đồng bộ, hiện đại, phù hợp với quy chuẩn đường cao tốc và chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ.
Hai là, tuyến cao tốc nằm trong hành lang kinh tế, vùng động lực, cực tăng trưởng được xác định nhiệm vụ trọng tâm giai đoạn 2021 - 2030 của quy hoạch tổng thể quốc gia được Quốc hội ban hành tại Nghị quyết số 252/2025/QH15.
Ba là, các tuyến có nhu cầu vận tải tăng cao do thay đổi tình hình phát triển kinh tế - xã hội, dự kiến vượt quá năng lực thông hành của tuyến cao tốc quy mô phân kỳ trong tương lai gần.
Bốn là, tuyến cao tốc kết nối với các trung tâm kinh tế, cảng biển, khu kinh tế.
Năm là, tuyến cao tốc có điều kiện triển khai thuận lợi như: đã GPMB theo quy mô quy hoạch; đang triển khai đầu tư, có thể điều chỉnh thiết kế, tận dụng nguồn lực đang thi công; nguồn cung cấp mỏ vật liệu xây dựng thuận lợi...
Sáu là, tuyến cao tốc có khả năng thu hút nguồn lực ngoài ngân sách nhà nước hoặc địa phương chủ động bổ sung ngân sách địa phương.