Thiếu hụt nguồn vật liệu đang là một trong những nguyên nhân làm chậm tiến độ nhiều dự án giao thông. Đây là nút thắt cần sớm tháo gỡ, tạo thuận lợi cho các dự án đầu tư trong giai đoạn 2026 - 2030.
Trượt tiến độ vì tắc nguồn vật liệu
Gần nửa thời gian của năm 2026 qua đi, thời hạn cán đích chỉ còn tính bằng tháng, song nhiều ngày qua, dự án đường Hồ Chí Minh đoạn Rạch Sỏi - Bến Nhất, Gò Quao - Vĩnh Thuận vẫn gặp bế tắc bởi thiếu hụt đá thi công.
Thi công mở rộng cao tốc TP.HCM - Trung Lương - Mỹ Thuận.
Trước đó, tỉnh An Giang đã phân bổ 200.000m3 đá từ mỏ Antraco và 130.000m3 từ mỏ Hòn Sóc phục vụ thi công móng, mặt đường. Tuy nhiên, thực tế các nhà thầu chỉ có thể tiếp cận được nguồn vật liệu từ mỏ Antraco.
Dù chủ đầu tư, các nhà thầu đã nỗ lực huy động thêm từ các địa bàn lân cận nhưng các địa phương này cũng đang cung ứng cho nhiều dự án quan trọng quốc gia nên rất khó khăn. Hiện dự án vẫn thiếu khoảng 200.000m3.
Ông Võ Duy Hưng, Giám đốc điều hành dự án cho biết, trên cơ sở đề nghị Bộ Xây dựng, Sở Nông nghiệp và Môi trường An Giang đã làm việc với chủ đầu tư và đang làm văn bản báo cáo lãnh đạo UBND tỉnh An Giang.
Theo chủ trương đã thống nhất, địa phương sẽ hỗ trợ dự án thêm 50.000m3 đá từ mỏ Antraco. Khối lượng còn lại 150.000m3 chưa có phương án hỗ trợ.
"Chúng tôi đã yêu cầu nhà thầu tiếp tục khảo sát, mua từ các mỏ thương mại ở Đồng Nai. Ngặt nỗi, giá mỗi khối đá về chân công trình quá cao, khoảng 650.000 - 700.000 đồng/m3, vượt gần gấp đôi so với giá bỏ thầu, khoảng 400.000 đồng. Chưa kể, nguồn đá cũng khan hiếm", ông Hưng chia sẻ.
Tương tự, ban điều hành và các nhà thầu dự án cao tốc Chợ Mới - Bắc Kạn cũng đang đau đầu tìm lời giải cho bài toán vật liệu đá thi công.
Theo ông Mạc Văn Nghiệp, Giám đốc điều hành dự án, nhu cầu vật liệu đá của dự án khoảng 961.000m3. Trong đó, năm 2026 cần 815.000m3, năm 2027 cần 146.000m3. Thực tế, công suất các mỏ hiện tại chỉ đáp ứng khoảng 20 - 25% nhu cầu. Thiếu vật liệu, nhiều công trường cầu, cống đang trong tình trạng nằm chờ nguồn cung hoặc thi công cầm chừng.
Đánh giá của tư vấn giám sát cho thấy, việc khan hiếm vật liệu, cộng với biến động giá bất thường khiến dự án chậm tiến độ khoảng 8% (đạt 24% giá trị sản lượng/32% cam kết tiến độ).
Nhà thầu chủ động vẫn gặp khó
Đặt mục tiêu rút ngắn tiến độ 6 tháng so với kế hoạch, tại dự án mở rộng tuyến đường bộ cao tốc TP.HCM - Trung Lương - Mỹ Thuận, giải pháp xử lý nền đất yếu bằng cọc xi măng đất thay cho phương án bấc thấm đứng truyền thống đã được áp dụng.
Thi công cao tốc Chợ Mới - Bắc Kạn.
Không chỉ rút ngắn thời gian thực hiện, giải pháp này còn giúp giảm nhu cầu sử dụng cát từ khoảng 6.300.00m3 xuống còn 3.700.000m3. Thế nhưng, mục tiêu nhà đầu tư, doanh nghiệp dự án (DNDA) và nhà thầu đặt ra đang gặp rào cản lớn về mặt bằng, nhất là vật liệu. Bên cạnh nhu cầu khoảng 3.700.000m3 cát, dự án cần 3.000.000m3 đá. Đến cuối tháng 5/2026, khối lượng cát tập kết về công trường mới được khoảng 150.000m3, chủ yếu từ nguồn cát thương mại nhập khẩu.
Nguồn vật liệu đá đã được phân khai cho dự án khoảng 1.000.000m3 từ các mỏ tại Đồng Nai, TP.HCM. Mặc dù vậy, nguồn cung tại địa phương và khu vực lân cận rất hạn chế.
"Chúng tôi đã kiến nghị và mong các địa phương có nguồn vật liệu như Vĩnh Long, Đồng Tháp đẩy nhanh việc hỗ trợ cấp mỏ trực tiếp cho nhà thầu theo cơ chế đặc thù của Chính phủ", đại diện DNDA nói.
Cần "luồng xanh" cấp mỏ
Là chủ đầu tư 6 dự án đang triển khai, Ban QLDA Mỹ Thuận cho biết, nhu cầu cát đắp và cấp phối đá dăm chưa xác định được nguồn cung còn chiếm tỷ lệ lớn.
Tiếp tục nghiên cứu nhiều dự án mới dự kiến đầu tư trong giai đoạn 2026 - 2030, sơ bộ nhu cầu vật liệu là rất lớn, riêng vật liệu đá nhu cầu khoảng từ 15.000.000 - 18.000.000m3. Trong khi đó, nguồn cát sông truyền thống ngày càng hạn chế, việc cấp phép khai thác mới còn gặp nhiều khó khăn.
Đơn vị quản lý dự án đã kiến nghị Bộ Xây dựng một số giải pháp như: Báo cáo cấp có thẩm quyền xây dựng "Hệ thống cơ sở dữ liệu về vật liệu xây dựng" cụ thể trữ lượng mỏ, công suất khai thác, tiến độ cấp phép, nhu cầu vật liệu và trữ lượng khai thác còn lại; nghiên cứu thành lập cơ chế điều phối nguồn vật liệu xây dựng liên vùng đối với khu vực ĐBSCL…
Từ vướng mắc ở dự án cao tốc Chợ Mới - Bắc Kạn, Giám đốc điều hành dự cho biết, đã kiến nghị chủ đầu tư, cấp có thẩm quyền địa phương xem xét loạt giải pháp như: Liên lạc trực tiếp với các chủ mỏ ưu tiên tạo điều kiện cấp hàng cho dự án; cung cấp thông tin liên hệ với các mỏ có cự ly xa hơn để bổ sung nguồn.
Về lâu dài, giải pháp tạo "luồng xanh" cần được tính tới để đẩy nhanh cấp phép các mỏ mới và mỏ đặc thù, rút ngắn trình tự thủ tục để mở rộng, cấp mỏ mới (hiện có thời gian tối thiểu khoảng 3 - 6 tháng), giúp dự án kịp thời có vật liệu để bám sát kế hoạch tiến độ được lập.
Đại diện Cục Kinh tế - Quản lý đầu tư xây dựng (Bộ Xây dựng) cho biết, thực hiện Quyết định số 527/QĐ-TTg ngày 31/3/2026 của Thủ tướng Chính phủ ban hành Kế hoạch triển khai Chỉ thị số 03-CT/TW ngày 3/2/2026 của Ban Bí thư về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác quản lý, phát triển vật liệu xây dựng trong giai đoạn mới, Bộ Xây dựng đã có văn bản đề nghị UBND các địa phương báo cáo tình hình cung - cầu vật liệu xây dựng thông thường trên địa bàn với 3 nội dung cần làm rõ.
Một là tổng kết, đánh giá tình hình thực hiện thí điểm một số chính sách đặc thù về đầu tư xây dựng công trình đường bộ, các cơ chế, chính sách đặc thù liên quan đến khai thác khoáng sản làm vật liệu xây dựng thông thường.
Hai là tổng hợp nguồn cung vật liệu (theo quy hoạch và giấy phép hoạt động khoáng sản còn hiệu lực) đối với khoáng sản nhóm III, nhóm IV làm vật liệu xây dựng thông thường trên địa bàn.
Ba là tổng hợp nhu cầu sử dụng các loại vật liệu thông cho các dự án/công trình hạ tầng trọng điểm quốc gia trên địa bàn, các dự án/công trình khác của địa phương và khả năng đáp ứng.